Sức sống mới tại HTX chuối Hương Trà
Sau những giờ học lý thuyết miệt mài về đàm phán hợp đồng và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong nghiên cứu thị trường, đoàn cán bộ khuyến nông các cấp, thành viên khuyến nông cộng đồng và cộng tác viên thành phố Huế bước vào chuyến tham quan thực địa tại Hợp tác xã Sợi chuối và Dịch vụ nông nghiệp Hương Trà, do Trung tâm Khuyến nông thành phố Huế dẫn dắt.
Bước qua cánh cửa xưởng chế biến của Hợp tác xã Hương Trà, cái lạnh ẩm ướt ngoài trời lập tức bị đẩy lùi bởi bầu không khí lao động khẩn trương, quy chuẩn và hăng hái. Tại khu vực sơ chế, những quả chuối xanh thu hoạch nguyên nải chất cao như ngọn đồi nhỏ ngay giữa sàn xưởng. Toàn bộ công nhân tại đây đều khoác trên mình bộ bảo hộ lao động gọn gàng, mang ủng cao su, đeo găng tay, mũ trùm tóc và khẩu trang y tế nghiêm ngặt.
    |
 |
| Công đoạn sơ chế chuối trước khi đưa vào dây chuyền chế biến tại HTX Hương Trà |
Dưới ánh đèn xưởng sáng rõ, từng cụm công nhân ngồi vây quanh các chậu nước lớn, tỉ mỉ gọt vỏ, phân loại và ngâm rửa từng quả chuối xanh. Chuối sau khi rửa sạch nhựa được đưa vào các khay ráo nước xếp ngăn nắp trên kệ sắt. Ánh mắt tập trung cùng quy trình thao tác thuần thục, đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm đã khiến nhiều cán bộ khuyến nông lâu năm trong đoàn phải trầm ồ khen ngợi. Đó không đơn thuần là công đoạn rửa một quả chuối, mà là bước chuyển mình đầu tiên đưa nông sản thô bước vào chuỗi cung ứng hàng hóa hiện đại.
Khát vọng chế biến sâu và bài toán tuần hoàn phụ phẩm
Bài toán "được mùa mất giá" hay tình trạng bị ép giá chuối tươi luôn là nỗi trăn trở của ngành nông nghiệp miền Trung. Chuối chín nhanh, khó bảo quản đường dài, trong khi bán quả tươi thô chỉ đem lại lợi nhuận mỏng. Tuy nhiên, nhìn vào mô hình thực tế của Hợp tác xã Sợi chuối và Dịch vụ nông nghiệp Hương Trà, tính vấn đề và thời sự của phát triển kinh tế nông thôn đã tìm thấy lời giải đáp đầy thuyết phục thông qua con đường chế biến sâu và kinh tế tuần hoàn.
Nhớ lại những ngày đầu chuyển đổi tư duy, bà Hoàng Thị Mỹ Linh – Giám đốc HTX Sợi chuối và Dịch vụ nông nghiệp Hương Trà chia sẻ: "Lối canh tác truyền thống đặt người nông dân vào thế bị động khi toàn bộ chi phí sản xuất chỉ trông chờ vào tiêu thụ quả tươi. Tiếp cận mô hình kinh tế tuần hoàn cho phép HTX khai thác triệt để giá trị từng bộ phận của cây chuối. Việc cơ giới hóa khâu chế biến phụ phẩm không chỉ giải quyết dứt điểm vấn đề môi trường sau thu hoạch mà còn trực tiếp tạo thêm chuỗi việc làm, gia tăng biên lợi nhuận trên cùng một đơn vị diện tích".
Từ tư duy "tận thu không bỏ phí", vùng nguyên liệu chuối 27 ha liên kết tại các vùng đất bãi Hương Trà, Bình Điền, Hưng Lộc đã dần thay đổi thói quen canh tác. Quy trình chăm sóc được chuẩn hóa nghiêm ngặt để kiểm soát chất lượng cơ lý của thân chuối ngay từ trên đồng ruộng.
Đi sâu vào khu vực bảo quản và lên men của cơ sở, hình ảnh gây ấn tượng mạnh mẽ nhất với đoàn tham quan chính là hàng chục thùng ủ lớn được xếp hàng lối ngay ngắn trên nền gạch sạch sẽ. Đây là nơi diễn ra quá trình ủ rượu từ sản phẩm chuối – hướng đi đột phá mở ra dư địa giá trị gia tăng gấp nhiều lần so với bán quả tươi. Trên mỗi nắp thùng nhựa đậy kín bằng lớp nilon chắc chắn và đặt thêm chiếc mẹt tre truyền thống bên trên, những dòng chữ ghi ngày tháng ủ và mã số mẻ rượu được đánh dấu cẩn thận. Việc theo dõi sát sao chu kỳ lên men thể hiện sự chuyên nghiệp và năng lực làm chủ công nghệ của hợp tác xã.
