Tại Hội nghị lần thứ 32 Nhóm công tác chuyên ngành ASEAN về Đào tạo nông nghiệp và Khuyến nông (AWGATE), Phòng Khuyến nông thuộc Cục Nông nghiệp, Bộ Nông nghiệp, Chăn nuôi và Thủy lợi Myanmar đã chia sẻ những kết quả, chương trình ưu tiên cũng như định hướng phát triển công tác đào tạo và khuyến nông trong thời gian tới.
Báo cáo cho thấy Myanmar đang từng bước đổi mới hệ thống khuyến nông theo hướng lấy nông dân làm trung tâm, tăng cường ứng dụng công nghệ số, gắn chuyển giao tiến bộ kỹ thuật với thị trường và chuỗi giá trị, đồng thời chú trọng hơn tới nông nghiệp bền vững và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.
Khuyến nông gắn với an ninh lương thực và nâng cao đời sống nông dân
Tầm nhìn của ngành nông nghiệp Myanmar là xây dựng một nền nông nghiệp bao trùm, có sức cạnh tranh, bảo đảm an ninh lương thực và dinh dưỡng, đồng thời phát triển bền vững, qua đó góp phần nâng cao đời sống kinh tế - xã hội của nông dân, người dân nông thôn và thúc đẩy phát triển kinh tế quốc gia.
Trong định hướng đó, hoạt động khuyến nông tập trung vào việc nâng cao năng suất các cây trồng chủ lực phục vụ an ninh lương thực; hướng dẫn nông dân sử dụng vật tư nông nghiệp theo tiêu chuẩn; phổ biến tiến bộ kỹ thuật, thực hành nông nghiệp tốt (GAP) và thông tin thị trường.
Một nội dung đáng chú ý khác là tăng cường sự phối hợp giữa cơ quan nhà nước, khu vực tư nhân và người sản xuất thông qua các hình thức hợp tác công - tư, tổ nhóm nông dân và các hiệp hội sản xuất giống. Mục tiêu hướng tới là tạo sự tham gia và phân bổ lợi ích hài hòa hơn giữa các chủ thể trong chuỗi giá trị nông nghiệp.
Khuyến nông của Myanmar đồng thời đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ như phổ biến GAP; hỗ trợ phát triển nông thôn, giảm nghèo; chuyển giao kiến thức và công nghệ thông qua các khóa đào tạo, lớp học hiện trường và mô hình trình diễn; kết nối hoạt động khuyến nông với các cơ quan nghiên cứu, các tổ chức xã hội, nhóm nông dân và các doanh nghiệp; thúc đẩy sản xuất theo hợp đồng và bảo vệ quyền lợi của nông dân.
Phát triển mạng lưới đào tạo và chuyển giao tiến bộ kỹ thuật
Myanmar hiện có nhiều cơ sở phục vụ đào tạo, nghiên cứu và chuyển giao kỹ thuật nông nghiệp tại các vùng khác nhau, trong đó có Trung tâm Đào tạo Khuyến nông và Phát triển nông thôn (AERDTC), Trung tâm Nghiên cứu và Đào tạo Nông nghiệp Trung ương, Trung tâm Đào tạo Công nghệ Sau thu hoạch, Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Rau quả cùng một số trung tâm đào tạo nông nghiệp, nông nghiệp tổng hợp và phát triển năng lực lãnh đạo.
Hoạt động đào tạo và giáo dục khuyến nông còn có sự tham gia của Đại học Nông nghiệp Yezin, hệ thống các cơ sở đào tạo nông nghiệp - chăn nuôi, các trường trung học có nội dung đào tạo công nghiệp, nông nghiệp và chăn nuôi, Cục Nghiên cứu Nông nghiệp cũng như các sáng kiến dành cho cán bộ khoa học trẻ. Mạng lưới này có 15 cơ sở đào tạo nông nghiệp và chăn nuôi cấp bang và 85 trường trung học công nghiệp, nông nghiệp và chăn nuôi, qua đó góp phần bổ sung nguồn nhân lực cho nghiên cứu và chuyển giao tiến bộ kỹ thuật.
Cách tiếp cận được Myanmar nhấn mạnh là tăng cường sự tham gia của nông dân trong quá trình học tập và chuyển giao công nghệ, thay vì chỉ truyền đạt kiến thức theo một chiều. Đây cũng là nền tảng để các tiến bộ kỹ thuật được thử nghiệm, điều chỉnh và áp dụng phù hợp hơn với điều kiện sản xuất thực tế.
