Ngày 5/6 hàng năm được Liên Hợp Quốc chọn là Ngày Môi trường thế giới nhằm nâng cao nhận thức và thúc đẩy các hành động bảo vệ môi trường trên phạm vi toàn cầu. Năm 2026, chủ đề “A Global Call for Climate Action - Kêu gọi toàn cầu chung tay hành động vì khí hậu” của Ngày Môi trường thế giới tập trung vào hành động vì khí hậu (Climate Action), nhấn mạnh sự cần thiết phải chuyển đổi các mô hình phát triển, giảm phát thải khí nhà kính và xây dựng khả năng chống chịu trước những tác động ngày càng nghiêm trọng của biến đổi khí hậu. Đối với Việt Nam - một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề của biến đổi khí hậu, chủ đề này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, nhất là trong lĩnh vực nông nghiệp, nơi sinh kế của hàng chục triệu người dân đang phụ thuộc trực tiếp vào điều kiện thời tiết, nguồn nước và tài nguyên thiên nhiên. Nông nghiệp không chỉ là lĩnh vực chịu tác động trực tiếp từ biến đổi khí hậu mà còn là một trong những ngành có tiềm năng lớn trong việc góp phần giảm phát thải và bảo vệ môi trường.

    Những năm gần đây, nông nghiệp và nông dân Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều hiện tượng thời tiết cực đoan như nắng nóng kéo dài, hạn hán, xâm nhập mặn, mưa lớn bất thường, lũ quét, sạt lở đất và bão mạnh. Các hiện tượng này làm giảm năng suất cây trồng, vật nuôi, ảnh hưởng đến nguồn nước tưới, gia tăng dịch bệnh và gây thiệt hại lớn về kinh tế. Tại Đồng bằng sông Cửu Long, xâm nhập mặn diễn biến ngày càng phức tạp làm ảnh hưởng đến sản xuất lúa, cây ăn quả và nuôi trồng thủy sản. Ở khu vực miền Trung, tình trạng hạn hán và thiếu nước thường xuyên xảy ra trong mùa khô, trong khi các tỉnh miền núi phía Bắc phải đối mặt với mưa lũ cực đoan và sạt lở đất. Những tác động này cho thấy biến đổi khí hậu không còn là nguy cơ trong tương lai mà đang hiện hữu trong từng mùa vụ sản xuất. Thông điệp của Ngày Môi trường thế giới 2026 nhấn mạnh rằng Trái đất đang phát đi những tín hiệu rõ ràng về tình trạng nóng lên toàn cầu thông qua các đợt nắng nóng kỷ lục, thiên tai cực đoan, suy giảm tài nguyên và suy thoái hệ sinh thái. Điều đó đòi hỏi các ngành kinh tế, trong đó có nông nghiệp, phải chủ động thích ứng và thay đổi phương thức phát triển.

    Nông nghiệp chịu ảnh hưởng lớn của biến đổi khí hậu nhưng đồng thời cũng có thể đóng góp tích cực vào các mục tiêu giảm phát thải và bảo vệ môi trường. Việc áp dụng các mô hình canh tác tiên tiến như sản xuất lúa phát thải thấp, tưới tiết kiệm nước, quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), sử dụng phân bón hợp lý, tái sử dụng phụ phẩm nông nghiệp, phát triển nông nghiệp hữu cơ và nông nghiệp tuần hoàn không chỉ nâng cao hiệu quả sản xuất mà còn góp phần giảm lượng khí nhà kính phát sinh từ hoạt động nông nghiệp. Bên cạnh đó, bảo vệ và phát triển rừng, phục hồi hệ sinh thái tự nhiên, tăng độ che phủ cây xanh, sử dụng năng lượng tái tạo trong sản xuất nông nghiệp cũng là những giải pháp quan trọng nhằm hấp thụ carbon và tăng khả năng chống chịu trước các tác động của biến đổi khí hậu. Đây chính là tinh thần mà chủ đề “Hành động vì khí hậu” hướng tới: thay đổi từ nhận thức đến hành động, từ mô hình sản xuất đến cách thức sử dụng tài nguyên để tạo ra những giá trị bền vững cho môi trường và cộng đồng.

    Trong quá trình chuyển đổi sang nền nông nghiệp xanh và phát thải thấp, hệ thống khuyến nông giữ vai trò cầu nối quan trọng giữa khoa học công nghệ với người sản xuất. Thông qua các hoạt động đào tạo, tập huấn, xây dựng mô hình trình diễn và chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, ngành khuyến nông đang hỗ trợ nông dân áp dụng các giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu như lựa chọn giống cây trồng, vật nuôi phù hợp; canh tác tiết kiệm nước; sử dụng phân bón hiệu quả; giảm phát thải trong sản xuất lúa; phát triển kinh tế tuần hoàn và ứng dụng công nghệ số trong quản lý sản xuất. Đặc biệt, việc tăng cường liên kết giữa hệ thống khuyến nông với các cơ quan khí tượng thủy văn giúp người dân tiếp cận nhanh hơn với các thông tin dự báo thời tiết, cảnh báo thiên tai và khuyến cáo sản xuất theo mùa vụ, từ đó giảm thiểu rủi ro và nâng cao hiệu quả sản xuất.

    Hưởng ứng Ngày Môi trường thế giới 2026 không chỉ là trách nhiệm của các cơ quan quản lý hay doanh nghiệp mà cần sự tham gia của mỗi người dân và cộng đồng nông thôn. Mỗi người nông dân có thể bắt đầu từ những việc làm thiết thực như:

(1)   Sử dụng nước tưới tiết kiệm và hiệu quả;

(2)   Thu gom, xử lý bao bì thuốc bảo vệ thực vật đúng quy định;

(3)   Hạn chế đốt rơm rạ sau thu hoạch;

(4)   Tăng cường sử dụng phân hữu cơ và chế phẩm sinh học;

(5)   Trồng cây xanh, bảo vệ rừng và các nguồn nước;

(6)   Áp dụng các quy trình sản xuất an toàn, thân thiện với môi trường.

    Những hành động tưởng chừng nhỏ bé này khi được thực hiện rộng khắp sẽ tạo nên sức mạnh lớn, góp phần giảm phát thải khí nhà kính, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và nâng cao chất lượng môi trường sống ở nông thôn.

    Chủ đề “Hành động vì khí hậu” của Ngày Môi trường thế giới 2026 là lời nhắc nhở về trách nhiệm chung trong bảo vệ hành tinh và ứng phó với biến đổi khí hậu. Đối với ngành nông nghiệp Việt Nam, đây cũng là cơ hội để đẩy mạnh chuyển đổi sang mô hình sản xuất sinh thái, tuần hoàn, phát thải thấp và thích ứng hiệu quả với những biến động của khí hậu.

    Mỗi địa phương, mỗi hợp tác xã, mỗi cán bộ khuyến nông và mỗi người nông dân hãy cùng hành động từ hôm nay bằng những giải pháp cụ thể, thiết thực. Khi sản xuất nông nghiệp hài hòa với thiên nhiên, sử dụng hiệu quả tài nguyên và giảm tác động đến môi trường, chúng ta không chỉ bảo vệ sinh kế hiện tại mà còn góp phần gìn giữ một môi trường xanh, an toàn và bền vững cho các thế hệ mai sau./.

Hoài Thương

Trung tâm Khuyến nông quốc gia