Khởi động dự án Vừng: “Cú hích” chiến lược nâng tầm chuỗi giá trị nông sản Việt - Hàn

Các đại biểu bấm nút khởi động dự án

    Đánh thức “hạt ngọc” từ tiềm năng bản địa

    Vừng (mè) từ lâu đã được coi là cây trồng “cứu cánh” cho những vùng đất khó, nhờ khả năng chịu hạn phi thường và sự thích ứng linh hoạt với biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, trong nhiều thập kỷ, cây vừng vẫn loay hoay trong vòng xoáy của sự sản xuất nhỏ lẻ, manh mún. Việc thiếu hụt nguồn giống chuẩn, công nghệ sơ chế lạc hậu và đặc biệt là sự đứt gãy trong chuỗi liên kết đã khiến hạt vừng Việt Nam, dù chất lượng thơm ngon đặc trưng, vẫn chưa thể bứt phá tại các thị trường cao cấp.

    Trong bối cảnh đó, sau nhiều năm chuẩn bị - từ tháng 11 năm 2024 và dự kiến hoàn thành vào cuối năm 2027, Dự án “Nâng cao năng suất và tăng cường chuỗi giá trị vừng tại Việt Nam” đã được triển khai với mục tiêu nhằm cải thiện công nghệ canh tác và chuỗi giá trị vừng sau thu hoạch, kiện toàn và tăng cường năng lực cho các tổ chức nông dân (tổ hợp tác, hợp tác xã, hội nông dân…). Dự án được tài trợ bởi Chính phủ Hàn Quốc thông qua Bộ Nông nghiệp, Thực phẩm và Phát triển nông thôn Hàn Quốc (MAFRA) và Cộng đồng Phát triển Nông thôn Hàn Quốc (KRC).

    Điểm đáng chú ý là sự lựa chọn địa điểm triển khai mang tính đại diện: tỉnh Nghệ An – “thủ phủ” vừng của miền Trung với khí hậu khắc nghiệt, và tỉnh Đồng Tháp – vùng đất sen hồng năng động của Đồng bằng sông Cửu Long. Việc triển khai dự án tại hai địa phương này sẽ tạo ra hiệu quả bổ trợ lẫn nhau về điều kiện vùng miền và khí hậu, từ đó hứa hẹn mang lại những thành quả phong phú hơn. Quy mô dự án không chỉ dừng lại ở các ruộng mô hình mà bao phủ toàn diện hệ sinh thái từ việc xây dựng các khu nhân giống quy mô lớn (10.000m²), thiết lập hệ thống máy móc cơ giới hóa đồng bộ, đến xây dựng các nhà máy sơ chế, ép dầu công nghệ cao theo tiêu chuẩn quốc tế.

Đồng Tháp là một trong hai địa phương được triển khai dự án. Trong ảnh: Ông Lê Chí Thiện, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Đồng Tháp chia sẻ tại hội nghị

    Trung tâm Khuyến nông Quốc gia: Kiến tạo chuỗi giá trị vừng hiện đại

    Với vai trò là đầu mối triển khai dự án, Trung tâm Khuyến nông Quốc gia đã thể hiện rõ tư duy của một “kiến trúc sư” trưởng. Thay vì tiếp cận theo hướng hỗ trợ nông nghiệp truyền thống (chỉ hỗ trợ giống và kỹ thuật canh tác), Trung tâm đã thiết lập một mô hình liên kết đa tầng nhằm nâng cao năng suất ở tất cả các công đoạn của ngành vừng, từ cung cấp giống, canh tác, quản lý sau thu hoạch cho đến sản xuất sản phẩm, phân phối và quảng bá.

    Chuẩn hóa đầu vào và quy trình canh tác: Trung tâm đã phối hợp chặt chẽ với các chuyên gia Hàn Quốcvà các viện nghiên cứu tại Việt Nam để chọn lọc và đưa vào sản xuất những bộ giống vừng có hàm lượng tinh dầu cao, năng suất vượt trội. Việc thiết lập khu nhân giống chuẩn là bước đi căn cơ để giải quyết bài toán “gốc” của ngành hàng: sự đồng nhất về chất lượng nguyên liệu – điều kiện tiên quyết để bước chân vào thị trường Hàn Quốc.

