Việc phê duyệt điều chỉnh quy hoạch giúp tái định hình chiến lược phát triển lâm nghiệp Việt Nam từ mô hình khai thác truyền thống sang mô hình lâm nghiệp xanh, đa giá trị, tuần hoàn và ứng phó hiệu quả với biến đổi khí hậu.
Quan điểm chỉ đạo
Quyết định 2018/QĐ-TTg trên cơ sở rà soát toàn diện kết quả thực hiện Quy hoạch lâm nghiệp quốc gia thời kỳ 2021 - 2030 theo Quyết định số 895/QĐ-TTg ngày 24/8/2024, đồng thời cập nhật hệ thống pháp luật mới nhất về lâm nghiệp và quy hoạch. Quy hoạch điều chỉnh bao phủ toàn bộ lãnh thổ đất liền, các đảo và quần đảo của Việt Nam, thực hiện quản lý thống nhất 3 loại rừng (rừng đặc dụng, rừng phòng hộ, rừng sản xuất) cùng hệ thống hạ tầng lâm nghiệp phụ trợ.
Theo đó, quy hoạch điều chỉnh tập trung vào bốn trụ cột nền tảng:
- Quản lý và sử dụng bền vững tài nguyên: Bảo vệ nghiêm ngặt diện tích rừng tự nhiên hiện có, nâng cao chất lượng rừng, duy trì ổn định tỷ lệ che phủ rừng toàn quốc, bảo tồn đa dạng sinh học và phát huy tối đa chức năng môi trường của hệ sinh thái rừng.
- Phát triển lâm nghiệp đa giá trị: Chuyển dịch mạnh mẽ phương thức sản xuất từ dựa vào khai thác gỗ đơn thuần sang phát triển hệ sinh thái sản phẩm và dịch vụ đa dạng: lâm sản ngoài gỗ, dược liệu dưới tán rừng, nông lâm kết hợp, du lịch sinh thái - nghỉ dưỡng và kinh doanh dịch vụ hấp thụ, lưu giữ các-bon rừng.
- Tổ chức chuỗi giá trị khép kín: Xây dựng liên kết chặt chẽ từ khâu bảo vệ, phát triển rừng, trồng rừng gỗ lớn, ứng dụng công nghệ cao trong chế biến đến thương mại hóa sản phẩm gỗ và lâm sản trên thị trường quốc tế.
- Công khai, minh bạch và hội nhập quốc tế: Đảm bảo sự tham gia rộng rãi của các tổ chức, hộ gia đình, cá nhân và cộng đồng dân cư; đồng thời tuân thủ nghiêm túc các cam kết quốc tế về giảm phát thải, bảo vệ khí hậu mà Việt Nam là thành viên.
Mục tiêu đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050
Quy hoạch điều chỉnh đặt ra hệ thống chỉ tiêu định lượng cụ thể, cân bằng giữa phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường sinh thái và đảm bảo an sinh xã hội cho giai đoạn 2026 - 2030.
Tăng trưởng kinh tế và thương mại lâm sản:
Về mặt kinh tế, ngành lâm nghiệp phấn đấu đạt tốc độ tăng giá trị sản xuất bình quân từ 5,0% đến 5,5%/năm trong giai đoạn 2026 - 2030. Mục tiêu tổng giá trị xuất khẩu lâm sản được nâng lên con số trên 20 tỷ USD vào năm 2030, trong khi giá trị tiêu thụ lâm sản tại thị trường nội địa đạt từ 6 đến 7 tỷ USD/năm. Đối với sản xuất nguyên liệu gỗ, quy hoạch phấn đấu sản lượng khai thác gỗ từ rừng trồng tập trung đạt trên 30 triệu m³/năm, cùng với 10 triệu m³/năm từ cây trồng phân tán và cây vườn nhà, bảo đảm chủ động nguồn nguyên liệu hợp pháp cho công nghiệp chế biến.
Bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu:
Về mặt môi trường, chỉ tiêu cốt lõi là duy trì tỷ lệ che phủ rừng toàn quốc ổn định ở mức 42%. Quy hoạch ưu tiên quản lý bền vững và nâng cao chất lượng rừng tự nhiên đối với cả 3 loại rừng; nâng cao năng lực phòng hộ đầu nguồn, chống sạt lở, bảo vệ nguồn nước và giảm thiểu tối đa các vụ vi phạm pháp luật lâm nghiệp. Đặc biệt, lâm nghiệp đóng vai trò hạt nhân trong việc thực hiện cam kết phát thải ròng bằng "0" (Net Zero) của Việt Nam thông qua việc nâng cao khả năng hấp thụ và lưu giữ các-bon của rừng.
An sinh xã hội và phát triển nguồn nhân lực:
Về mặt xã hội, quy hoạch hướng tới việc nâng cao thu nhập, cải thiện nâng cao đời sống cho người lao động lâm nghiệp, đặc biệt là hộ nghèo và đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống ở vùng miền núi. Tỷ lệ lao động trong ngành lâm nghiệp được đào tạo nghề làm việc chuyên nghiệp dự kiến tăng mạnh từ mức 20% hiện nay lên 30% vào năm 2030, góp phần giữ vững an ninh, quốc phòng tại các vùng biên giới, hải đảo.
    |
 |
| Quy hoạch được xây dựng hướng tới việc nâng cao thu nhập, cải thiện nâng cao đời sống cho người lao động lâm nghiệp (ảnh minh họa: LH) |
Điều chỉnh mang tính thực tiễn
Điểm nhấn quan trọng nhất của Quyết định 2018/QĐ-TTg chính là sự điều chỉnh mang tính thực tiễn cao đối với các chỉ tiêu phân bổ diện tích đất lâm nghiệp và hệ thống rừng đặc dụng, phòng hộ, sản xuất so với Quyết định 895/QĐ-TTg trước đây.
- Cập nhật thực trạng 2025 và tối ưu hóa không gian đất lâm nghiệp
Tổng diện tích đất quy hoạch lâm nghiệp đến năm 2030 được điều chỉnh giảm từ 15.848,54 nghìn ha (theo QĐ 895) xuống 15.550,53 nghìn ha (giảm 298,01 nghìn ha). Việc bổ sung cột dữ liệu kiểm kê hiện trạng năm 2025 (15.575,02 nghìn ha) cho thấy quyết định điều chỉnh đã tiệm cận sát thực tế. Sự điều chỉnh này đảm bảo tính thống nhất đồng bộ với Quy hoạch sử dụng đất quốc gia. Việc bóc tách, chuyển đổi hợp lý một phần diện tích đất lâm nghiệp hiệu quả thấp sang dành không gian cho hạ tầng giao thông, công nghiệp, năng lượng và phát triển đô thị giúp giải phóng nguồn lực kinh tế xã hội, đồng thời chấm dứt tình trạng quy hoạch "treo" hoặc thiếu tính khả thi trên thực địa.
- Ưu tiên mở rộng rừng đặc dụng (Bảo tồn đa dạng sinh học)
Đất rừng đặc dụng là phân khu duy nhất được điều chỉnh tăng mạnh từ 2.454,93 nghìn ha lên 2.484,78 nghìn ha (tăng thêm 29,85 nghìn ha), nâng tổng số khu rừng đặc dụng toàn quốc lên 216 khu.
Đây là thông điệp chính sách vô cùng mạnh mẽ của Chính phủ về ưu tiên bảo tồn thiên nhiên. Việc mở rộng hệ thống Vườn quốc gia, Khu dự trữ thiên nhiên, Khu bảo tồn loài/sinh cảnh và các khu rừng nghiên cứu khoa học giúp bảo vệ vẹn toàn các hệ sinh thái rừng tự nhiên nguy cấp, duy trì nguồn gen động thực vật quý hiếm, kết nối các hành lang sinh thái và gia tăng giá trị dịch vụ môi trường rừng.
