Giữa những cánh đồng lúa xanh mướt của xã Nam Sách, thành phố Hải Phòng, những chiếc ống nhựa nhỏ cắm trên mặt ruộng đang trở thành "người chỉ huy" trong việc cấp nước cho cây lúa. Thay vì giữ nước liên tục như phương thức canh tác truyền thống, người nông dân hôm nay đã biết để ruộng khô theo đúng ngưỡng kỹ thuật rồi mới tiếp tục cấp nước. Một thay đổi tưởng chừng rất nhỏ ấy lại đang mang đến nhiều giá trị lớn: tiết kiệm tài nguyên nước, giảm chi phí sản xuất, giảm phát thải khí nhà kính và mở ra cơ hội phát triển tín chỉ carbon cho ngành trồng lúa. Đó là những đánh giá được nêu ra tại Hội nghị sơ kết Dự án tưới ướt - khô xen kẽ (AWD) do Sở Nông nghiệp và Môi trường Hải Phòng phối hợp với Công ty Green Carbon Japan Vietnam, Học viện Nông nghiệp Việt Nam, Viện Nghiên cứu Biến đổi toàn cầu và Phát triển bền vững cùng tổ chức.
    |
 |
| Mô hình canh tác lúa áp dụng tưới khô xen kẽ được triển khai tại xã Nam Sách |
Được triển khai từ vụ Mùa năm 2024 với quy mô chỉ 3 ha, sau gần hai năm, mô hình tưới ướt - khô xen kẽ đã phát triển mạnh tại Hải Phòng. Đến vụ Xuân năm 2026, diện tích thực hiện đạt hơn 3.431 ha tại 9 xã, với trên 12.000 hộ nông dân tham gia. Dự án đã hỗ trợ tập huấn cho người dân từng bước thay đổi tập quán canh tác và làm chủ quy trình kỹ thuật mới.
Điểm khác biệt lớn nhất của AWD chính là quản lý nước theo nhu cầu sinh trưởng của cây lúa. Nước chỉ được cấp khi mực nước trong ống đo xuống đến ngưỡng kỹ thuật. Nhờ vậy, bộ rễ phát triển khỏe hơn, cây cứng hơn, đồng thời hạn chế điều kiện phát sinh khí mê-tan trong đất.
Kết quả theo dõi cho thấy, mô hình giúp giảm từ 1 đến 3 lần tưới mỗi vụ; tiết kiệm khoảng 300 đến 500 nghìn đồng mỗi ha tiền điện, nhiên liệu và công lao động. Đặc biệt, lượng phát thải khí mê-tan có thể giảm khoảng 20 đến 40% so với phương pháp tưới ngập truyền thống.
Trong suốt các vụ sản xuất, các chuyên gia của Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã trực tiếp xây dựng quy trình kỹ thuật, tổ chức tập huấn và theo dõi quá trình sinh trưởng của cây lúa. Theo kết quả đánh giá bước đầu, mô hình giúp giảm trung bình khoảng 4,75 tấn CO₂ tương đương trên mỗi ha mỗi vụ, tương ứng giảm hơn 55% lượng phát thải so với phương thức canh tác truyền thống. Không chỉ giảm phát thải, năng suất lúa vẫn được duy trì ổn định; nhiều điểm mô hình còn tăng từ 5,2 đến 16,5%.
Một điểm nổi bật của dự án là sự tham gia của doanh nghiệp ngay từ những ngày đầu triển khai. Không chỉ hỗ trợ kỹ thuật, Green Carbon Japan Vietnam còn phối hợp xây dựng hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm định lượng phát thải theo các tiêu chuẩn quốc tế. Đây là tiền đề quan trọng để Hải Phòng từng bước xây dựng các dự án tín chỉ carbon trong sản xuất lúa.
Theo các chuyên gia, muốn phát triển tín chỉ carbon, điều quan trọng không chỉ là giảm phát thải mà còn phải xây dựng hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm định minh bạch theo chuẩn quốc tế. Chính vì vậy, cùng với mở rộng diện tích mô hình, Hải Phòng đang từng bước hoàn thiện dữ liệu, xây dựng hệ thống thiết lập quy trình kỹ thuật để đo lường lượng phát thải khí nhà kính, lập báo cáo kết quả, và nhờ bên độc lập thẩm định/xác minh số liệu để phục vụ việc xác nhận kết quả giảm phát thải trong thời gian tới
Từ những cánh đồng thí điểm đầu tiên, kỹ thuật tưới ướt - khô xen kẽ đã và đang chứng minh hiệu quả trong thực tiễn sản xuất. Không chỉ giúp người nông dân tiết kiệm nước, giúp cây lúa đẻ nhánh khỏe, bộ rễ lúa ăn sâu, cứng cây, chống đổ tốt, giảm sâu bệnh, cải tạo đất, giảm chi phí và duy trì năng suất, chất lượng sản phẩm, mô hình còn mở ra hướng phát triển mới cho ngành trồng lúa Hải Phòng theo hướng xanh, phát thải thấp và bền vững.
Trong thời gian tới, thành phố sẽ tiếp tục mở rộng các vùng sản xuất lúa phát thải thấp theo đó thực hiện hỗ trợ 1 giống lúa 1 cánh đồng 1 thời vụ, gắn với hỗ trợ cấp chứng nhận an toàn, truy xuất nguồn gốc, phát triển sản phẩm gạo giảm phát thải, hoàn thiện hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm định để từng bước tham gia thị trường tín chỉ carbon. Đây sẽ là nền tảng quan trọng nâng cao giá trị hạt gạo Hải Phòng và đóng góp vào mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính của Việt Nam.
Hương Giang
Ban quản lý rừng và Khuyến nông Hải Phòng