Ghi nhận thực địa trên vùng bãi bồi ven sông Hồng
Nắng muộn cuối tháng 10 trải vàng trên dải đất bãi ven sông Hồng thuộc thôn Đông Cao, xã Mê Linh. Theo chân đoàn học viên 40 cán bộ khuyến nông các cấp, cán bộ kỹ thuật nông nghiệp và Kkuyến nông cộng đồng 06 xã (Tây Phương, Hạ Bằng, Thạch Thất, Yên Xuân, Hòa Lạc, Phúc Thịnh) trên địa bàn thành phố Hà Nội trong chuyến tham quan thực tế thuộc khóa tập huấn "Tiếp cận thị trường và liên kết tiêu thụ nông sản", chúng tôi bước vào trang trại bưởi đỏ rộng lớn của gia đình ông Lương Văn Phương – Chủ tịch HĐQT Hợp tác xã (HTX) Bưởi đỏ Đông Cao.
Trước mắt chúng tôi là những hàng bưởi xum xuê, cành xà sát mặt đất, trĩu nặng hàng trăm quả tròn căng. Hầu hết các trái bưởi đang trong độ chín đều được bọc cẩn thận trong các túi giấy chuyên dụng màu nâu đỏ để tránh côn trùng chích hút và tác động xấu của thời tiết. Dưới lớp túi bọc là màu đỏ tươi rực rỡ đặc trưng của vỏ bưởi Đông Cao, hứa hẹn một vụ thu hoạch bội thu phục vụ thị trường Tết Nguyên đán.
Đón tiếp đoàn ngay tại gốc bưởi cổ thụ, ông Lương Văn Phương giới thiệu về cơ duyên gắn bó với giống cây bản địa đặc sắc này. Ông Phương cho biết, nguồn gốc giống bưởi đỏ này vốn có lịch sử khoảng 80 năm tại địa phương. Gia đình ông hiện vẫn lưu giữ 2 cây bưởi tổ có tuổi đời trên 50 năm. Vừa nói, ông Phương vừa trực tiếp chỉ rõ sự khác biệt giữa hai dòng bưởi bản địa quý mà HTX đang lưu giữ là dòng bưởi "bánh đen" và dòng "trái nê". Theo ông Phương, giống bưởi đỏ Đông Cao sở hữu đặc tính sinh học rất ưu việt so với nhiều giống bưởi khác trên thị trường. Cây ra hoa sớm hơn bưởi Diễn từ 15 đến 20 ngày nên né được các đợt mưa xuân ẩm ướt kéo dài của miền Bắc – nguyên nhân chính gây rụng hoa và thui quả non ở các giống bưởi khác. Vì vậy, tỷ lệ đậu trái của bưởi đỏ luôn đạt rất cao, cây năm nào cũng sai quả trĩu cành và mang lại hiệu quả kinh tế vượt trội cho người trồng.
Ngắm khu đất bãi ven sông rộng 3 ha mà trang trại đang tọa lạc, ít ai nghĩ rằng vào năm 2016 khi ông Phương mới mạnh dạn thầu lại, nơi đây chỉ là một vùng bãi bồi hoang sơ, cỏ dại mọc ngút đầu. Để có được cơ ngơi trĩu quả hôm nay, ông Phương đã huy động máy móc san lấp mặt bằng, trồng đan xen các loại rau màu ngắn ngày để lấy ngắn nuôi dài, duy trì nguồn vốn chăm bưởi suốt 6 - 7 năm ròng. Sự kiên trì và tư duy làm ăn bài bản đó đã giúp mô hình của ông đứng vững và không ngừng mở rộng.
    |
 |
| Ông Lương Văn Phương chia sẻ những đặc tính ưu việt của giống bưởi đỏ Đông Cao |
Bài toán thương mại hóa: Từ trái bưởi ăn vụ hè đến quả vàng tết độc lạ
Với tác phong phóng khoáng của một lão nông làm kinh tế giỏi, ông Phương không ngần ngại chia sẻ toàn bộ bí quyết phân khúc thị trường và định giá sản phẩm – bài học thực tế sống động nhất cho lớp tập huấn.
Theo ông Phương, thị trường của bưởi đỏ Đông Cao được chia làm hai giai đoạn tiêu thụ rõ rệt với hai giá trị hoàn toàn khác nhau. Vụ thứ nhất rơi vào tháng 7 và tháng 8 âm lịch (dịp Rằm Trung thu) là thời điểm quả bưởi đạt chất lượng ăn ngon nhất trong năm, mọng nước, có vị ngọt rôn rốt đặc trưng. Ở vụ ăn này, giá bán buôn tại vườn dao động từ 40.000 đến 50.000 đồng/quả. Vụ thứ hai – cũng là vụ thu hoạch chính mang lại nguồn thu lớn nhất – kéo dài từ tháng 10 âm lịch đến cận Tết Nguyên đán. Dịp Tết, nhu cầu mua bưởi thờ cúng và làm quà biếu tăng vọt nhờ màu đỏ thắm tượng trưng cho may mắn, tài lộc. Toàn bộ quy trình chăm sóc bưởi bán Tết được điều chỉnh tập trung vào việc dưỡng vỏ đỏ đẹp, giữ cành lá tươi xanh và tăng cường các chất vi lượng để giữ quả tươi lâu trên mâm ngũ quả.