Đa dạng chương trình: từ GAP đến nông nghiệp thông minh thích ứng với biến đổi khí hậu
Các chương trình và sáng kiến khuyến nông cấp quốc gia của Myanmar hiện khá đa dạng, bao gồm thực hành nông nghiệp tốt (GAP), phát triển vườn hộ, xây dựng làng thông minh, cơ giới hóa nông nghiệp, vùng chuyên canh cây có dầu và bông, đa dạng hóa cây trồng, điều chỉnh cơ cấu mùa vụ, quản lý sau thu hoạch nhằm giảm tổn thất lương thực và phát triển nông nghiệp thông minh thích ứng với biến đổi khí hậu.
Số liệu đào tạo giai đoạn 2025-2026 cho thấy GAP là một trong những nội dung được quan tâm nổi bật nhất, bên cạnh sản xuất giống, bảo vệ thực vật, dinh dưỡng cây trồng và sản xuất lúa.
Bên cạnh đó là các mô hình nông lâm kết hợp, nông nghiệp sinh thái, ứng dụng công nghệ canh tác trên đất dốc (SALT) và tổ chức sản xuất cây trồng thông qua hình thức hợp đồng.
Một hướng đi mới được Myanmar quan tâm là thúc đẩy nông nghiệp bền vững gắn với giảm phát thải carbon. Theo báo cáo, Myanmar đang triển khai các nội dung theo các hướng dẫn của ASEAN về nông nghiệp bền vững, tham gia xây dựng hướng dẫn giảm đốt phụ phẩm cây trồng và triển khai các hoạt động nâng cao nhận thức, xây dựng kế hoạch hành động nhằm hạn chế nguy cơ ô nhiễm không khí từ khu vực nông nghiệp.
Công nghệ số mở rộng “cánh tay” của khuyến nông
Một trong những điểm nổi bật trong hệ thống khuyến nông Myanmar hiện nay là việc kết hợp phương thức khuyến nông trực tiếp với các kênh thông tin số.
Cục Nông nghiệp Myanmar đã sử dụng trung tâm tư vấn (Call Center), hệ thống thông tin thị trường, thư viện điện tử, các kênh truyền thông và mạng xã hội như Viber, Facebook, Telegram, cùng nhiều nền tảng số khác để đưa thông tin kỹ thuật và thị trường đến gần người sản xuất hơn.
Song song với đó, nhiều ứng dụng trên thiết bị di động được giới thiệu và sử dụng phục vụ sản xuất nông nghiệp, gồm các ứng dụng của Cục Nông nghiệp, GAP, bảo vệ thực vật, cây lâu năm, bông và cây lấy sợi, cùng các ứng dụng như Green Way, Htwet Toe...
Đáng chú ý, quá trình chuyển đổi số không chỉ dừng ở việc đưa thông tin lên môi trường mạng. Myanmar đã tổ chức các hoạt động đào tạo kiến thức và kỹ năng cơ bản về sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI), sản xuất video hướng dẫn phục vụ giáo dục khuyến nông, đồng thời giới thiệu các công cụ số hỗ trợ sản xuất như Plantix, PlantVillage và OneSoil Scouting.
Các hoạt động tham quan thực tế cũng được chú trọng. Nông dân và học sinh, sinh viên được tạo điều kiện tham quan hội chợ giống; nông dân đến tìm hiểu hoạt động của trung tâm tư vấn Call Center, qua đó tăng tính tương tác giữa hệ thống khuyến nông và người sản xuất.
Sự kết hợp giữa tư vấn trực tiếp và nền tảng số giúp hệ thống khuyến nông mở rộng phạm vi phục vụ, đồng thời tạo thêm nhiều “điểm chạm” để nông dân tiếp cận thông tin ngay khi có nhu cầu.
Những thách thức đặt ra cho hệ thống khuyến nông
Bên cạnh những kết quả đạt được, Myanmar xác định hoạt động đào tạo và khuyến nông vẫn đang đối mặt với nhiều khó khăn.
Đáng chú ý là số lượng cán bộ khuyến nông còn chưa đáp ứng nhu cầu; tác động ngày càng rõ của biến đổi khí hậu và thiên tai; nguồn lực đầu tư cho nâng cao năng lực, nghiên cứu và phát triển, công nghệ sau thu hoạch và chế biến còn hạn chế. Mối liên kết giữa nghiên cứu và khuyến nông cũng cần tiếp tục được củng cố.
