Trong chương trình, học viên được trang bị kiến thức về yêu cầu chất lượng đối với bưởi xuất khẩu, nhận diện và quản lý sâu bệnh hại trên cây bưởi, đồng thời tìm hiểu cách áp dụng quy trình thao tác chuẩn (SOP) trong từng công đoạn của chuỗi cung ứng, từ sản xuất, thu hoạch, sơ chế, đóng gói đến bảo quản, quản lý chuỗi lạnh và vận chuyển. Qua đó, học viên nâng cao khả năng nhận diện và kiểm soát các yêu cầu chất lượng xuyên suốt chuỗi giá trị, góp phần bảo đảm an toàn sản phẩm, hạn chế tổn thất sau thu hoạch và đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thị trường xuất khẩu.
Điểm nhấn của lớp tập huấn là hoạt động tham quan, trao đổi kinh nghiệm tại mô hình sản xuất bưởi da xanh theo tiêu chuẩn GlobalG.A.P. ở xã Phú Túc, tỉnh Vĩnh Long. Tại đây, học viên được trực tiếp tìm hiểu quy trình canh tác, công tác chăm sóc, quản lý sâu bệnh và cách tổ chức sản xuất tại vườn; đồng thời trao đổi với chủ vườn về hiệu quả kinh tế cũng như những yêu cầu đặt ra khi tham gia chuỗi cung ứng phục vụ xuất khẩu.
Mô hình có diện tích hơn 4.000 m², với những cây bưởi lâu năm nhất khoảng 11 năm tuổi. Theo chia sẻ của chủ vườn, sản lượng đạt khoảng 20 tấn mỗi năm, với giá trị thu nhập ước tính 400–500 triệu đồng/năm. Sản phẩm được cung cấp cho Hợp tác xã Bưởi da xanh Bến Tre để phục vụ xuất khẩu sang các thị trường như Mỹ và Liên minh châu Âu (EU).
Từ thực tế tại vườn, học viên có thể hình dung rõ hơn mối liên hệ giữa việc tuân thủ quy trình kỹ thuật, kiểm soát chất lượng và khả năng tiêu thụ sản phẩm. Sản xuất theo tiêu chuẩn, gắn với liên kết hợp tác xã, không chỉ giúp người trồng định hướng rõ quy trình canh tác mà còn tạo điều kiện kiểm soát chất lượng nguyên liệu đồng đều hơn, đáp ứng yêu cầu của đơn vị thu mua và thị trường xuất khẩu.
Thông qua trao đổi trực tiếp với chủ vườn, những kiến thức được truyền đạt tại lớp học trở nên gần gũi, dễ vận dụng hơn. Đây cũng là cơ hội để đội ngũ cán bộ khuyến nông và khuyến nông cộng đồng nâng cao kỹ năng tư vấn, hướng dẫn nông dân thực hiện quy trình sản xuất an toàn, chủ động quản lý sâu bệnh và thích ứng với những tác động của biến đổi khí hậu.
Bên cạnh mô hình sản xuất tại vườn, học viên còn tham quan cơ sở sơ chế, đóng gói bưởi xuất khẩu của Hợp tác xã Bưởi da xanh Bến Tre. Tại đây, các học viên được tìm hiểu quy trình tiếp nhận nguyên liệu, kiểm tra chất lượng, phân loại, đóng gói và bảo quản sản phẩm trước khi đưa ra thị trường.
Thực tế tại cơ sở cho thấy, chất lượng bưởi xuất khẩu không chỉ được quyết định bởi quá trình sản xuất tại vườn mà còn phụ thuộc chặt chẽ vào việc kiểm soát chất lượng trong các khâu sau thu hoạch. Nếu sản xuất là nền tảng tạo nên chất lượng ban đầu thì sơ chế, đóng gói, bảo quản và vận chuyển có vai trò duy trì chất lượng, hạn chế hư hỏng và bảo đảm sản phẩm đáp ứng yêu cầu của khách hàng. Vì vậy, việc thực hiện đồng bộ các quy trình thao tác chuẩn SOP ở từng công đoạn có ý nghĩa quan trọng đối với hiệu quả của toàn bộ chuỗi giá trị.
Một nội dung thu hút sự quan tâm của học viên là việc tận dụng bưởi non hoặc những quả không phù hợp với yêu cầu xuất khẩu tươi để chế biến thành các sản phẩm như chè bưởi, mứt bưởi và nước ép. Cách làm này góp phần đa dạng hóa sản phẩm, tận dụng nguồn nguyên liệu, giảm lãng phí và mở ra cơ hội gia tăng giá trị cho ngành hàng bưởi. Đồng thời, đây cũng là gợi ý thiết thực để các cơ sở sản xuất, hợp tác xã nghiên cứu phát triển các hướng chế biến phù hợp, nâng cao hiệu quả sử dụng nguyên liệu và thúc đẩy chuỗi giá trị theo hướng bền vững.
Việc kết hợp giữa tập huấn lý thuyết và tham quan thực tế đã giúp học viên tiếp cận kiến thức một cách trực quan, hiểu rõ hơn khả năng áp dụng SOP trong điều kiện sản xuất, sơ chế và tiêu thụ. Qua đó, chương trình làm rõ yêu cầu cốt lõi đối với ngành hàng bưởi xuất khẩu: chất lượng cần được hình thành từ vườn trồng và duy trì nhất quán qua từng công đoạn của chuỗi cung ứng, trên cơ sở tuân thủ quy trình kỹ thuật và kiểm soát chất lượng chặt chẽ.
Thông qua lớp tập huấn, Trung tâm Khuyến nông quốc gia, Trung tâm Khuyến nông Vĩnh Long và Tổ chức UNIDO hướng tới nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ khuyến nông trong việc hướng dẫn người dân áp dụng quy trình sản xuất an toàn, thực hiện SOP và tăng cường liên kết giữa nhà vườn, hợp tác xã với các cơ sở sơ chế, đóng gói.
Đây là hoạt động thiết thực góp phần nâng cao chất lượng và giá trị bưởi da xanh, cải thiện hiệu quả sản xuất, thúc đẩy liên kết chuỗi và tăng khả năng đáp ứng yêu cầu của thị trường trong nước, quốc tế. Qua đó, từng bước xây dựng chuỗi giá trị bưởi theo hướng an toàn, hiệu quả, thích ứng với biến đổi khí hậu và phát triển bền vững.
Nguyễn Thanh Nhung
Trung tâm Khuyến nông quốc gia