Tăng năng suất và hiệu quả kinh tế trên cánh đồng xanh
Mô hình được triển khai tập trung trên quy mô 24 ha (gồm 23 ha mô hình và 1 ha đối chứng), đối chiếu và áp dụng Sổ tay hướng dẫn Quy trình kỹ thuật sản xuất lúa chất lượng cao và phát thải thấp vùng ĐBSCL (thuộc Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao theo Quyết định 1490/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ). Mô hình sản xuất lúa giống chất lượng cao kết hợp giảm phát thải khí nhà kính được triển khai từ vụ Hè Thu 2024 đến Hè Thu 2026.
Để có được tín chỉ carbon mang ra giao dịch trên thị trường, mỗi mô hình cần phải trải qua những quy trình sản xuất và kiểm định rất khắt khe, được thực hiện dưới sự phối hợp đo đạc và thẩm định bằng công nghệ vệ tinh viễn thám Spiro Carbon, Công ty Cổ phần Net Zero Carbon. Sau 5 vụ sản xuất từ mô hình, kết quả thực tiễn đã ghi nhận vượt trội về cả kinh tế và kỹ thuật nổi bật:
Tăng năng suất bình quân: Đạt 7,84 tấn/ha/năm (tăng 8,4%, tương đương tăng 0,61 tấn/ha/năm so với trước mô hình). Trong đó, năng suất vụ Đông Xuân đạt bứt phá lên tới 9,37 tấn/ha (tăng 16,3%), trong đó vụ Đông Xuân 2024-2025 lập đỉnh 9,50 tấn/ha.
Cắt giảm phát thải CO₂e và tăng doanh thu: Cứ 1 tín chỉ carbon bằng 1 tấn CO₂ (hoặc 1 tấn khí nhà kính khác quy đổi tương đương, ký hiệu là CO₂e). Tổng lượng khí nhà kính cắt giảm qua 4 vụ đạt 286,58 tấn CO₂, bình quân giảm từ 2,48 đến 4,12 tấn CO₂e/ha/vụ và đã được cấp chứng nhận.
Cắt giảm phát thải CO₂e và tăng doanh thu: Cứ 1 tín chỉ carbon bằng 1 tấn CO₂ (hoặc 1 tấn khí nhà kính khác quy đổi tương đương, ký hiệu là CO₂e). Tổng lượng khí nhà kính cắt giảm qua 4 vụ đạt 286,58 tấn CO₂, bình quân giảm từ 2,48 đến 4,12 tấn CO₂e/ha/vụ và đã được cấp chứng nhận.
Tiết kiệm chi phí sản xuất: Giảm 12 - 23% lượng phân bón NPK, giúp nông dân tiết kiệm từ 1,2 đến 2,5 triệu đồng/ha/vụ chi phí phân bón vô cơ.
Áp dụng đồng bộ 5 giải pháp kỹ thuật tạo tiền đề nông nghiệp tuần hoàn
Nông nghiệp hiện đại không còn là câu chuyện “trông trời, trông đất, trông mây” bằng cảm tính. Giờ đây, chúng ta có những “vệ sĩ” kỹ thuật số đồng hành trên từng mét vuông đất, sử dụng công nghệ viễn thám vào giữa lòng ruộng lúa. Hệ thống vệ tinh đóng vai trò như những “mắt thần” từ không gian, đo đạc chính xác từng gram phát thải carbon.
Sự thành công của mô hình đến từ việc áp dụng sáng tạo và tuân thủ nghiêm ngặt 5 giải pháp kỹ thuật:
Tổ chức lại hạ tầng ruộng đồng: Thực hiện dồn điền đổi thửa và cơ giới hóa, quy hoạch lại các ô thửa manh mún thành ô thửa chuẩn 0,5 ha/ô, vận hành đồng bộ và cơ giới hóa 100% bằng máy cày lớn, máy gặt đập liên hợp và thiết bị bay không người lái (UAV), là điểm cốt lõi để tối ưu hóa hiệu suất cơ giới hóa 100% và quản lý thủy lợi độc lập.
