Hữu cơ, tuần hoàn – hướng đi phù hợp với sản xuất miền núi
Sản xuất hữu cơ không chỉ tạo ra sản phẩm an toàn mà còn góp phần bảo vệ đất, nguồn nước và hệ sinh thái. Tại Bản Liền và Tả Củ Tỷ, mô hình sản xuất chè hữu cơ gắn với liên kết tiêu thụ cho năng suất chè búp tươi khoảng 5,61 tấn/ha/năm, sản lượng liên kết trên 300 tấn/năm, giá bán đạt 17.000–20.000 đồng/kg, cao hơn khoảng 6.000–8.000 đồng/kg so với ngoài mô hình, góp phần tăng thu nhập cho người sản xuất khoảng 36%.
Cùng với sản xuất hữu cơ, nông nghiệp tuần hoàn đang được triển khai theo hướng tận dụng tối đa nguồn nguyên liệu và phụ phẩm tại chỗ. Chất thải chăn nuôi được xử lý làm phân bón hoặc biogas; rơm rạ, thân cây, phụ phẩm sau thu hoạch được tận dụng làm thức ăn, nguyên liệu ủ phân, che phủ đất. Cách làm này vừa giảm chất thải, vừa tiết kiệm chi phí đầu vào và tạo thêm giá trị cho sản xuất.
Đối với các ngành hàng chủ lực như quế, dược liệu, chè và dâu tằm, yêu cầu đặt ra là không chỉ dừng ở sản xuất nguyên liệu mà cần hình thành chuỗi giá trị, tăng cường chế biến, tận dụng phụ phẩm và nâng cao giá trị sản phẩm.
Nuôi tằm tuần hoàn – sinh kế hiệu quả ở Trấn Yên
Một trong những minh chứng sinh động cho hướng phát triển nông nghiệp tuần hoàn là nghề dâu tằm tại Trấn Yên. Từ cây dâu đến con tằm, từ kén tằm đến các nguồn phụ phẩm, nếu được tổ chức sản xuất hợp lý sẽ tạo thành chuỗi giá trị có khả năng mang lại thu nhập cao cho người dân.
Chị Nguyễn Thị Hồng Lê, thôn Việt Thàn 3, xã Trấn Yên là một trong những hộ phát triển nghề nuôi tằm theo hướng tuần hoàn. Với việc chủ động nguồn lá dâu, áp dụng kỹ thuật chăm sóc tằm và chú trọng vệ sinh môi trường nuôi, gia đình chị duy trì sản xuất ổn định, từng bước nâng cao hiệu quả kinh tế.
Theo chia sẻ của chị Lê, nghề nuôi tằm đòi hỏi người nuôi phải thực hiện nghiêm túc các yêu cầu kỹ thuật, nhất là chăm sóc tằm, vệ sinh nhà nuôi và bảo đảm nguồn thức ăn. Khi quy trình sản xuất được thực hiện tốt, tằm khỏe, ít phát sinh bệnh, năng suất kén ổn định. Nhờ duy trì sản xuất theo hướng này, mỗi năm gia đình chị thu nhập gần 700 triệu đồng từ nghề nuôi tằm.
Hiệu quả từ mô hình không chỉ nằm ở giá trị kinh tế mà còn thể hiện rõ tư duy sản xuất tuần hoàn: tận dụng nguồn nguyên liệu tại chỗ, giảm chi phí đầu vào, hạn chế chất thải và nâng cao giá trị trên cùng một đơn vị diện tích. Đây là hướng sản xuất phù hợp với điều kiện của nhiều địa phương có lợi thế phát triển dâu tằm trên địa bàn tỉnh.
    |
 |
| Mô hình nuôi tằm theo hướng tuần hoàn tại Lào Cai |
Khuyến nông đồng hành cùng người dân
Để nông nghiệp hữu cơ, tuần hoàn phát triển thực chất và có khả năng nhân rộng, công tác khuyến nông giữ vai trò quan trọng trong chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, xây dựng mô hình, đào tạo nông dân và hỗ trợ tổ chức sản xuất.
Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lào Cai tập trung hướng dẫn người dân áp dụng quy trình sản xuất phù hợp, sử dụng hiệu quả nguồn nguyên liệu và phụ phẩm tại chỗ, giảm chi phí đầu vào, nâng cao chất lượng sản phẩm; đồng thời phối hợp xây dựng liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp, từng bước hình thành các vùng nguyên liệu gắn với thị trường.
Gắn sản phẩm bản địa với sinh kế bền vững
Lào Cai có nhiều sản phẩm bản địa có tiềm năng trở thành những sản phẩm hàng hóa có giá trị cao. Tuy nhiên, lợi thế về tài nguyên và sản phẩm chỉ thực sự trở thành lợi thế kinh tế khi được tổ chức sản xuất theo tiêu chuẩn, xây dựng thương hiệu, tăng cường chế biến sâu và kết nối được với thị trường. Với cây quế, tỉnh định hướng phát triển vùng nguyên liệu theo hướng hữu cơ, quản lý rừng bền vững và tăng cường chế biến các sản phẩm từ vỏ, lá, cành, gỗ và phụ phẩm. Đối với cây dược liệu, việc xây dựng chuỗi từ giống, vùng nguyên liệu, sản xuất theo tiêu chuẩn GACP-WHO đến sơ chế, chiết xuất và chế biến sâu sẽ góp phần nâng cao giá trị sản phẩm. Tương tự, các ngành hàng chè, dâu tằm, cây ăn quả, rau, hoa và thủy sản nước lạnh cần từng bước chuyển từ sản xuất đơn lẻ sang sản xuất theo chuỗi, trong đó người nông dân giữ vai trò chủ thể và được hưởng lợi trực tiếp từ quá trình gia tăng giá trị sản phẩm.
Mục tiêu cuối cùng của nông nghiệp hữu cơ và tuần hoàn không chỉ là giảm sử dụng hóa chất hay tận dụng phụ phẩm, mà quan trọng hơn là tạo ra một phương thức sản xuất hiệu quả hơn, thân thiện với môi trường hơn và mang lại sinh kế ổn định hơn cho người dân.
Hướng tới nền nông nghiệp xanh và bền vững
Phát triển nông nghiệp hữu cơ và nông nghiệp tuần hoàn tại Lào Cai là quá trình lâu dài, đòi hỏi sự tham gia đồng bộ của Nhà nước, doanh nghiệp, hợp tác xã, nhà khoa học, cán bộ khuyến nông và người nông dân. Trong thời gian tới, tỉnh tiếp tục định hướng mở rộng các mô hình sản xuất hữu cơ, tuần hoàn; tăng cường ứng dụng khoa học kỹ thuật, chuyển đổi số và truy xuất nguồn gốc; thúc đẩy chế biến sâu; xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường cho các sản phẩm chủ lực, sản phẩm bản địa.
Từ những mô hình cụ thể như chè hữu cơ ở Bản Liền, sản xuất quế, dược liệu đến mô hình nuôi tằm mang lại thu nhập gần 700 triệu đồng/năm tại Trấn Yên, thực tiễn đang khẳng định hướng đi “vùng nguyên liệu xanh – sản xuất hữu cơ – chế biến sâu – tuần hoàn tài nguyên – sản phẩm bản địa – thị trường bền vững – sinh kế ổn định”. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để Lào Cai phát triển nền nông nghiệp sinh thái, hiện đại, nâng cao giá trị nông sản và đời sống người dân.
Nguyễn Văn Đoàn
Trung Tâm Khuyến nông tỉnh Lào Cai