Đề án 1 triệu ha – hướng đi đúng và cấp thiết

Hội nghị do Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng và Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Thành ủy Cần Thơ Lê Quang Tùng chủ trì.

Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng tham dự và chủ trì hội nghị

Tham dự hội nghị còn có Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Thanh Nam; Thứ trưởng Bộ Tài chính Đỗ Thành Trung; Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Việt Nam Cao Xuân Thu Vân; Chủ tịch UBND TP Cần Thơ Trương Cảnh Tuyên; nguyên Bộ trưởng Bộ NN&PTNT Cao Đức Phát; Chủ tịch Hiệp hội Lúa gạo Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ NN&PTNT Bùi Bá Bổng; bà Mariam Sherman, Giám đốc Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam, Lào và Campuchia cùng đại diện các bộ, ngành, hiệp hội và doanh nghiệp.

Đề án 1 triệu ha là một chương trình mang tính chiến lược, thể hiện quyết tâm cao của Đảng, Nhà nước và toàn ngành nông nghiệp – Môi trường trong việc nâng cao giá trị, sức cạnh tranh của hạt gạo Việt Nam trên thị trường quốc tế. Sau hơn 2 năm triển khai, Đề án đã từng bước khẳng định tính đúng đắn và cấp thiết, mang lại những kết quả bước đầu rất đáng ghi nhận.

Diện tích canh tác vùng chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp đạt được 354.839 ha/180.000 ha, đạt tỷ lệ 197% mục tiêu đề ra. Tư duy sản xuất của nông dân dần thay đổi theo hướng giảm phát thải, tăng giá trị, bảo vệ môi trường. Các quy trình canh tác bền vững như quản lý nước tưới tiên tiến, sử dụng phân bón hợp lý, xử lý rơm rạ được áp dụng ngày càng rộng rãi. Tại các mô hình thí điểm, sản xuất theo quy trình kỹ thuật sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp do Bộ hướng dẫn đã đạt được nhiều kết quả ấn tượng như đã giảm lượng giống gieo sạ khoảng 45%; giảm lượng phân bón khoảng 30%; giảm số lần sử dụng thuốc BVTV 2-3 lần phun/vụ; giảm 20% lượng nước tưới qua việc rút nước 2-3 lần/vụ; năng suất lúa tăng khoảng 12%; chi phí đầu vào cho sản xuất giảm khoảng 40%; lợi nhuận trung bình tăng 6 triệu đồng/ha/vụ; giảm lượng phát thải 3-4 tấn CO2/ha/vụ.

Quan trọng hơn, các doanh nghiệp và hợp tác xã ngày đã quan tâm hơn đến việc liên kết sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm, hướng tới xây dựng thương hiệu gạo Việt Nam. Các tổ chức quốc tế, các đối tác phát triển cũng đồng hành, thể hiện sự quan tâm sâu sắc thông qua các chương trình hỗ trợ về kỹ thuật, tín dụng và phát triển thị trường.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả bước đầu, việc triển khai Đề án vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức. Đó là việc triển khai đề án ở một số địa phương còn chậm, lúng túng trong quá trình tổ chức thực hiện; hạ tầng thủy lợi đặc biệt là thủy lợi nội đồng còn chưa đáp ứng được yêu cầu của đề án; liên kết sản xuất bước đầu đã được hình thành nhưng còn yếu; nhận thức của người dân tại các vùng tham gia đề án còn chưa được tăng cường, vẫn còn tâm lý trông chờ vào hỗ trợ. Nguồn vốn đầu tư cho Đề án, đặc biệt là các dự án vay vốn từ Ngân hàng Thế giới (WB) và Quỹ Tài chính các bon chuyển đổi (TCAF), vẫn còn chậm được triển khai.

Tại hội nghị, các đại biểu đã cùng nhìn lại những kết quả đã đạt được, thẳng thắn trao đổi về các khó khăn, vướng mắc, từ đó đưa ra các giải pháp cụ thể, khả thi để tiếp tục triển khai Đề án một cách hiệu quả hơn trong thời gian tới. Theo đó, cần chú trọng nâng cao nhận thức, tạo sự đồng thuận từ cấp chính quyền địa phương đến từng hộ nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp trong việc triển khai Đề án; nâng cao năng lực và cơ chế hỗ trợ các hợp tác xã, giúp họ đóng vai trò trung tâm trong tổ chức sản xuất, thu mua và tiêu thụ sản phẩm; tháo gỡ khó khăn về hạ tầng thuỷ lợi, logistics phục vụ sản xuất và chế biến lúa gạo bền vững, từ đó thúc đẩy thị trường tiêu thụ gạo chất lượng cao, phát triển thương hiệu gạo Việt Nam, tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân. Phổ biến nhân rộng những bài học kinh nghiệm, những mô hình hay, cách làm sáng tạo từ thực tiễn triển khai Đề án để mở rộng diện tích sản xuất lúa gạo theo quy trình canh tác bền vững.

Toàn cảnh hội nghị

Phát biểu tại hội nghị, Chủ tịch UBND TP Cần Thơ Trương Cảnh Tuyên cho biết sản lượng lúa của thành phố đạt hơn 4,6 triệu tấn, đứng thứ hai trong vùng ĐBSCL. TP đã đăng ký tham gia đề án trên 104.000 ha trong năm 2025 và phấn đấu đạt hơn 170.000 ha vào năm 2030 với 171 tổ hợp tác, hợp tác xã tham gia. Quá trình triển khai bước đầu cho thấy đề án giúp giảm lượng giống gieo sạ, giảm nước tưới, giảm vật tư đầu vào, tăng lợi nhuận cho nông dân và từng bước thay đổi nhận thức của người trồng lúa. Tuy vậy, vẫn còn những khó khăn như hạ tầng thủy lợi, cơ giới hóa, năng lực quản trị hợp tác xã và khả năng tiếp cận tín dụng xanh. Trong giai đoạn 2026-2030, Cần Thơ sẽ tiếp tục hoàn thiện quy hoạch vùng sản xuất, mở rộng diện tích, áp dụng quy trình kỹ thuật phát thải thấp, nâng cao năng lực hợp tác xã, tăng cường liên kết chuỗi giá trị và đầu tư hạ tầng phục vụ sản xuất. Thành phố cam kết tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các bộ ngành, tổ chức quốc tế và cộng đồng doanh nghiệp nhằm triển khai hiệu quả đề án, hướng tới xây dựng ngành hàng lúa gạo hiện đại, bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu.