Bài học từ quốc gia này, thông qua Báo cáo quốc gia tại Hội nghị lần thứ 32 của Nhóm công tác chuyên ngành ASEAN về Đào tạo và Khuyến nông (diễn ra ngày 23/6/2026), mang đến nhiều góc nhìn giá trị về công tác đào tạo nhân lực và tư vấn kỹ thuật.
Bảo đảm an ninh lương thực bằng chiến lược "bốn trụ cột"
Đứng trước các nguy cơ làm gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu như biến đổi khí hậu, dịch bệnh và bất ổn địa chính trị, từ ngày 1/4/2019, Singapore đã thành lập Cơ quan Thực phẩm Singapore (SFA) nhằm quản lý toàn diện an toàn thực phẩm "từ trang trại đến bàn ăn". Để tăng cường sức chống chịu, hệ thống lương thực của quốc gia này được triển khai đồng bộ dựa trên bốn trụ cột: (1). Đa dạng hóa nguồn nhập khẩu thực phẩm, giảm rủi ro phụ thuộc vào một số thị trường cung ứng; (2). Phát triển sản xuất trong nước, tạo nguồn cung ổn định đối với những thực phẩm tươi sống khó dự trữ; (3). Duy trì dự trữ một số mặt hàng thiết yếu; (4). Tăng cường các quan hệ đối tác quốc tế nhằm duy trì dòng lưu chuyển thực phẩm vào Singapore.
Phát triển nông nghiệp công nghệ cao trên quỹ đất hẹp
Dù dành chưa tới 1% diện tích đất cho nông nghiệp, Singapore hiện vẫn duy trì hơn 200 trang trại cả trên bờ lẫn trên biển. Hướng đi của họ tập trung vào ba yếu tố cốt lõi: năng suất cao, tối ưu hóa tài nguyên và thích ứng với khí hậu. Mục tiêu đến năm 2035, sản xuất trong nước sẽ tự chủ được 20% nhu cầu đối với nhóm thực phẩm giàu chất xơ (rau ăn lá, rau ăn quả, nấm...) và 30% nhu cầu đối với nhóm thực phẩm giàu protein (trứng gà, cá, giáp xác...). Việc sản xuất tại chỗ được coi là giải pháp quan trọng để ổn định nguồn cung các mặt hàng tươi sống khó bảo quản lâu dài.
Xây dựng nguồn nhân lực bền vững và hệ thống đào tạo đa cấp độ
Điểm sáng trong chính sách khuyến nông của Singapore là chiến lược xây dựng nguồn lao động lâu dài, có kỹ năng đáp ứng yêu cầu sản xuất hiện đại. SFA đã phối hợp cùng Cơ quan SkillsFuture và các trường đại học xây dựng Khung kỹ năng ngành nông nghiệp - thực phẩm để thúc đẩy việc học tập suốt đời và thu hẹp khoảng cách chuyên môn. Các chương trình đào tạo được thiết kế rất đa dạng, từ bậc cao đẳng đến sau đại học, bao phủ các lĩnh vực tiên tiến như: Công nghệ sinh học trong nông nghiệp đô thị; Khoa học sự sống, thực vật học, sinh thái thủy sinh và khoa học môi trường; Kỹ thuật môi trường xây dựng bền vững, công nghệ nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản; Công nghệ thú y và quản trị kinh doanh nông nghiệp. Hoạt động đào tạo này có sự tham gia của các cơ sở giáo dục hàng đầu như Đại học Quốc gia Singapore, Viện Công nghệ Singapore và các trường Bách khoa (Republic, Temasek, Ngee Ann). Việc kết nối cơ quan quản lý, cơ sở đào tạo và trang trại giúp nội dung giảng dạy bám sát yêu cầu của sản xuất.
Đẩy mạnh tư vấn kỹ thuật trực tiếp cho các trang trại
Song song với đào tạo chính quy, chương trình khuyến nông trực tiếp tại cơ sở được triển khai mạnh mẽ qua bốn nhóm hoạt động:
Thứ nhất, nâng cao năng lực của người sản xuất thông qua các chương trình học tập có cấu trúc và hướng dẫn kỹ thuật về quy trình sản xuất, quản lý trang trại, ứng dụng công nghệ và thực hiện quy định pháp luật.
Thứ hai, các cán bộ quản lý kỹ thuật làm việc trực tiếp với trang trại để giải quyết khó khăn trong vận hành và áp dụng quy trình sản xuất tốt hơn. Mục tiêu là nâng cao năng suất, hiệu quả sử dụng tài nguyên, đồng thời đáp ứng các yêu cầu về an toàn thực phẩm và phát triển bền vững.
Thứ ba, duy trì sự phối hợp thường xuyên giữa trang trại, chuyên gia kỹ thuật, doanh nghiệp và cơ quan nhà nước. Cơ chế phản hồi giúp chương trình tư vấn được điều chỉnh phù hợp với từng loại hình và quy mô sản xuất.