    Đột phá công nghệ chế biến sâu: Điểm yếu lớn nhất của vừng Việt Nam là bán sản phẩm thô. Dự án này đã chú trọng đầu tư các mô hình trình diễn chế biến hiện đại ngay tại vùng nguyên liệu. Nông dân và các hợp tác xã được chuyển giao quy trình ép dầu lạnh, lọc tinh và đóng gói đạt chuẩn xuất khẩu. Điều này giúp gia tăng giá trị sản phẩm lên gấp 5-7 lần, giúp nâng cao đáng kể thu nhập của nông dân so với phương thức chỉ bán nông sản thô như trước đây.

    Khuyến nông là cầu nối quan trọng: Thông qua hệ thống khuyến nông các cấp, tại các địa phương triển khai dự án sẽ thành lập các tổ hợp tác/hợp tác xã gồm các hộ nông dân sản xuất vừng để trực tiếp đảm nhận toàn bộ quá trình từ sản xuất, chế biến đến phân phối, giúp chính người nông dân chủ động vận hành chuỗi giá trị này. Dự án sẽ đào tạo, tập huấn cho hơn 2.000 lượt cán bộ kỹ thuật, cán bộ khuyến nông, công ty chế biến vừng, cán bộ quản lý hợp tác xã và nông dân. Sau khi dự án kết thúc, các hợp tác xã sẽ trực tiếp tổ chức sản xuất, vận hành chế biến, nhằm bảo đảm tính bền vững lâu dài của dự án.

    Ông Phạm Ngọc Mậu, Phó Vụ trưởng Vụ Hợp tác Quốc tế chia sẻ: Đáng chú ý, đây là mô hình hợp tác ODA không chỉ dừng ở hỗ trợ thiết bị hay đào tạo kỹ thuật mà hướng tới xây dựng một hệ sinh thái sản xuất - chế biến - tiêu thụ bền vững, có khả năng nhân rộng sau khi Dự án kết thúc.

    Thương hiệu dầu vừng "Hosame”: Giá trị tinh thần làm nên sức mạnh kinh tế

    Trong chiến lược phát triển thương hiệu của dự án đã đưa ra định hướng đầy nhân văn và mang tính biểu tượng cao: Xây dựng thương hiệu dầu vừng chất lượng cao gắn liền với tên tuổi và quê hương của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đó là "Hosame", trong đó "Ho" lấy theo họ Bác Hồ, "same" có nghĩa là hạt vừng/mè. Bao bì sản phẩm được thiết kế gần gũi, với cảm hứng từ hình ảnh ngôi nhà của Bác Hồ ở Kim Liên (Nghệ An), cùng với hình ảnh ruộng mè. Trọng lượng là 195gr cũng hàm ý độc đáo khi lấy theo ngày sinh nhật của Bác Hồ.

    Việc xây dựng một thương hiệu nông sản gắn với vị lãnh tụ của dân tộc và địa danh lịch sử này không chỉ là sự tri ân, mà còn là một bảo chứng về đạo đức kinh doanh và chất lượng sản phẩm. Một chai dầu vừng được sản xuất tại quê Bác, với sự hỗ trợ công nghệ từ người bạn Hàn Quốc, sẽ mang trong mình câu chuyện văn hóa sâu sắc. Đây chính là “giấy thông hành” mạnh mẽ nhất để sản phẩm chiếm trọn niềm tin của người tiêu dùng trong nước và tạo sức hút đặc biệt trên kệ hàng quốc tế.

Bà Võ Thị Nhung, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Nghệ An phát biểu tại hội nghị

    Ông Lê Quốc Thanh, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia khẳng định: Dự án không chỉ là xây dựng công trình hay lắp đặt thiết bị, mà là tạo dựng niềm tin và lan tỏa tri thức. Kết quả lớn nhất mà chúng tôi mong muốn là định vị được chuỗi giá trị sản xuất vừng mới trong nông nghiệp, tạo sinh kế bền vững cho người dân và mở ra hướng phát triển mới cho ngành hàng vừng Việt Nam. Chúng tôi cam kết triển khai dự án một cách minh bạch, hiệu quả nhất để mỗi hạng mục đều hướng đến mục tiêu cuối cùng: giá trị thực cho người sản xuất. Dự án vừng Việt - Hàn chắc chắn sẽ là “cú hích” chiến lược, không chỉ cho một ngành hàng, mà còn cho cả tư duy làm kinh tế nông nghiệp của nông dân Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Thu Hằng - Bảo Toàn

Trung tâm Khuyến nông quốc gia

Xem thêm thông tin về hội nghị trên các báo:

Báo Nhân dân

Báo Nông nghiệp và Môi trường

Báo Nông thôn Ngày nay

TTXVN

Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV1)

Tạp chí Kinh tế Nông thôn

Báo Công Thương

Báo Tiền Phong