"Đối với bưởi bán xô dịp Tết tại vườn, mức giá hiện duy trì ổn định trên 100.000 đồng/quả. Những quả to đẹp, màu sắc chuẩn có giá cao hơn nhiều. Không dừng lại ở đó, để nâng cao giá trị gia tăng, HTX còn chủ động đưa quả bưởi vào khuôn ép tạo hình bưởi thỏi vàng, bưởi đóng khung nổi chữ Tài - Lộc, Phúc. Những sản phẩm bưởi độc lạ này có giá bán từ vài trăm nghìn đến cả triệu đồng mỗi cặp nhưng luôn trong tình trạng cháy hàng mỗi dịp Tết đến", ông Phương cởi mở cho biết.
|
 |
| Những quả bưởi mang màu đỏ thắm rất được lòng khách hàng mỗi dịp Tết Nguyên đán |
Không chỉ dừng lại ở việc bán quả tươi, trang trại của ông Phương còn là trung tâm nhân và cung ứng cây giống bưởi đỏ uy tín cho bà con trong và ngoài tỉnh. Mức giá cành chiết đạt chuẩn hiện được bán với giá 200.000 đồng/cành, còn cây giống ghép có giá khoảng 100.000 đồng/cây.
Từ mô hình trang trại nòng cốt 3 ha thầu ban đầu, đến nay diện tích sản xuất trực tiếp của HTX Bưởi đỏ Đông Cao đã phát triển lên 12 ha. Đặc biệt, thông qua phương thức liên kết ngang, HTX đã mở rộng vùng trồng liên kết với các hộ dân trong thôn Đông Cao đạt tổng diện tích trên 25 ha. Nhờ hướng đi đúng đắn, mô hình đã tạo việc làm ổn định cho hàng chục lao động địa phương và mang lại doanh thu hàng tỷ đồng mỗi năm.
Dấu ấn khuyến nông và mắt xích liên kết chuỗi giá trị bền vững
Thành công của mô hình bưởi đỏ Đông Cao là minh chứng cho việc chuyển đổi tư duy từ "sản xuất nông nghiệp" sang "kinh tế nông nghiệp", trong đó lực lượng khuyến nông đóng vai trò hạt nhân kết nối và dẫn dắt.
Trải lòng với đoàn công tác, ông Lương Văn Phương khẳng định: Mốc son đánh dấu bước bứt phá của bưởi đỏ Đông Cao chính là việc thành lập HTX vào năm 2018. Ngay sau đó, được sự hỗ trợ tích cực của Trạm Khuyến nông huyện Mê Linh và Trung tâm Khuyến nông Hà Nội, HTX đã nhanh chóng đăng ký và được cấp Nhãn hiệu tập thể "Bưởi đỏ Đông Cao" vào năm 2019, đồng thời hoàn thiện các tiêu chuẩn để đạt chứng nhận OCOP.
Lực lượng khuyến nông Thủ đô không chỉ hướng dẫn nông dân áp dụng quy trình canh tác an toàn VietGAP, kỹ thuật bọc quả, tỉa cành, xử lý dịch hại sinh học mà còn đồng hành đưa nông dân tiếp cận với tư duy thị trường hiện đại. Thông qua các khóa tập huấn như chương trình do Trung tâm Khuyến nông quốc gia tổ chức, Ban Giám đốc HTX và các cán bộ khuyến nông cơ sở được trang bị kỹ năng phân tích chuỗi giá trị, nghiên cứu thị trường, đàm phán hợp đồng tiêu thụ và ứng dụng công cụ AI để quảng bá thương hiệu, truy xuất nguồn gốc sản phẩm.
|
 |
| Nhờ áp dụng quy trình canh tác an toàn VietGAP, vườn bưởi phát triển tốt, cho hiệu quả cao |
Phát biểu tại buổi thảo luận ngay tại vườn bưởi, đại diện giảng viên lớp tập huấn, TS. Đỗ Thị Diệp (Học viện Nông nghiệp Việt Nam) đánh giá: Mô hình bưởi đỏ Đông Cao là ví dụ thực tiễn điển hình cho bài học "Trồng gì phải hỏi người mua trước". HTX đã biết phát huy tối đa lợi thế của một cây trồng bản địa đặc sản, phân loại sản phẩm theo đúng nhu cầu thị trường (bưởi ăn vụ Trung thu và bưởi quà biếu vụ Tết), đồng thời xây dựng được chuỗi liên kết chặt chẽ từ sản xuất đến tiêu thụ. Vai trò của cán bộ khuyến nông ở đây chính là cầu nối chuyển giao tri thức, hỗ trợ chuẩn hóa chất lượng và minh bạch thông tin sản phẩm.
Rời Đông Cao khi chiều muộn, hình ảnh những chùm bưởi đỏ mọng trĩu cành cùng nụ cười rạng rỡ của người nông dân Lương Văn Phương vẫn đọng lại đậm nét trong tâm trí đoàn công tác. Câu chuyện hồi sinh và vươn tầm của cây bưởi đỏ Mê Linh đã mang đến lời giải rõ ràng cho bài toán tiêu thụ nông sản hiện nay: Chỉ khi có sự đồng hành sát sao của Khuyến nông, sự chủ động của HTX và tư duy bám sát thị trường, nông sản Việt mới thực sự thoát khỏi vòng lặp "được mùa rớt giá", tự tin khẳng định giá trị trên thị trường.
Thùy Linh
Trung tâm Khuyến nông quốc gia