- Tinh chỉnh rừng phòng hộ và rừng sản xuất - Chuyển dịch từ chiều rộng sang chiều sâu
Việc điều chỉnh giảm diện tích rừng phòng hộ (từ 145,04 nghìn ha xuống 5.084,57 nghìn ha) giúp tập trung nguồn lực đầu tư bảo vệ những vùng phòng hộ xung yếu và rất xung yếu (đầu nguồn sông lớn, rừng ngập mặn ven biển), nâng cao chất lượng rừng thay vì mở rộng diện tích dàn trải nhưng thiếu nguồn lực quản lý.
Đối với rừng sản xuất: Việc thu hẹp nhẹ diện tích đất (điều chỉnh giảm từ 182,82 nghìn ha xuống 7.981,18 nghìn ha) thúc đẩy ngành lâm nghiệp bắt buộc phải chuyển đổi mô hình sản xuất. Thay vì tăng diện tích, ngành tập trung thâm canh, đưa giống cây cấy mô công nghệ cao vào sản xuất (đạt 60 - 70%), phát triển rừng trồng gỗ lớn có chứng chỉ quản lý rừng bền vững (phấn đấu đạt 1.200 nghìn ha gỗ lớn và trên 1.000 nghìn ha được cấp chứng chỉ FSC/PEFC). Điều này giúp nâng cao vượt bậc năng suất gỗ/ha, đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe của thị trường quốc tế.
Giải pháp đột phá
Để hiện thực hóa các mục tiêu quy hoạch điều chỉnh, Quyết định 2018/QĐ-TTg đã đưa ra các nhóm giải pháp trọng tâm, bao gồm:
- Hoàn thiện cơ chế chính sách và giao đất giao rừng: Giao rừng gắn với giao đất lâm nghiệp, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho các tổ chức, hộ gia đình và cộng đồng trước năm 2030. Xây dựng chính sách khuyến khích tích tụ đất đai để phát triển lâm nghiệp quy mô lớn.
- Hiện đại hóa khoa học công nghệ và chuyển đổi số: Đẩy mạnh nghiên cứu chọn tạo giống cây lâm nghiệp bản địa có năng suất cao. Ứng dụng toàn diện công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI), hệ thống GIS, viễn thám và dữ liệu lớn (Big Data) trong điều tra kiểm kê rừng, theo dõi diễn biến rừng và cảnh báo sớm nguy cơ cháy rừng.
- Phát triển dịch vụ môi trường rừng và thị trường các-bon: Tiếp tục duy trì nguồn thu dịch vụ môi trường rừng đạt bình quân 4.000 tỷ đồng/năm. Khẩn trương hoàn thiện khung pháp lý để thương mại hóa dịch vụ hấp thụ/lưu giữ các-bon rừng, xây dựng thị trường tín chỉ các-bon nội địa và kết nối thị trường quốc tế, tạo nguồn tài chính tự chủ và bền vững cho người trồng rừng.
Quyết định 2018/QĐ-TTg về điều chỉnh Quy hoạch lâm nghiệp thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 không đơn thuần là một bản điều chỉnh số liệu kỹ thuật, mà đại diện cho tư duy quản trị tài nguyên hiện đại, thực tiễn và hội nhập. Việc điều chỉnh đã cân bằng bài toán giữa bảo tồn và phát triển, giữa mục tiêu an ninh môi trường quốc gia và mục tiêu tăng trưởng kinh tế lâm nghiệp.
Với việc ưu tiên mở rộng rừng đặc dụng, nâng cao chất lượng rừng sản xuất gỗ lớn và tiên phong trong thương mại hóa tín chỉ các-bon, Quy hoạch điều chỉnh chính là kim chỉ nam đưa lâm nghiệp Việt Nam trở thành ngành kinh tế - kỹ thuật hiện đại, đóng góp quan trọng vào sự phát triển xanh, thịnh vượng và bền vững của đất nước trong nhiều thập kỷ tới.
BBT