Chuyển giao tiến bộ kỹ thuật từ sự phối hợp của "4 nhà"
Nhằm chủ động ứng phó với diễn biến phức tạp của biến đổi khí hậu và nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp, xã Quỳ Hợp đã chủ động phối hợp với Vùng nguyên liệu mía số 3 thuộc Công ty TNHH Mía đường Nghệ An (NASU) triển khai mô hình khuyến nông: "Thâm canh giống mía KK3 kết hợp trồng xen lạc trên đất bãi bồi ven sông". Việc ứng dụng gói kỹ thuật xen canh này mở ra một hướng đi mới trong việc quản trị và sử dụng hiệu quả tài nguyên đất tại địa phương.
Vừa qua, tại hộ ông Lương Tiến Đạt (bản Cúng, xã Quỳ Hợp), các bên liên quan đã tổ chức hội thảo đầu bờ để đánh giá, nghiệm thu kết quả thực tế. Trên quy mô 0,4 ha thử nghiệm, mô hình cho kết quả rất khả quan, ruộng mía sinh trưởng hữu hiệu cao, cây lạc đạt độ đồng đều lớn, thu hút đông đảo cán bộ khuyến nông và bà con nông dân trong vùng đến tham quan, học tập.
Chiến thuật tối ưu hóa hệ số sử dụng đất bãi bồi
Theo các cán bộ kỹ thuật, trong chu kỳ từ 3 - 4 tháng đầu khi cây mía mới trồng và chưa khép tán, khoảng không gian giữa các hàng mía lộ diện tích đất trống rất lớn. Nếu canh tác truyền thống, khu vực này thường bị cỏ dại bùng phát bủa vây, làm tiêu tốn nhiều chi phí nhân công dọn dẹp, đồng thời khiến kết cấu đất mặt dễ bị rửa trôi, bốc hơi nước do gió Lào và nắng hạn vùng cao miền núi.
Để khắc phục hạn chế này, giải pháp kỹ thuật đưa giống lạc ngắn ngày vào gieo xen giữa các hàng mía đã giải quyết triệt để bài toán kinh tế hữu hiệu. Kết quả thu hoạch thực tế tại ruộng mô hình của hộ ông Đạt cho thấy, năng suất lạc đạt trung bình lên tới 15 tấn/ha.
Đây chính là nguồn thu nhập ngắn hạn "ăn chắc", tạo dòng tiền quay vòng nhanh giúp người trồng mía chủ động nguồn vốn để tái đầu tư phân bón, vật tư và công chăm sóc cho chính ruộng mía giai đoạn sau mà không lo đứt gãy kinh tế hộ gia đình.
Cải tạo lý hóa tính của đất và tăng cường khả năng chống chịu hạn
Bên cạnh giá trị kinh tế trực tiếp từ củ lạc, giá trị cốt lõi giúp mô hình này được ngành nông nghiệp đánh giá cao chính là hiệu quả sinh thái và thúc đẩy tư duy nông nghiệp tuần hoàn:
Bồi bổ hữu cơ, nâng cao độ phì nhiêu: Cây lạc là cây họ đậu, sở hữu hệ thống nốt sần ở rễ có khả năng cố định đạm sinh học tự nhiên rất lớn. Sau khi thu hoạch củ, toàn bộ phần sinh khối thân và lá lạc tươi còn lại được bà con nông dân tiến hành cày vùi trực tiếp ngay tại luống ruộng. Lớp phân xanh này phân hủy nhanh, biến thành nguồn phân bón hữu cơ tại chỗ giúp đất tơi xốp, cải thiện căn bản lý hóa tính của đất bãi bồi qua từng vụ canh tác.
Tạo thảm che phủ giữ ẩm, mát rễ: Trong suốt quá trình sinh trưởng, sinh khối cây lạc phủ kín mặt đất trống, đóng vai trò như một lớp màng sinh học che chở, giữ cho tầng đất mặt luôn duy trì được độ ẩm cần thiết và hạn chế tối đa sự bốc hơi nước vào mùa khô. Nhờ đất luôn ẩm và mát rễ, giống mía KK3 (với đặc tính sinh học chịu hạn tốt, đẻ nhánh khỏe, bộ rễ ăn sâu) lại càng có điều kiện lý tưởng để vươn lóng nhanh, phát triển đồng đều.
Ứng phó cỏ dại sinh học: Nhờ mật độ phủ tán dày của cây lạc gieo xen, không gian sống của cỏ dại bị triệt tiêu bớt. Bà con giảm được từ 2 - 3 đợt công làm cỏ bồn, giúp ruộng mía luôn thông thoáng, hạn chế tối đa các nguồn sâu bệnh trung gian.
Định hướng nhân rộng mô hình
Thành công từ mô hình thâm canh giống mía KK3 kết hợp trồng xen lạc tại xã Quỳ Hợp là minh chứng rõ nét cho mô hình sản xuất nông nghiệp bền vững, nâng cao giá trị gia tăng trên cùng một đơn vị diện tích. Kết quả này không chỉ tháo gỡ bài toán kinh tế trước mắt cho người nông dân mà còn là cơ sở dữ liệu kỹ thuật thực tế để cơ quan khuyến nông địa phương phối hợp cùng Doanh nghiệp tiếp tục quy hoạch, nhân rộng mô hình, hướng tới xây dựng các vùng nguyên liệu nông sản tuần hoàn bền vững tại tỉnh Nghệ An.
Lê Ngọc
Trung tâm Cung ứng Dịch vụ công xã Quỳ Hợp, Nghệ An