Tối ưu hóa mật độ gieo sạ: Tiết giảm 30 - 40% lượng giống sạ, giảm mật độ gieo sạ xuống còn 80 - 130 kg/ha (so với tập quán sạ dày 180- 200 kg/ha tại địa phương). Đối với các dòng giống đẻ nhánh khỏe như VT-NA2, mật độ sạ chỉ còn 70 - 80 kg/ha.
Quản lý nước “4 ướt 5 khô” (AWD): Trái với quan niệm lúa nước phải “ngâm chân” trong nước suốt cả vụ, quy trình quản lý nước AWD (Alternate Wetting and Drying) là một cuộc cách mạng về tư duy. Việc để đất “nứt chân chim” đúng thời điểm chính là chiếc chìa khóa vạn năng: vừa giúp rễ ăn sâu, vừa chặn đứng quá trình phân hủy hữu cơ trong điều kiện yếm khí - nguyên nhân chính sinh ra khí methane. Giám sát mực nước chủ động qua ống đo PVC trên đồng ruộng và dữ liệu vệ tinh. Đợt phơi kiệt khô 3 (rút nước sâu -15cm giai đoạn 25–40 ngày sau sạ) giúp giải phóng khí độc trong đất, đanh dảnh, cứng cây, hạn chế sâu bệnh và cắt giảm triệt để phát sinh khí CH₄.
    |
 |
| Giám sát mực nước chủ động qua ống đo PVC trên đồng ruộng |
Cân đối dinh dưỡng và cắt giảm phân hóa học: Cắt giảm 12% NPK trong vụ Đông Xuân và 23% NPK trong vụ Hè Thu. Lượng phân đạm cắt giảm được bù đắp bằng 110 kg trung vi lượng Cherry (bổ sung Canxi, Silic) và 2,0L phân bón lá sinh học Nano Eco OK giúp tăng sức đề kháng và hạn chế phát tán khí N₂O.
Sử dụng thiết bị bay không người lái (UAV), cam kết Zero-burning: Đây là mắt xích kỹ thuật quan trọng nhất để chuyển đổi một ruộng lúa thông thường thành một “bể hấp thụ carbon”. Từ mô hình, việc phun thuốc bảo vệ thực vật đồng loạt 100% bằng UAV giúp tiết kiệm 80% lượng nước pha, loại bỏ hoàn toàn nguy cơ phơi nhiễm hóa chất trực tiếp bảo vệ sức khỏe người lao động.
Trong quá khứ, đốt rơm là cách nhanh nhất để làm sạch đồng ruộng nhưng lại là “kẻ thù” của bầu khí quyển. Ngày nay, trong lộ trình tiến tới “Net Zero”; phân tích mật độ và trữ lượng phụ phẩm (rơm rạ, cành cây, vỏ hạt) trên cánh đồng, thu gom làm phân bón hữu cơ, nguyên liệu đầu và cho ngành nấm, thức ăn cho chăn nuôi gia súc thay vì đốt bỏ, chấm dứt hoàn toàn thói quen đốt rơm rạ gây ô nhiễm môi trường, cam kết 100% không đốt rơm rạ đã trở thành luật chơi bắt buộc, không có Zero-burning, hạt gạo sẽ không có “hộ chiếu Carbon” để bước vào thị trường lớn hơn - nơi yêu cầu khắt khe về dấu chân carbon.
Ngoài ra, UAV phát hiện ngay lập tức các điểm cháy, điểm khói từ việc đốt rơm rạ, phụ phẩm nông nghiệp hoặc phát quang mặt bằng trái phép. Ghi nhận tọa độ GPS chính xác và ảnh chụp/video độ phân giải cao tại hiện trường. Dữ liệu này làm cơ sở minh bạch để truy xuất nguồn gốc, xử phạt hành chính hoặc đánh giá tuân thủ tiêu chí xanh.
|
 |
| Sử dụng thiết bị bay không người lái giúp tối ưu hóa chi phí vận hành |
Trên nền tảng thành công từ mô hình, Trung tâm Khuyến nông tỉnh Đắk Lắk tiếp tục tuyên truyền để nhân rộng mô hình đến các vùng lúa trọng điểm của tỉnh (Ea Súp, Krông Ana, Lắk) để chuyển đổi nền nông nghiệp xanh bền vững. Kết quả tại điểm thực chứng này không chỉ bảo vệ môi trường sinh thái mà còn tạo tiền đề quan trọng để lúa gạo Đắk Lắk vươn ra thị trường tín chỉ carbon quốc tế trong tương lai gần.
