Trong đó, việc đưa các trạm giám sát côn trùng thông minh vào đồng ruộng được xem là một trong những giải pháp tiêu biểu của chuyển đổi số trong nông nghiệp. Hệ thống giúp nông dân theo dõi diễn biến sâu bệnh dựa trên dữ liệu thực tế, từ đó chủ động đưa ra các biện pháp phòng trừ phù hợp, giảm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, bảo vệ thiên địch và nâng cao hiệu quả sản xuất. Đây cũng là hướng đi phù hợp với chủ trương của ngành nông nghiệp về quản lý dịch hại tổng hợp (IPM/IPHM), phát triển nền nông nghiệp xanh và bền vững.
Đến nay, toàn tỉnh đã lắp đặt 26 trạm giám sát côn trùng thông minh. Cùng với đó, ngày càng nhiều nông dân mạnh dạn ứng dụng công nghệ số vào sản xuất như hệ thống tưới tiết kiệm nước, sạ lúa bằng máy, bón phân, phun thuốc bảo vệ thực vật bằng thiết bị bay không người lái... Những ứng dụng này từng bước nâng cao năng suất lao động, giảm chi phí và tăng hiệu quả kinh tế.
Tại Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Hòa Bình, xã Phú Cường, diện tích canh tác lúa mỗi vụ đạt từ 150 - 200 ha. Việc đẩy mạnh chuyển đổi số đã mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho thành viên hợp tác xã.
Ông Chung Văn Liệu, Chủ tịch Hội đồng quản trị Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Hòa Bình, cho biết từ khi đưa trạm giám sát côn trùng thông minh và thiết bị bay không người lái vào sản xuất, hiệu quả canh tác được nâng lên rõ rệt, chi phí giảm đáng kể. Chỉ với điện thoại thông minh kết nối Internet và ứng dụng quản lý của hệ thống, nông dân có thể theo dõi mật độ sâu bệnh, phân biệt côn trùng gây hại và thiên địch để chủ động lựa chọn thời điểm xử lý phù hợp. Nhờ đó, việc phòng trừ sâu bệnh chính xác hơn, hạn chế phun thuốc bảo vệ thực vật không cần thiết.
Theo ông Liệu, những kết quả đạt được đã giúp bà con thêm tin tưởng vào hiệu quả của chuyển đổi số. Việc quản lý đồng ruộng dựa trên dữ liệu thay cho kinh nghiệm chủ quan giúp người sản xuất yên tâm hơn trong quá trình canh tác, đồng thời tiết kiệm thời gian, công lao động và chi phí đầu tư.
Trên cánh đồng ô bao số 25 của Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Phú Xuân, xã Tam Nông - nơi đang triển khai Đề án bảo tồn và phát triển Sếu đầu đỏ tại Vườn Quốc gia Tràm Chim giai đoạn 2022 - 2032, hơn 270 ha lúa được sản xuất theo hướng hữu cơ sinh thái. Đây là vụ thứ 9 hợp tác xã thực hiện mô hình này.
Ông Lê Văn Hùng, Giám đốc Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Phú Xuân, cho biết trạm giám sát côn trùng thông minh giúp hợp tác xã thường xuyên theo dõi diễn biến của các đối tượng gây hại như rầy nâu, sâu cuốn lá, sâu đục thân, nhện, bọ xít... Đồng thời, hệ thống cũng nhận diện số lượng thiên địch trên đồng ruộng. Trên cơ sở dữ liệu thu thập được, hợp tác xã đưa ra khuyến cáo phù hợp; khi mật độ thiên địch cao thì không cần phun thuốc, chỉ xử lý khi sâu bệnh phát sinh ở ngưỡng gây hại. Cách làm này vừa bảo vệ hệ sinh thái đồng ruộng, vừa giảm chi phí sản xuất.
Là một trong những hộ tham gia sản xuất lúa hữu cơ sinh thái, ông Nguyễn Văn Mẫn canh tác 10 ha lúa trong vùng dự kiến thả sếu tự nhiên. Ông cho biết trạm giám sát côn trùng thông minh giúp nông dân phát hiện sớm sâu bệnh, chủ động các biện pháp phòng trừ, giảm số lần phun thuốc bảo vệ thực vật và duy trì cân bằng hệ sinh thái. Nhờ đó, chi phí đầu tư giảm, hiệu quả kinh tế được nâng lên, đồng thời góp phần giảm phát thải trong sản xuất nông nghiệp.
Thực tế tại các hợp tác xã cho thấy, việc ứng dụng công nghệ số đã giúp nông dân chuyển từ sản xuất dựa nhiều vào kinh nghiệm sang sản xuất dựa trên dữ liệu. Các thông tin về sâu bệnh, thời tiết, nhiệt độ, độ ẩm và điều kiện môi trường được cập nhật thường xuyên, giúp người dân chủ động điều chỉnh các biện pháp kỹ thuật phù hợp, giảm rủi ro và nâng cao chất lượng nông sản.
    |
 |
| Theo dõi mật độ sâu rầy tại một trạm giám sát côn trùng thông minh |
Trạm giám sát côn trùng thông minh được tích hợp nhiều tính năng như tự động nhận diện, thống kê số lượng, mật độ và chủng loại côn trùng; phân biệt côn trùng gây hại và thiên địch; đồng thời cảnh báo, dự báo diễn biến sâu bệnh thông qua phần mềm quản lý tập trung. Hệ thống sử dụng đèn LED để dẫn dụ côn trùng trên diện rộng, kết hợp thu thập các thông số về tốc độ gió, hướng gió, nhiệt độ và độ ẩm. Những dữ liệu này hỗ trợ nông dân theo dõi sát tình hình đồng ruộng, chủ động xây dựng phương án chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh đối với lúa, hoa màu cũng như nhiều loại cây trồng khác.
Theo định hướng của ngành nông nghiệp, việc ứng dụng công nghệ số trong giám sát dịch hại góp phần thúc đẩy quản lý sức khỏe cây trồng theo hướng hiện đại, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật đúng thời điểm, đúng đối tượng và đúng nhu cầu thực tế. Đây là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao chất lượng nông sản, bảo vệ môi trường, giảm phát thải và xây dựng nền nông nghiệp phát triển bền vững.
Có thể khẳng định, trạm giám sát côn trùng thông minh đang trở thành "trợ lý số" của người nông dân trên đồng ruộng. Việc ứng dụng công nghệ không chỉ giúp nâng cao hiệu quả phòng trừ sâu bệnh, giảm chi phí sản xuất, tăng lợi nhuận mà còn từng bước thay đổi tư duy canh tác, tạo dựng niềm tin của người dân vào hiệu quả của chuyển đổi số. Đây là nền tảng quan trọng để Đồng Tháp tiếp tục phát triển nền nông nghiệp hiện đại, xanh, an toàn và bền vững.
Trần Trọng Trung
Hội Liên hiệp VHNT tỉnh Đồng Tháp