Đây là Dự án được Quỹ Môi trường toàn cầu (GEF) và Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) hỗ trợ kinh phí thông qua Chương trình tài trợ các dự án nhỏ tại Việt Nam (UNDP/GEF SGP). Sau gần 5 tháng thực hiện, dự án đã bước đầu mang lại những kết quả tích cực trong bảo tồn cây dược liệu bản địa, nâng cao nhận thức cộng đồng và mở ra hướng phát triển sinh kế bền vững cho người dân địa phương.
Bước đầu mang lại hiệu quả tích cực
Sa nhân tím là cây dược liệu có giá trị kinh tế, được sử dụng trong y học cổ truyền và một số ngành chế biến thực phẩm, hương liệu. Trước đây, loài cây này phân bố khá phổ biến trong rừng tự nhiên và nương rẫy của người dân địa phương. Tuy nhiên, những năm gần đây, nguồn cây trong tự nhiên ngày càng suy giảm, đặt ra yêu cầu bảo tồn và phát triển bền vững.
Sau khoảng 5 tháng triển khai, dự án đã thực hiện điều tra, khảo sát hiện trạng phân bố sa nhân tím ngoài tự nhiên; xây dựng bản đồ phân bố; tổ chức tập huấn kỹ thuật thu hái, bảo tồn, trồng và chăm sóc cây cho người dân địa phương.
Điểm nhấn của dự án là mô hình vườn bảo tồn sa nhân tím tại hộ ông Trần Văn Ra, làng Xà Tang, với diện tích 500 m². Mô hình được hỗ trợ cây giống, vật tư, hệ thống tưới tiết kiệm nước và triển khai dưới tán vườn cây ăn quả của gia đình.
Sau hơn 2 tháng trồng, tỷ lệ cây sống đạt trên 92%, cây sinh trưởng và phát triển tốt. Kết quả bước đầu cho thấy sa nhân tím có khả năng thích nghi với điều kiện sinh thái tại địa phương.
Ông Trần Văn Ra cho biết, sau khi được dự án hỗ trợ cây giống và hướng dẫn kỹ thuật, cây sa nhân tím sinh trưởng khá tốt, tỷ lệ sống cao. Việc trồng dưới tán vườn cây ăn quả giúp gia đình tận dụng diện tích đất hiện có mà không ảnh hưởng đến các loại cây trồng khác. Ông kỳ vọng khi cây cho thu hoạch và có đầu ra ổn định sẽ góp phần tăng thêm thu nhập cho gia đình, đồng thời tạo điều kiện để người dân địa phương phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn cây dược liệu bản địa.
Theo ông Nguyễn Thành Trung, Trưởng phòng Khuyến nông, Trung tâm Khuyến nông tỉnh Gia Lai, Trưởng nhóm chuyên gia dự án, sa nhân tím là cây dược liệu ưa ẩm, chịu bóng, phù hợp sinh trưởng dưới tán rừng hoặc dưới tán các loại cây ăn quả có độ che phủ thích hợp. Qua theo dõi thực tế tại mô hình, cây phát triển tốt khi được lựa chọn đúng vị trí trồng, bảo đảm độ ẩm và chăm sóc đúng kỹ thuật.
Không chỉ xây dựng mô hình bảo tồn, dự án còn tổ chức tập huấn kỹ thuật cho 50 người dân theo hình thức “cầm tay chỉ việc”. Qua đó, người dân từng bước tiếp cận phương pháp bảo tồn và khai thác cây dược liệu theo hướng bền vững.
    |
 |
| Cây sa nhân tím trồng trong vườn cây ăn quả sinh trưởng và phát triển tốt |
Gắn bảo tồn dược liệu với phát triển du lịch cộng đồng
Một điểm mới của dự án là bước đầu kết nối bảo tồn cây dược liệu với phát triển du lịch cộng đồng. Ban điều hành dự án, nhóm chuyên gia cùng chính quyền địa phương và người dân đã khảo sát, thiết kế các tuyến tham quan, trải nghiệm gắn với vườn bảo tồn sa nhân tím, vườn cây ăn quả, nghề dệt thổ cẩm, cảnh quan tự nhiên và các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Ba Na.
Thông qua quá trình tham gia dự án, nhận thức của người dân về giá trị cây dược liệu bản địa có sự thay đổi. Từ chỗ chủ yếu khai thác theo kinh nghiệm, nhiều hộ dân đã hiểu hơn về bảo tồn, phục hồi và khai thác bền vững nguồn tài nguyên của địa phương.
Việc tham gia các hoạt động gắn với du lịch cộng đồng cũng giúp người dân tự tin hơn trong giới thiệu văn hóa truyền thống, nghề dệt thổ cẩm, ẩm thực và cảnh quan địa phương tới du khách. Đây là nền tảng để từng bước hình thành các sản phẩm du lịch cộng đồng mang bản sắc riêng của Bình Phú.
Hướng đến phát triển bền vững
Theo ông Nguyễn Thành Trung, để nhân rộng hiệu quả mô hình, địa phương cần quy hoạch vùng nguyên liệu, phát triển nguồn giống, tăng cường chuyển giao kỹ thuật và xây dựng các chuỗi liên kết trong thu mua, chế biến, tiêu thụ sản phẩm. Đây là những yếu tố quan trọng giúp người dân yên tâm đầu tư sản xuất lâu dài.
Bà Nguyễn Thị Tuyết Mai, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Gia Lai, Trưởng Ban điều hành dự án, cho biết thời gian tới, các đoàn thể địa phương cần tiếp tục đồng hành cùng người dân trong phát triển du lịch cộng đồng, xây dựng thêm các sản phẩm trải nghiệm phục vụ du khách và nhân rộng những kết quả tích cực từ dự án.
|
 |
| Hướng dẫn người dân trồng cây sa nhân tím dưới tán vườn cây ăn quả |
Từ những cây sa nhân tím đầu tiên bén rễ dưới tán vườn cây ăn quả, dự án bước đầu mở thêm hướng bảo tồn nguồn dược liệu bản địa gắn với phát triển sinh kế. Đồng thời, mô hình tạo cơ sở kết nối bảo vệ rừng, gìn giữ bản sắc văn hóa và phát triển du lịch cộng đồng theo hướng bền vững.
Ông Đặng Bảo Toàn, Phó Chủ tịch Thường trực UBND xã Bình Phú, cho biết thời gian tới, xã sẽ tiếp tục lồng ghép các chương trình hỗ trợ sản xuất nhằm giúp người dân phát triển các mô hình sinh kế phù hợp; đồng thời quan tâm bảo tồn các loài cây dược liệu bản địa gắn với bảo vệ rừng, bảo vệ nguồn nước và phát triển du lịch cộng đồng.
Thành Nguyên
Trung tâm Khuyến nông Gia Lai