Gần 200 đại biểu là đại diện cơ quan quản lý, các đơn vị nghiên cứu, hệ thống khuyến nông, hợp tác xã, doanh nghiệp và các chuyên gia trong lĩnh vực lúa gạo tham dự Diễn đàn. Tham dự và chủ trì Diễn đàn có ông Lê Quốc Thanh - Giám đốc Trung tâm Khuyến nông quốc gia; bà Võ Thị Nhung - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Nghệ An.
Theo Đề án “Sản xuất giảm phát thải lĩnh vực Trồng trọt giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến 2050”, mục tiêu phấn đấu đến năm 2035, lĩnh vực trồng trọt sẽ góp phần giảm ít nhất 15% tổng lượng phát thải khí nhà kính (CO2tđ) so với năm cơ sở 2020; Xây dựng và phát triển nhãn hiệu “Phát thải thấp” cho các sản phẩm của ngành hàng trồng trọt; Mỗi tỉnh tổ chức triển khai ít nhất 1-2 mô hình sản xuất trồng trọt giảm phát thải có khả năng nhân rộng; thí điểm ít nhất 15 mô hình canh tác có khả năng phát triển tín chỉ các-bon đáp ứng được yêu cầu của các tổ chức quốc tế.
Phát biểu tại Diễn đàn, ông Lê Quốc Thanh - Giám đốc Trung tâm Khuyến nông quốc gia, nhấn mạnh việc áp dụng quy trình canh tác giảm phát thải không chỉ hướng tới mục tiêu bảo vệ môi trường mà khi thực hiện đúng quy trình, người nông dân hoàn toàn có thể đồng thời giảm chi phí đầu vào, sử dụng hiệu quả hơn các nguồn tài nguyên và tăng năng suất. Mặt khác, sản xuất lúa theo quy trình giảm phát thải thể hiện trách nhiệm của người sản xuất đối với môi trường và cộng đồng. Khi những giá trị này được chuẩn hóa, ghi nhận và chứng nhận, sản phẩm lúa gạo sẽ có thêm cơ sở để tạo dựng niềm tin với thị trường, nâng cao giá trị và khả năng thương mại hóa.
Nghệ An mở rộng nhanh diện tích áp dụng tưới ướt - khô xen kẽ (AWD)
Theo số liệu tổng hợp của Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp Bắc Trung Bộ, Nghệ An được đánh giá là một trong những địa phương có tốc độ mở rộng nhanh các giải pháp canh tác lúa phát thải thấp tại khu vực Bắc Trung Bộ với 108.281,53 ha (chiếm 67,99% tổng diện tích). Diện tích áp dụng AWD của tỉnh Nghệ An tăng từ 5.639 ha vụ Xuân 2024 lên 11.071 ha vụ Hè Thu 2024; năm 2025 đạt trên 18.000 ha vụ Xuân và gần 16.700 ha vụ Hè Thu; đến năm 2026 đạt trên 26.300 ha vụ Xuân và trên 30.500 ha vụ Hè Thu. Việc mở rộng diện tích đi cùng với bố trí ống theo dõi mực nước, hướng dẫn điều tiết nước và tăng cường sự tham gia của cán bộ khuyến nông, hợp tác xã và người dân.
Kết quả này cho thấy kỹ thuật AWD đã từng bước chuyển từ quy mô thí điểm sang áp dụng trên diện tích lớn. Tuy nhiên, để nhân rộng bền vững, việc mở rộng diện tích cần đi cùng điều kiện thủy lợi, tổ chức sản xuất, năng lực hợp tác xã, cơ giới hóa, quản lý phụ phẩm và liên kết tiêu thụ.
Không chỉ thay đổi kỹ thuật, cần tổ chức lại sản xuất
Một trong những nội dung được nhấn mạnh tại Diễn đàn là không nhân rộng riêng lