Gần dân để hiểu đúng những khó khăn từ cơ sở
Ở miền núi, sản xuất nông nghiệp chịu tác động của nhiều yếu tố. Khi thì mưa bão làm ngập ruộng, gãy đổ cây trồng; khi sâu bệnh xuất hiện đúng thời điểm cây cần phát triển; lúc thu hoạch lại canh cánh chuyện giá cả và đầu ra. Bởi vậy, theo bà Nguyễn Thị Hà, muốn làm tốt công tác khuyến nông, trước hết phải hiểu người dân đang gặp khó khăn gì và điều kiện sản xuất thực tế.
Thay vì chỉ nắm tình hình qua báo cáo, bà thường xuyên xuống cơ sở, đến các hộ dân và vùng sản xuất, cùng cán bộ chuyên môn tìm hiểu những vấn đề phát sinh. Có những việc nhìn trên giấy tưởng đơn giản nhưng khi trực tiếp đến ruộng đồng, nương đồi mới thấy hết khó khăn của người dân và tìm được cách tháo gỡ phù hợp.
Theo bà Hà, cùng một loại cây trồng nhưng điều kiện đất đai, khí hậu, nguồn nước và khả năng đầu tư ở mỗi vùng có thể khác nhau. Vì vậy, hướng dẫn kỹ thuật không thể áp dụng máy móc mà phải sát thực tế, dễ hiểu, dễ làm và hướng tới hiệu quả. Cán bộ khuyến nông cũng phải biết lắng nghe, không ngại khó, không ngại xa, theo sát quá trình sản xuất, chứ không chỉ có mặt khi tổ chức tập huấn hay triển khai mô hình.
Cách làm này được bà chú trọng trong công tác điều hành, đồng thời yêu cầu mỗi cán bộ của Trung tâm phải chủ động đi cơ sở, nắm bắt nhu cầu và những vướng mắc của người dân. Với bà, hiểu địa bàn là điều kiện quan trọng để đề xuất đúng giải pháp.
Có mặt khi người dân cần nhất
Sau mỗi trận bão, điều khiến người nông dân lo lắng không chỉ là thiệt hại trước mắt mà còn là việc làm thế nào để bắt đầu sản xuất trở lại. Ruộng lúa bị ngập, cây trồng gãy đổ, đất sản xuất bị ảnh hưởng; nếu không được hướng dẫn kịp thời, thiệt hại có thể kéo dài sang những vụ sau.
Trong những thời điểm đó, bà Hà cùng cán bộ chuyên môn xuống cơ sở nắm tình hình, kiểm tra đồng ruộng và đánh giá khả năng phục hồi của cây trồng. Tùy mức độ thiệt hại và điều kiện từng địa bàn, người dân được hướng dẫn vệ sinh đồng ruộng, chăm sóc diện tích còn khả năng sinh trưởng hoặc lựa chọn phương án sản xuất tiếp theo.
Không phải diện tích nào cũng có thể khôi phục theo cùng một cách. Có nơi cần tập trung chăm sóc để cây trồng phục hồi, có nơi phải tính toán lại thời vụ, lựa chọn cây trồng phù hợp. Vì vậy, mỗi phương án đều cần căn cứ vào tình hình thực tế, tránh nóng vội khiến người dân tốn thêm công sức và tiền của.
Với bà Hà, nhiệm vụ của cán bộ khuyến nông không dừng ở việc động viên người dân sau thiên tai, mà quan trọng hơn là hướng dẫn họ biết cần làm gì, bắt đầu từ đâu và lựa chọn cách khôi phục sản xuất như thế nào cho phù hợp.
    |
 |
| Cán bộ khuyến nông có mặt khi người dân cần nhất |
Điều chỉnh cách canh tác, giúp người dân sản xuất tiết kiệm hơn
Không chỉ đồng hành với nông dân khi thiên tai xảy ra, bà Hà còn quan tâm đến việc thay đổi những thói quen canh tác chưa hợp lý trong sản xuất hằng ngày.
Trong trồng lúa, gieo cấy quá dày, bón phân chưa cân đối, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật không hợp lý có thể làm tăng chi phí, đồng thời khiến cây lúa dễ phát sinh sâu bệnh, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng. Từ thực tế đó, bà cùng cán bộ khuyến nông hướng dẫn người dân điều chỉnh từng khâu: lựa chọn giống phù hợp, gieo cấy đúng mật độ, bón phân cân đối theo nhu cầu của cây, quản lý nước hợp lý và thường xuyên thăm đồng để phát hiện sâu bệnh sớm.
Khi trực tiếp xuống đồng, bà Hà chú trọng giải thích để người dân hiểu vì sao cần thay đổi, thay đổi như thế nào và hiệu quả của việc điều chỉnh nằm ở đâu. Bởi nếu chỉ yêu cầu giảm lượng giống, phân bón hay thuốc bảo vệ thực vật mà không hướng dẫn rõ kỹ thuật, bà con khó yên tâm áp dụng.
Giữ đất, giữ giá trị cho quế và chè bằng hướng sản xuất hữu cơ
Với những vùng nguyên liệu đặc trưng của Lào Cai như quế, chè và cây dược liệu, bà Nguyễn Thị Hà quan tâm đến việc chuyển đổi phương thức canh tác theo hướng hữu cơ, gắn sản xuất với bảo vệ tài nguyên và nâng cao chất lượng sản phẩm.
Theo hướng đi này, người dân cần được hướng dẫn cụ thể từ khâu chăm sóc, sử dụng phân bón, quản lý sâu bệnh đến thu hoạch và bảo quản. Trong các chuyến xuống cơ sở, bà cùng cán bộ khuyến nông hướng dẫn bà con sử dụng phân hữu cơ phù hợp, hạn chế lạm dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật hóa học, tăng cường biện pháp sinh học, bảo vệ đất, nguồn nước, tận dụng phụ phẩm nông nghiệp và duy trì vệ sinh đồng ruộng.
Tuy nhiên, thay đổi tập quán sản xuất không thể thực hiện trong ngày một ngày hai. Người dân đã quen với cách làm cũ, trong khi phương thức mới đòi hỏi thêm kiến thức, sự kiên trì và tính toán về hiệu quả kinh tế. Vì vậy, cán bộ khuyến nông phải hướng dẫn từng bước, theo sát quá trình thực hiện và giải đáp những băn khoăn để bà con yên tâm thay đổi.
Bà Hà cho rằng, muốn người dân gắn bó với hướng sản xuất hữu cơ, cần giúp họ nhận thấy lợi ích lâu dài từ việc bảo vệ đất đai, nâng cao chất lượng sản phẩm và mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường. Khi sản xuất được tổ chức bài bản, có sự tham gia của hợp tác xã, doanh nghiệp và đơn vị tiêu thụ, giá trị của cây quế, cây chè mới có điều kiện được nâng lên tương xứng với công sức người dân.
Lan tỏa cách làm từ đội ngũ khuyến nông
Những chuyến đi cơ sở và hoạt động hướng dẫn người dân không chỉ là công việc của người đứng đầu Trung tâm. Điều bà Hà hướng tới là xây dựng đội ngũ cán bộ khuyến nông có năng lực, trách nhiệm, gần dân và nắm chắc địa bàn. Một giám đốc không thể có mặt ở tất cả các thôn bản, nhưng có thể xây dựng đội ngũ đủ khả năng hỗ trợ người dân khi cần.
Vì vậy, Trung tâm chú trọng tập huấn, chuyển giao kỹ thuật, xây dựng mô hình và củng cố lực lượng khuyến nông cộng đồng. Năm 2025, Trung tâm tổ chức 68 lớp tập huấn với 2.620 học viên; phối hợp tổ chức 11 lớp về ứng dụng chuyển đổi số trong sản xuất nông nghiệp và triển khai 16 mô hình, dự án, vượt kế hoạch đề ra. Bước sang năm 2026, trước yêu cầu đổi mới tổ chức và phương thức hoạt động khi chính quyền địa phương hai cấp đi vào vận hành, Trung tâm triển khai 17 dự án, mô hình khuyến nông, gồm 6 dự án từ nguồn Khuyến nông Trung ương và 11 mô hình từ ngân sách tỉnh; tổ chức 37 lớp tập huấn với 880 lượt học viên. Lào Cai đã thành lập, duy trì 58 Tổ Khuyến nông cộng đồng tại 57 xã, với trên 1.071 thành viên.
|
 |
| Bà Hà chú trọng xây dựng đội ngũ cán bộ đủ khả năng hỗ trợ người dân khi cần |
Những kết quả này cho thấy nỗ lực tổ chức hoạt động khuyến nông trong điều kiện mới. Tuy nhiên, điều bà Hà quan tâm không chỉ là số lượng mô hình hay lớp tập huấn, mà còn là chất lượng chuyển giao và khả năng duy trì hiệu quả sau hỗ trợ. Cán bộ phải đồng hành với người dân từ khi bắt đầu áp dụng kỹ thuật đến khi có kết quả; đồng thời hỗ trợ kết nối sản xuất với thị trường, giúp hợp tác xã, tổ hợp tác và hộ dân từng bước tham gia vào chuỗi giá trị.
Với các sản phẩm đặc trưng như quế, chè, dược liệu, cây ăn quả và sản phẩm OCOP, hoạt động khuyến nông cần quan tâm không chỉ đến sản lượng mà cả chất lượng, truy xuất nguồn gốc, xây dựng thương hiệu và tìm đầu ra ổn định. Đây cũng là hướng để công tác khuyến nông trở thành cầu nối giữa người sản xuất với khoa học, doanh nghiệp và thị trường.
Với bà Nguyễn Thị Hà, dấu ấn của người làm khuyến nông không nằm ở những lời nói lớn lao, mà được thể hiện qua việc hiểu đúng khó khăn của người dân, lựa chọn cách hướng dẫn phù hợp và kiên trì đồng hành trong quá trình sản xuất. Từ khôi phục ruộng đồng sau bão, điều chỉnh kỹ thuật trồng lúa đến thay đổi cách chăm sóc quế, chè, mỗi giải pháp đều cần bắt đầu từ điều kiện thực tế của từng vùng và khả năng của người sản xuất.
Đó cũng là cách bà khơi lửa đổi mới từ cơ sở: bằng sự gần gũi với người dân, trách nhiệm với địa bàn và nỗ lực xây dựng đội ngũ cán bộ khuyến nông cùng hướng về cơ sở.
Lưu Hòa
Trung tâm Khuyến nông Lào Cai