Những gợi mở cho hoạt động Khuyến nông Việt Nam nhìn từ sản lượng xuất khẩu điều thô của Campuchia

Bất chấp thời tiết bất lợi với rét kéo dài, mưa trái mùa và nắng nóng trên 40 độ C, Campuchia vẫn xuất khẩu 831.179 tấn hạt điều thô trong 4 tháng đầu năm 2026, tăng hơn 24% so với cùng kỳ năm ngoái. Kết quả này cho thấy vai trò quan trọng của lực lượng khuyến nông cơ sở trong hỗ trợ nông dân chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu.

 Xuất khẩu tăng mạnh trong điều kiện thời tiết bất lợi

Theo số liệu của Hiệp hội Hạt điều Campuchia (CAC), từ tháng 1 đến hết tháng 4/2026, Campuchia đã xuất khẩu 831.179 tấn hạt điều thô, chủ yếu sang Việt Nam, với giá trị ước đạt 1,44 tỷ USD. Khối lượng xuất khẩu tăng 24,17% so với cùng kỳ năm 2025.

Kết quả trên trái với những lo ngại được đưa ra vào đầu vụ, khi nhiều vùng trồng điều của Campuchia liên tiếp chịu tác động của rét kéo dài, mưa trái mùa và các đợt nắng nóng gay gắt, có thời điểm nhiệt độ vượt 40°C. Những biến động thời tiết này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình ra hoa, đậu quả và chất lượng hạt.

Ông Uon Silot, Chủ tịch CAC, nhận định năm 2026 có thể trở thành một năm đáng chú ý của ngành điều Campuchia trong khoảng hai thập kỷ gần đây, khi cả sản lượng và giá bán đều diễn biến thuận lợi. Tuy nhiên, ông cũng cho rằng vẫn còn quá sớm để khẳng định xu hướng tăng trưởng sẽ được duy trì trong cả năm, bởi rủi ro khí hậu tiếp tục khó dự báo.

Điều được trồng ở tỉnh Stung Treng – Campuchia

Khuyến nông cơ sở đồng hành cùng nông dân thích ứng khí hậu

Theo CAC, một trong những yếu tố góp phần duy trì sản lượng là sự chủ động của Bộ Nông nghiệp, Lâm nghiệp và Thủy sản Campuchia trong việc bố trí cán bộ nông nghiệp cấp xã trực tiếp xuống vùng trồng, hỗ trợ nông dân đánh giá rủi ro và điều chỉnh biện pháp canh tác phù hợp với diễn biến thời tiết.

Tại vườn, cán bộ kỹ thuật hướng dẫn người dân theo dõi các dấu hiệu bất thường, điều chỉnh chế độ tưới và chăm sóc, bảo vệ hoa và quả non, đồng thời xử lý kịp thời các tình huống có nguy cơ gây rụng hoa, rụng quả hoặc suy giảm năng suất. Việc tư vấn ngay tại hiện trường giúp nông dân đưa ra quyết định nhanh hơn, sát với điều kiện cụ thể của từng vườn.

Bên cạnh lực lượng khuyến nông của Nhà nước, CAC cho biết đã tổ chức 40 lớp tập huấn về thích ứng với biến đổi khí hậu trong các vụ thu hoạch đầu năm 2025 và 2026, với khoảng 8.400 lượt nông dân tham gia. Nội dung tập huấn tập trung vào quản lý rủi ro thời tiết, sử dụng đầu vào hợp lý, cải thiện sức khỏe đất và nâng cao khả năng chống chịu của cây điều.

Bài toán chế biến sâu và giữ lại giá trị trong nước

Dù xuất khẩu tăng mạnh, ngành điều Campuchia vẫn đối mặt với hạn chế lớn về kho bãi, công nghệ sấy, bảo quản sau thu hoạch và vốn lưu động. Do thiếu năng lực thu mua, dự trữ và chế biến, phần lớn sản lượng hạt điều thô phải xuất khẩu ngay sau thu hoạch, khiến giá trị gia tăng chủ yếu được tạo ra ở khâu chế biến tại nước nhập khẩu.

Theo ông Uon Silot, Chính phủ Campuchia đã hỗ trợ gói tín dụng khoảng 50 triệu USD thông qua các tổ chức tài chính để thu mua nguyên liệu điều nhưng con số này chỉ có thể đáp ứng mua khoảng 30.000 tấn hạt điều thô, một tỷ lệ rất nhỏ so với tổng sản lượng của Campuchia. Đây là nguyên nhân khiến nhiều cơ sở chế biến trong nước thiếu nguyên liệu, dù sản lượng điều của quốc gia này ở mức cao.

Việt Nam hiện là thị trường tiêu thụ hạt điều thô quan trọng của Campuchia. Các nhà máy chế biến của Việt Nam cần khoảng 3-3,5 triệu tấn nguyên liệu mỗi năm, trong khi nguồn cung trong nước chỉ đáp ứng một phần nhỏ. Campuchia, cùng với các quốc gia châu Phi, là những nguồn cung chính cho ngành chế biến điều của Việt Nam.

Về dài hạn, Campuchia đang hướng tới mở rộng công nghiệp chế biến, tăng tỷ lệ sản phẩm chế biến sâu, giảm phụ thuộc vào xuất khẩu nguyên liệu thô và tạo thêm việc làm trong nước. Đây cũng là yêu cầu quan trọng để nâng cao sức cạnh tranh và tính bền vững của chuỗi giá trị điều.

Gợi mở đối với công tác khuyến nông Việt Nam

Từ kinh nghiệm của Campuchia, công tác khuyến nông tại các vùng trồng điều của Việt Nam có thể quan tâm một số định hướng sau:

- Chuyển mạnh sang khuyến nông thích ứng và quản trị rủi ro: Tăng cường dự báo, cảnh báo sớm và hướng dẫn kỹ thuật theo từng giai đoạn sinh trưởng của cây điều, nhất là thời kỳ ra hoa, đậu quả.

- Củng cố lực lượng kỹ thuật bám địa bàn: Nâng cao năng lực cho cán bộ khuyến nông cơ sở để có thể phát hiện sớm rủi ro, tư vấn tại vườn và hỗ trợ nông dân xử lý tình huống kịp thời.

- Gắn sản xuất với sau thu hoạch và thị trường: Hỗ trợ nông dân tham gia tổ hợp tác, hợp tác xã, liên kết với doanh nghiệp, đầu tư sơ chế, sấy, kho bảo quản và xây dựng vùng nguyên liệu ổn định.

- Tăng cường thông tin dữ liệu: Kết nối dữ liệu thời tiết, sinh trưởng cây trồng, sâu bệnh và thị trường để phục vụ chỉ đạo sản xuất và giúp nông dân ra quyết định chính xác hơn.

Câu chuyện của ngành điều Campuchia cho thấy khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu không chỉ phụ thuộc vào kỹ thuật canh tác, mà còn vào hệ thống hỗ trợ nông dân, năng lực tổ chức sản xuất và sự liên kết của toàn chuỗi giá trị. Khi cán bộ kỹ thuật có mặt đúng lúc, thông tin được chuyển đến đúng đối tượng và sản xuất gắn với chế biến, thị trường, hiệu quả của công tác khuyến nông sẽ được phát huy rõ nét hơn.

Mai Anh

Theo Phnom Penh Post