Tạo bước đệm để tham gia thị trường tín chỉ Carbon trong tương lai
Tín chỉ carbon là chứng nhận cho việc giảm phát thải 1 tấn khí CO2 hoặc khí nhà kính, là loại hàng hóa thứ hai trên sàn giao dịch carbon trong nước, giống như “phiếu xác nhận” cho chủ sở hữu đã có một lượng khí nhà kính được cắt giảm hoặc hấp thụ thành công. Trong bối cảnh các rào cản kỹ thuật quốc tế như cơ chế điều chỉnh biên giới carbon đang dần thắt chặt, hạt gạo không có “hộ chiếu carbon” sẽ sớm mất đi lợi thế cạnh tranh.
Ngành hàng lúa gạo tỉnh Đắk Lắk đang thực hiện cuộc chuyển dịch từ tư duy trọng sản lượng sang tư duy trọng giá trị và tăng trưởng xanh. Chuyển đổi hành vi canh tác tại Đắk Lắk không chỉ là để thực hiện cam kết Net Zero 2050 của Chính phủ, mà còn là bước đi chiến lược để biến giảm phát thải thành một loại tài sản có giá trị thương mại thực thụ. Đó không chỉ là hành vi này không chính là lựa chọn, yêu cầu bắt buộc, đáp ứng các rào cản kỹ thuật mới từ thị trường quốc tế, định lượng hóa phát thải khí nhà kính là bước đi chiến lược để biến các giá trị vô hình thành tài sản tài chính có thể thương mại hóa.
Thông qua hệ thống giám sát vệ tinh viễn thám Spiro Carbon và thẩm định độc lập, lũy kế 4 vụ sản xuất của mô hình đã được cấp chứng nhận giảm phát thải quốc tế đạt 286,58 tấn CO₂e: Vụ Hè Thu 2024: Giảm 91,53 tấn CO₂e (trung bình 4,12 tấn/ha). Vụ Đông Xuân 2024–2025: Giảm 65,93 tấn CO₂e (trung bình 2,75 tấn/ha). Vụ Hè Thu 2025: Giảm 69,54 tấn CO₂e (trung bình 2,90 tấn/ha). Vụ Đông Xuân 2025–2026: Giảm 59,58 tấn CO₂e (trung bình 2,48 tấn/ha).
Mặc dù, sàn giao dịch carbon trong nước chính thức vận hành từ tháng 6/2026 là công cụ tài chính chuyển đổi xanh then chốt, cụ thể hóa mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính và phát triển bền vững, tuy nhiên, việc thương mại hóa và niêm yết tín chỉ carbon trên sàn giao dịch đòi hỏi đáp ứng đồng thời các tiêu chuẩn khắt khe về kỹ thuật. Đây là vấn đề rất mới đối với các chủ thể tham gia giao dịch trên sàn giao dịch carbon trong nước hiện nay, đòi hỏi nguyên tắc, quyền sở hữu, quyền sở hữu, chuyển nhượng, đăng ký và giao dịch tín chỉ carbon cho đến việc hạch toán, kê khai thuế, bảo hiểm hoặc sử dụng làm tài sản bảo đảm trong hoạt động tín dụng…
Hy vọng, với sự thay đổi của các định tài về tín chỉ carbon, nền nông nghiệp xanh tại Đắk Lắk không chỉ tạo ra hạt gạo sạch “dấu chân carbon” mà còn khẳng định tư duy kinh tế mới của vùng đất Tây Nguyên, bến trách nhiệm môi trường thành lợi thế tài chính và sự thịnh vượng bền vững cho tương lai./.
Cao Phúc
Trung tâm Khuyến nông Đắk Lắk