Thứ tư, xây dựng tài liệu hướng dẫn, tổ chức hội thảo và các phiên chia sẻ kinh nghiệm. Những hoạt động này giúp phổ biến thực hành tốt giữa nông dân, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và các đối tác liên quan.
Công tác đào tạo và khuyến nông
Quá trình triển khai công tác đào tạo và khuyến nông tại Singapore hiện đang phải đối mặt với ba rào cản lớn. Trước hết, cộng đồng sản xuất nông nghiệp có quy mô tương đối nhỏ, làm hạn chế hiệu quả kinh tế theo quy mô của các chương trình đào tạo và gây khó khăn trong việc duy trì số lượng học viên, giảng viên. Bên cạnh đó, nông nghiệp trong thời gian dài chưa được coi là một lựa chọn nghề nghiệp hấp dẫn. Để thay đổi nhận thức này, cần liên tục đẩy mạnh truyền thông, hướng nghiệp và chứng minh rằng nông nghiệp thực phẩm là một ngành hiện đại, có khả năng ứng dụng công nghệ cao và tạo ra cơ hội nghề nghiệp bền vững. Ngoài ra, quá trình ứng dụng các công nghệ tiên tiến diễn ra nhanh chóng đòi hỏi chương trình đào tạo phải thường xuyên cập nhật. Các cơ sở đào tạo không chỉ phải đổi mới giáo trình mà còn phải bảo đảm đội ngũ giảng viên có kiến thức thực tiễn và hiểu biết công nghệ mới nhất.
    |
 |
| Các vườn cộng đồng tại Singapore là nơi người dân được hướng dẫn kỹ thuật trồng trọt, góp phần lan tỏa mô hình nông nghiệp đô thị và nâng cao nhận thức về sản xuất thực phẩm bền vững |
Áp dụng thực hành nông nghiệp tốt và sản xuất xanh
Singapore xây dựng bộ tiêu chuẩn Thực hành nông nghiệp tốt SG-GAP dưới hình thức hướng dẫn tự nguyện dành cho các trang trại. SG-GAP hướng đến ba mục tiêu lớn: bảo đảm an toàn thực phẩm, bảo vệ môi trường và nâng cao phúc lợi của người lao động. Hệ thống quản lý trang trại tập trung vào bốn lĩnh vực: (i) An toàn thực phẩm; (ii) Bảo vệ cây trồng và chất lượng nông sản hoặc sức khỏe, phúc lợi động vật; (iii) Quản lý môi trường; (iv) Sức khỏe, an toàn và phúc lợi của người lao động. Các yêu cầu bao quát toàn bộ hoạt động của trang trại, từ lựa chọn địa điểm, quản lý con người, vật tư đầu vào, thiết bị, chất thải, hồ sơ sản xuất, kiểm tra chất lượng đến vận chuyển, truy xuất nguồn gốc và thu hồi sản phẩm.
Bên cạnh SG-GAP, chứng nhận SG Clean & Green - Sạch và Xanh được áp dụng đối với sản phẩm của các trang trại trong nước đã đạt chứng nhận thực hành nông nghiệp tốt và sử dụng phương thức sản xuất bền vững, tiết kiệm tài nguyên.
Nguyên tắc “Sạch” tập trung phòng ngừa ô nhiễm trong toàn bộ quá trình sản xuất để tạo ra sản phẩm an toàn, chất lượng cao. Nguyên tắc “Xanh” hướng tới sản xuất nhiều hơn với ít tài nguyên hơn, tối ưu hóa việc sử dụng vật tư, giảm thiểu và tái sử dụng chất thải, đồng thời hạn chế tác động tiêu cực đến môi trường. SFA còn phối hợp với các trường bách khoa trong triển khai tiêu chuẩn thực hành nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản và mô hình trang trại đô thị sạch, xanh.
Bên cạnh đó, Quỹ Chuyển đổi Cụm ngành Nông nghiệp - Thực phẩm cũng được triển khai để cung cấp nguồn lực tài chính, hỗ trợ các trang trại nâng cao năng suất, tăng khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu và sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn. Đối tượng được xem xét hỗ trợ gồm các trang trại lần đầu đăng ký chứng nhận GAP hoặc Clean & Green, có giấy phép sản xuất hợp lệ do SFA cấp và không có hoạt động trái phép trong hai năm trước thời điểm nộp hồ sơ.
Thúc đẩy hợp tác khuyến nông khu vực ASEAN
Singapore nhận định rằng không có một mô hình đào tạo và khuyến nông nào áp dụng được chung cho tất cả các nước. Thay vào đó, mỗi quốc gia cần thiết kế giải pháp riêng dựa trên điều kiện thực tế. Đồng thời, việc tận dụng cơ chế của Nhóm công tác AWGATE để chia sẻ kinh nghiệm, kết nối chuyên gia sẽ là chìa khóa để các nước thành viên ASEAN cùng nhau xây dựng một nền nông nghiệp khu vực vững mạnh và giàu sức cạnh tranh hơn./.
Quỳnh Yến