Bài toán tối ưu hóa nguồn nguyên liệu còn được đẩy lên tầm cao mới khi quan sát góc xưởng phía sau. Những khối thân chuối, bẹ chuối sau thu hoạch được đưa vào máy xẻ thân và tuốt sợi cơ giới hóa để tước sợi, phơi khô thành những bó xơ chuối vàng óng. Nguồn xơ sợi này được chế tác thành hàng loạt sản phẩm thủ công mỹ nghệ tinh xảo như túi xách, nón, giỏ xách cung ứng cho thị trường du lịch và thời trang sinh thái.
    |
 |
| Các sản phẩm thủ công mỹ nghệ đa dạng mẫu mã được làm từ sợi chuối |
Đặc biệt, mắt xích tuần hoàn sinh học được khép kín triệt để ở khâu xử lý bã thải. Toàn bộ bã chuối và dịch ép hữu cơ phát sinh từ máy tuốt được thu gom tập trung, phối trộn men vi sinh để ủ hoai thành phân bón hữu cơ sinh học giàu kali và chất mùn. Nguồn phân bón này quay trở lại cải tạo chính 27 ha đất trồng chuối liên kết, giúp cắt giảm chi phí phân bón vô cơ và bảo vệ sinh thái bền vững.
Dấu ấn Khuyến nông: Điểm tựa kiến tạo liên kết và tư duy thị trường
Thành công của mô hình Hợp tác xã Sợi chuối và Dịch vụ nông nghiệp Hương Trà không thể tách rời vai trò cầu nối, đồng hành xuyên suốt của lực lượng khuyến nông địa phương và Trung tâm Khuyến nông quốc gia. Hệ thống khuyến nông đã chủ động bứt phá khỏi vai trò hướng dẫn kỹ thuật thuần túy để trở thành điểm tựa điều phối chuỗi giá trị thông qua các giải pháp trọng tâm:
- Chuẩn hóa quy trình kỹ thuật đầu vào: Cán bộ khuyến nông bám sát vùng trồng 27 ha, hướng dẫn nông dân lập nhật ký sản xuất sinh học, kiểm soát độ ẩm và xác định chính xác thời điểm thu hoạch thân chuối nhằm tối ưu hàm lượng xenluloza trong sợi, loại bỏ nguy cơ nấm mốc.
- Tháo gỡ điểm nghẽn tiêu chuẩn và thương mại: Hỗ trợ HTX Hương Trà hoàn thiện hồ sơ truy xuất nguồn gốc xuất xứ, chuẩn hóa nhận diện bao bì nhãn mác sinh thái, đồng thời kết nối sản phẩm sợi chuối và rượu chuối vào hệ thống quà lưu niệm du lịch Cố đô, các hội chợ xúc tiến thương mại và chuỗi bán lẻ xanh.
- Thực địa hóa đào tạo quản trị chuỗi: Lớp tập huấn tại Huế đã kết hợp nhuần nhuyễn giữa lý thuyết hiện đại (ứng dụng AI trong nghiên cứu thị trường, kỹ năng đàm phán hợp đồng) với hoạt động tham quan thực tế. Việc quan sát trực tiếp quy trình rửa chuối, ủ rượu và tước sợi giúp 40 học viên khuyến nông nắm bắt cặn kẽ các thông số vận hành, từ đó nâng cao năng lực tư vấn và nhân rộng mô hình tại cơ sở.
Lực lượng Khuyến nông cộng đồng và cộng tác viên khuyến nông thành phố Huế chính là cánh tay nối dài, mang những công cụ hiện đại như AI, tư duy quản lý hợp đồng chuỗi về từng thôn xóm. Sự đồng hành của khuyến nông giúp người dân và hợp tác xã không còn đơn độc trước sóng gió thị trường, biến kiến thức khuyến nông thành điểm tựa vững chắc để mô hình chế biến chuối Hương Trà đủ sức vươn xa.
Cơn mưa chiều lạnh giá của đất Cố đô dường như không làm giảm sự ấm áp và kỳ vọng trong lòng những người làm công tác khuyến nông. Mô hình sản xuất và chế biến các sản phẩm từ chuối tại Hợp tác xã Sợi chuối và Dịch vụ nông nghiệp Hương Trà đã mang lại bài học thực tiễn vô cùng sâu sắc về tính chủ động và tư duy kinh tế nông nghiệp tuần hoàn.
Từng nải chuối xanh được ngâm rửa kỹ càng, từng chum rượu chuối lặng lẽ lên men, những sợi tơ chuối hóa thành chiếc túi xách xinh xắn và những bao phân hữu cơ vi sinh giàu kali quay về cải tạo đất... tất cả đang dệt nên diện mạo mới cho nông sản Việt. Trên con đường đổi mới ấy, dấu ấn đồng hành của lực lượng khuyến nông chính là ngọn đuốc soi đường, biến tiềm năng nông thôn thành giá trị kinh tế bền vững.
    |
 |
| Chuyến tham quan HTX Hương Trà đã đem lại những kinh nghiệm và kiến thức quý báu cho những học viên tham dự lớp tập huấn |
Kiều Oanh – Thùy Linh
Trung tâm Khuyến nông quốc gia