Cùng với đó là yêu cầu hiện đại hóa hạ tầng và công cụ công nghệ thông tin, nâng cao kỹ năng số; phát triển kinh doanh nông nghiệp; tăng kết nối thị trường, thương mại và đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp.
Những thách thức này cho thấy chuyển đổi số trong khuyến nông không đơn thuần là ứng dụng thêm một số phần mềm hay nền tảng trực tuyến. Điều quan trọng hơn là phải đồng thời nâng cao năng lực con người, củng cố cơ sở hạ tầng, gắn kết nghiên cứu với thực tiễn sản xuất và tạo được đầu ra thị trường cho nông sản.
Tăng cường hợp tác ASEAN trong đào tạo và khuyến nông
Từ thực tiễn của mình, Myanmar đề xuất đẩy mạnh hợp tác khu vực nhằm nâng cao năng suất và góp phần bảo đảm an ninh lương thực, an toàn thực phẩm ở cả cấp quốc gia và khu vực.
Các lĩnh vực được ưu tiên gồm chia sẻ kinh nghiệm về phương pháp, cách tiếp cận và công cụ khuyến nông; tăng cường tham gia các nền tảng hợp tác, kết nối giữa các nước thành viên ASEAN; mở rộng thị trường cho nông sản, thực phẩm; đồng thời thúc đẩy các chương trình tham quan, trao đổi kinh nghiệm trực tiếp giữa nông dân với nông dân.
Trong Kế hoạch hành động chiến lược về hợp tác ASEAN trong đào tạo nông nghiệp và khuyến nông giai đoạn 2026-2030, Myanmar dự kiến đảm nhận vai trò đầu mối đối với một số hoạt động cụ thể như đào tạo, hội thảo và hội thảo trực tuyến về công nghệ tưới nhỏ giọt; công nghệ tưới tiết kiệm nước, thu gom và trữ nước; xây dựng nội dung số và phổ biến dịch vụ khuyến nông trên nền tảng số. Các hoạt động này nằm trong định hướng chung về tăng cường an ninh lương thực và dinh dưỡng của ASEAN. Đây cũng là những vấn đề rất sát với thực tiễn sản xuất hiện nay, khi nông nghiệp đồng thời phải đối mặt với yêu cầu nâng cao năng suất, tiết kiệm tài nguyên và thích ứng ngày càng tốt hơn với các điều kiện bất lợi.
Hướng tới nền khuyến nông số, hiệu quả và gần nông dân hơn
Trong thời gian tới, Myanmar xác định bốn hướng ưu tiên: (1) Nâng cao kỹ năng số cho cán bộ khuyến nông và nông dân; (2) Phát triển khuyến nông điện tử phục vụ phát triển nông nghiệp; (3) Ứng dụng công nghệ số ngay tại đồng ruộng để tăng năng suất, giảm đầu vào và duy trì các phương thức canh tác bền vững; (4) Tăng cường sự tham gia của nông dân và các đối tác trong phát triển chuỗi giá trị thông qua hợp tác khu vực.
Từ những định hướng trên có thể thấy, hệ thống khuyến nông Myanmar đang từng bước chuyển từ phương thức chuyển giao kỹ thuật truyền thống sang mô hình khuyến nông đa kênh, có sự tham gia, gắn với công nghệ số, thị trường và phát triển bền vững. Một hệ thống khuyến nông hiện đại không chỉ cần “đưa kỹ thuật xuống đồng ruộng”, mà còn phải giúp người nông dân tiếp cận tri thức nhanh hơn, kết nối tốt hơn với chuyên gia và thị trường, chủ động hơn trong sản xuất và thích ứng linh hoạt hơn trước những thay đổi của khí hậu cũng như công nghệ.
Xu hướng chuyển đổi số và phát triển khuyến nông theo hướng bền vững của Myanma có giá trị tham khảo đối với hoạt động khuyến nông trong khu vực ASEAN: công nghệ số có thể giúp mở rộng phạm vi tiếp cận, nhưng hiệu quả cuối cùng vẫn phụ thuộc vào năng lực của đội ngũ khuyến nông, mức độ tham gia của nông dân và khả năng kết nối giữa nghiên cứu - chuyển giao - sản xuất - thị trường./.
Quỳnh Yến