Những ngày này, trên các cánh đồng thuộc các thôn Đức Lập, Tân Dân, Hạ Long, xã Đức Thọ, không khí thu hoạch lúa Hè Thu diễn ra khẩn trương. Tiếng máy gặt liên hợp nối nhau trên những thửa ruộng lúa đã chín vàng, bà con nông dân tranh thủ thời tiết thuận lợi để đưa lúa về nhà.
Đức Thọ là địa bàn có nhiều diện tích sản xuất nằm ngoài đê, thấp trũng, thường chịu ảnh hưởng trực tiếp khi xảy ra mưa lớn, lũ trên sông. Vì vậy, với vùng sản xuất này, chủ động thời vụ, lựa chọn giống có thời gian sinh trưởng ngắn và thu hoạch sớm được xác định là giải pháp quan trọng để giảm rủi ro thiên tai.
Chủ động thời vụ, cơ cấu giống hợp lý, canh tác đúng kỹ thuật để lúa chín tập trung.
Vụ Hè Thu năm 2026, xã Đức Thọ sản xuất khoảng 810 ha lúa, trong đó hơn 567 ha được bố trí theo trà Hè Thu “chạy lụt”, chiếm khoảng 70% diện tích. Đây là những vùng có nguy cơ bị ảnh hưởng khi xuất hiện mưa lớn, lũ lụt nên yêu cầu đặt ra là phải gieo cấy sớm, sử dụng cơ cấu giống phù hợp và thu hoạch trước khi thời tiết chuyển xấu.
Tại thôn Đức Lập, hơn 160 ha lúa Hè Thu được người dân tập trung sản xuất với cơ cấu chủ yếu là các giống ngắn ngày như BT-09, Bắc Thịnh. Một số diện tích sử dụng giống Nếp 87, Nếp 98 cũng đang bước vào giai đoạn chín.
Chị Trần Thị Thu, một hộ dân tại thôn Đức Lập, cho biết: “Vụ này, khi lúa chín khoảng 85 - 90%, gia đình đã chủ động thu hoạch. Sản xuất ở vùng chạy lụt nên năm nào chúng tôi cũng phải tính toán thời vụ để gieo cấy và thu hoạch sớm. Đầu vụ thu hoạch, năng suất giống BT-09 khá tốt nên bà con rất phấn khởi”.
    |
 |
| Các trà lúa chạy lụt tại thôn Đức Lập đang được tập trung thu hoạch |
Theo người dân địa phương, với những vùng ngoài đê, việc để lúa chín quá lâu trên đồng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Khi gặp mưa lớn, ruộng có thể ngập nhanh, lúa bị đổ ngã, hạt nảy mầm hoặc giảm chất lượng, thậm chí không thể đưa máy móc vào thu hoạch. Do đó, “xanh nhà hơn già đồng” không chỉ là kinh nghiệm sản xuất mà còn là giải pháp chủ động phòng tránh thiên tai.
Cùng với cơ cấu giống và thời vụ, xã Đức Thọ chú trọng hướng dẫn nông dân tuân thủ quy trình chăm sóc, bón phân cân đối, quản lý nước hợp lý và thường xuyên kiểm tra đồng ruộng để phát hiện, phòng trừ sâu bệnh kịp thời. Việc sản xuất đồng nhất về giống, thời vụ trên những cánh đồng tập trung cũng tạo thuận lợi cho chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh và thu hoạch bằng máy. Khi lúa chín tập trung, máy gặt liên hợp có thể hoạt động liên tục, rút ngắn thời gian thu hoạch.
Ông Trần Ngọc Lệ, HTX Long Sơn, thôn Tân Dân chia sẻ: “Nhờ gieo cấy sớm nên diện tích lúa của gia đình đã cơ bản chín. Tôi đã chủ động hợp đồng máy gặt để tranh thủ thời tiết thuận lợi, thu hoạch trong vài ngày tới. Đây là vụ sản xuất hàng hóa nên hơn 80% sản lượng dự kiến sẽ bán cho thương lái”.
Huy động máy móc, thu hoạch nhanh để né mưa lũ
Đến nay, khoảng 40% diện tích lúa Hè Thu “chạy lụt” của xã Đức Thọ đã được thu hoạch. Tại các thôn Đức Lập, Tân Dân, Hạ Long, máy gặt liên hợp được huy động tối đa, tranh thủ từng ngày thời tiết thuận lợi để đẩy nhanh tiến độ.
Đối với vùng ngoài đê, thu hoạch sớm không chỉ nhằm bảo đảm năng suất, chất lượng mà còn là giải pháp chủ động ứng phó thiên tai. Bởi khi xảy ra mưa lớn, các khu vực thấp trũng có thể ngập nhanh, ảnh hưởng trực tiếp đến lúa đang ở giai đoạn chín và gây khó khăn cho việc đưa máy móc xuống đồng.
Theo kế hoạch, nếu thời tiết thuận lợi, khoảng 10 ngày tới, phần lớn diện tích lúa Hè Thu của xã sẽ được thu hoạch. Sau khi hoàn thành vùng “chạy lụt”, địa phương tiếp tục điều phối máy móc, tập trung thu hoạch hơn 243 ha lúa thâm canh, phấn đấu hoàn thành toàn bộ vụ Hè Thu trước ngày 30/8.
Từ thực tế sản xuất tại Đức Thọ có thể thấy, “chạy lụt” phải được tính toán ngay từ đầu vụ, từ lựa chọn giống, bố trí thời vụ đến chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh. Khi lúa chín sớm, chín tập trung và được thu hoạch kịp thời, nông dân không chỉ bảo vệ được năng suất, chất lượng nông sản mà còn giảm thiểu thiệt hại trước nguy cơ mưa bão, ngập lụt.
Nguyễn Hoàn
Trung tâm Khuyến nông Hà Tĩnh