Hội thảo là hoạt động quan trọng nhằm đánh giá kết quả nghiên cứu, khảo sát thực tiễn, tham vấn ý kiến các cơ quan chuyên môn, nhà khoa học và hệ thống khuyến nông địa phương, hướng tới lựa chọn những mô hình sản xuất nông nghiệp vừa mang lại hiệu quả kinh tế, vừa bảo vệ tài nguyên, môi trường và nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.
Tham dự hội thảo có ông Lê Quốc Thanh, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông quốc gia; đại diện các Vụ, Cục chuyên ngành thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường; đại diện hệ thống khuyến nông của 14 tỉnh, thành phố; đại diện Dự án VN-SIPA II/GIZ cùng các chuyên gia, nhà khoa học và nhóm tư vấn.
Mô hình khuyến nông hướng đến giải pháp dựa vào thiên nhiên
Biến đổi khí hậu đang tác động ngày càng rõ nét đến sản xuất nông nghiệp Việt Nam. Những hiện tượng thời tiết cực đoan như hạn hán, xâm nhập mặn, mưa lũ, rét đậm, rét hại, cùng với tình trạng suy thoái tài nguyên đất, nước và đa dạng sinh học đang đặt ra nhiều thách thức đối với sản xuất và sinh kế của người nông dân.
Trong bối cảnh đó, việc nghiên cứu, lựa chọn và ứng dụng các giải pháp dựa vào thiên nhiên (Nature-based Solutions for Adaptation – NbSA) được xem là hướng tiếp cận có nhiều triển vọng, góp phần nâng cao khả năng chống chịu của hệ thống sản xuất nông nghiệp trước những tác động của biến đổi khí hậu.
Các giải pháp này chú trọng phát huy chức năng của hệ sinh thái tự nhiên, bảo vệ và sử dụng bền vững tài nguyên đất, nước, rừng và đa dạng sinh học; đồng thời kết hợp với tiến bộ khoa học kỹ thuật và tổ chức sản xuất để tạo ra lợi ích đồng thời về kinh tế, xã hội và môi trường.
Phát biểu định hướng tại hội thảo, ông Lê Quốc Thanh, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông quốc gia, nhấn mạnh yêu cầu đổi mới cách tiếp cận trong phát triển nông nghiệp. Theo đó, sản xuất nông nghiệp không chỉ hướng đến nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị sản phẩm mà còn phải gắn với bảo vệ, phục hồi hệ sinh thái và nâng cao khả năng chống chịu lâu dài.
Đặc biệt, các giải pháp dựa vào thiên nhiên cần được cụ thể hóa thành những mô hình sản xuất phù hợp với điều kiện của từng địa phương, có cơ sở khoa học, dễ áp dụng, mang lại hiệu quả thiết thực và có khả năng nhân rộng.
Đây cũng là định hướng quan trọng để hệ thống khuyến nông tiếp tục phát huy vai trò kết nối giữa nghiên cứu khoa học, chuyển giao tiến bộ kỹ thuật và thực tiễn sản xuất, góp phần đưa các giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu đến gần hơn với người nông dân.
    |
 |
| Ông Lê Quốc Thanh, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông quốc gia phát biểu tại hội thảo |
Trong khuôn khổ Dự án VN-SIPA II, Trung tâm Khuyến nông quốc gia đã phối hợp với GIZ và nhóm chuyên gia tư vấn triển khai nghiên cứu, rà soát, khảo sát các mô hình sản xuất nông nghiệp tại 7 vùng sinh thái trên cả nước.
Trên cơ sở kết quả khảo sát, nhóm nghiên cứu đã xây dựng dự thảo danh mục 13 mô hình ứng dụng giải pháp dựa vào thiên nhiên thích ứng với biến đổi khí hậu, làm cơ sở tổ chức tham vấn, lựa chọn và đề xuất lồng ghép vào Chương trình Khuyến nông trung ương giai đoạn 2026–2030.
Việc lựa chọn các mô hình không chỉ dựa trên khả năng thích ứng với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng và hệ sinh thái của từng vùng mà còn phải xem xét hiệu quả kinh tế, lợi ích môi trường, tính khả thi về kỹ thuật, khả năng tiếp nhận của người sản xuất và điều kiện nhân rộng.
Một yêu cầu quan trọng khác là bảo đảm tính kế thừa, tránh trùng lặp với những chương trình, dự án đã được phê duyệt, đồng thời phát huy hiệu quả nguồn lực đầu tư cho hoạt động khuyến nông.
Theo chương trình hội thảo, TS. Tống Xuân Chinh, Trưởng nhóm tư vấn Dự án VN-SIPA II/GIZ, trình bày kết quả khảo sát các mô hình NbSA tại 7 vùng sinh thái nông nghiệp.
Cùng với đó, TS. Hoàng Tuyển Phương, đại diện Trung tâm Khuyến nông quốc gia, trình bày kết quả thực hiện Chương trình Khuyến nông trung ương giai đoạn 2020–2025 và đề xuất bổ sung nội dung vào Chương trình giai đoạn 2026–2030.
Các báo cáo là cơ sở để đại biểu trao đổi, đánh giá sự phù hợp của những mô hình được đề xuất với yêu cầu phát triển nông nghiệp bền vững và định hướng chuyển đổi sản xuất thích ứng với biến đổi khí hậu.
    |
 |
| TS. Tống Xuân Chinh - Trưởng nhóm tư vấn Dự án trình bày kết quả dự án |
Phát huy vai trò của hệ thống khuyến nông trong chuyển giao và nhân rộng mô hình
Một trong những nội dung trọng tâm của hội thảo là xem xét khả năng lồng ghép các giải pháp dựa vào thiên nhiên vào Chương trình Khuyến nông trung ương giai đoạn 2026–2030.
Chương trình đã được phê duyệt tại Quyết định số 373/QĐ-BNN-KHCN ngày 17/01/2025, gồm 29 chương trình thuộc 8 lĩnh vực và nhóm nhiệm vụ. Tuy nhiên, theo kết quả rà soát, các nội dung thích ứng với biến đổi khí hậu hiện chủ yếu được lồng ghép trong từng lĩnh vực sản xuất. Cách tiếp cận tổng thể về ứng dụng giải pháp dựa vào thiên nhiên, gắn kết giữa thích ứng với biến đổi khí hậu, giảm nhẹ rủi ro thiên tai, bảo vệ hệ sinh thái và phát triển sinh kế bền vững vẫn cần tiếp tục được nghiên cứu, bổ sung.
Trên cơ sở đó, Trung tâm Khuyến nông quốc gia định hướng lựa chọn những giải pháp có khả năng ứng dụng vào thực tiễn, phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của hệ thống khuyến nông và điều kiện sản xuất tại các địa phương.
Thông qua mạng lưới khuyến nông từ trung ương đến địa phương, các kết quả nghiên cứu có thể từng bước được chuyển hóa thành quy trình kỹ thuật, mô hình trình diễn, tài liệu hướng dẫn và chương trình đào tạo, tập huấn cho cán bộ khuyến nông, hợp tác xã và nông dân.
Đặc biệt, việc tổng kết, đánh giá hiệu quả các mô hình sẽ cung cấp cơ sở thực tiễn để hoàn thiện quy trình kỹ thuật, nghiên cứu xây dựng định mức và đề xuất phương án nhân rộng phù hợp với từng vùng sinh thái.
Trong quá trình này, hệ thống khuyến nông giữ vai trò cầu nối quan trọng, không chỉ chuyển giao các giải pháp kỹ thuật mà còn hỗ trợ người sản xuất thay đổi nhận thức, phương thức canh tác, sử dụng hiệu quả tài nguyên và nâng cao năng lực thích ứng với biến đổi khí hậu.
Tăng cường hợp tác, hướng tới nền nông nghiệp xanh và bền vững
Dự án VN-SIPA II được triển khai trong giai đoạn 2025–2029 với sự hỗ trợ của Chính phủ Cộng hòa Liên bang Đức thông qua GIZ, nhằm hỗ trợ Việt Nam thực hiện Thỏa thuận Paris về biến đổi khí hậu, Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC), hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 và thực hiện các cam kết về đa dạng sinh học.
Trong đó, Hợp phần 3 của Dự án tập trung vào bảo tồn đa dạng sinh học và thích ứng với biến đổi khí hậu dựa vào thiên nhiên trong lĩnh vực tài nguyên môi trường và nông nghiệp.
Với chức năng, nhiệm vụ và mạng lưới hoạt động rộng khắp, Trung tâm Khuyến nông quốc gia có nhiều điều kiện thuận lợi để phối hợp triển khai các hoạt động nghiên cứu, chuyển giao kỹ thuật, đào tạo, tập huấn và phổ biến những mô hình thích ứng có hiệu quả.
Thông qua hợp tác với GIZ và các đối tác phát triển, Trung tâm hướng tới tăng cường kết nối giữa kết quả nghiên cứu khoa học với nhu cầu thực tiễn của sản xuất nông nghiệp, góp phần thúc đẩy ứng dụng các giải pháp dựa vào thiên nhiên một cách thiết thực và bền vững.
Tại hội thảo, Trung tâm Khuyến nông quốc gia xác định ba nhóm nội dung cần tập trung tham vấn, gồm: định hướng và nội dung các mô hình đề xuất; tính khả thi, hiệu quả áp dụng trong sản xuất; và các nội dung ưu tiên, khả năng lồng ghép vào Chương trình Khuyến nông trung ương.
Trên cơ sở kết quả tham vấn, Trung tâm Khuyến nông quốc gia sẽ phối hợp với GIZ, nhóm chuyên gia tư vấn và các đơn vị liên quan tiếp thu, hoàn thiện hồ sơ đề xuất, báo cáo Bộ Nông nghiệp và Môi trường xem xét theo quy định.
* Từ kết quả nghiên cứu đến thực tiễn sản xuất, từ mô hình trình diễn đến khả năng nhân rộng trong cộng đồng, hoạt động khuyến nông tiếp tục khẳng định vai trò kết nối tri thức, thúc đẩy đổi mới phương thức canh tác và phát triển sinh kế bền vững cho nông
Việc nghiên cứu lồng ghép các giải pháp dựa vào thiên nhiên vào Chương trình Khuyến nông trung ương giai đoạn 2026–2030 không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động khuyến nông mà còn mở ra hướng tiếp cận mới trong phát triển nông nghiệp xanh, thích ứng với biến đổi khí hậu, bảo vệ hệ sinh thái và sử dụng bền vững tài nguyên thiên nhiên.
Bảo Toàn
Trung tâm Khuyến nông Quốc gia