Khác với các cánh đồng muối truyền thống, trảng muối ở Gò Cỏ (phường Sa Huỳnh, tỉnh Quảng Ngãi) hình thành trên bề mặt đá tự nhiên. Các hốc đá rộng đóng vai trò như hồ chứa nước biển. Khi sóng vỗ vào bờ, nước biển tràn vào, dưới tác động của nắng và gió sẽ bay hơi, làm tăng độ mặn.

    Người dân sau đó dẫn nước sang các ô ruộng nhỏ được be bờ bằng đất sét trộn cát để tiếp tục phơi trong 3–4 ngày trước khi thu hoạch.

    Điểm đặc biệt nằm ở cơ chế kết tinh: muối không lắng xuống đáy mà hình thành từng mảng nổi, liên kết như cánh hoa – vì thế được gọi là “hoa muối”. Thành phẩm có độ tinh khiết cao, vị mặn dịu, không gắt, được đánh giá phù hợp cho chế biến thực phẩm chất lượng cao, đặc biệt là các sản phẩm truyền thống như mắm.

leftcenterrightdel
Muối hình thành từng mảng nổi, liên kết như cánh hoa – vì thế được gọi là “hoa muối” 

    Hiện tại, làng chỉ còn 3 hộ duy trì nghề làm muối trên đá. Theo bà Bùi Thị Vân – một trong những người còn gắn bó với nghề, mỗi chu kỳ khoảng 3 ngày chỉ thu được 7–8 kg muối. Sản lượng hạn chế, quy trình thủ công và phụ thuộc hoàn toàn vào điều kiện tự nhiên khiến chi phí cơ hội cao, nhưng đổi lại giá bán đạt tới khoảng 100.000 đồng/kg – cao gấp hàng chục lần muối sản xuất đại trà.

    Trong bối cảnh giá muối thông thường có thời điểm xuống dưới 1.000 đồng/kg, “hoa muối” Gò Cỏ cho thấy một hướng đi khác: thay vì cạnh tranh về sản lượng, sản phẩm này định vị ở phân khúc cao cấp, dựa trên yếu tố bản địa, lịch sử và chất lượng.

    Theo lãnh đạo địa phương, nghề làm muối trên đá mới chỉ được nghiên cứu bài bản từ năm 2025, dù đã tồn tại hàng nghìn năm. Thách thức hiện nay là nguy cơ mai một do thiếu lao động kế thừa và quy mô sản xuất nhỏ lẻ.

    Tuy nhiên, chính những yếu tố “hiếm” này lại mở ra cơ hội phát triển theo hướng kinh tế trải nghiệm. Việc kết hợp bảo tồn di sản khảo cổ với du lịch cộng đồng, xây dựng thương hiệu đặc sản địa phương có thể giúp gia tăng giá trị chuỗi sản phẩm. Nếu được quy hoạch hợp lý, Gò Cỏ có thể trở thành điểm đến vừa mang tính văn hóa – lịch sử, vừa tạo sinh kế bền vững cho người dân.

    Trong xu hướng tiêu dùng hiện đại, các sản phẩm thủ công, hữu cơ, gắn với câu chuyện di sản đang ngày càng được ưa chuộng. “Hoa muối” Gò Cỏ hội tụ đủ các yếu tố để tham gia thị trường ngách này: tính độc bản, quy trình tự nhiên và giá trị lịch sử lâu đời.

    Dù còn nhiều rào cản về quy mô, tiêu chuẩn hóa và thương mại hóa, mô hình muối trên đá tại Gò Cỏ cho thấy một hướng phát triển đáng chú ý: khai thác tài nguyên bản địa theo chiều sâu, thay vì mở rộng sản lượng đại trà. Đây có thể là gợi ý quan trọng cho chiến lược phát triển kinh tế nông thôn gắn với bảo tồn di sản trong tương lai.

Như Đồng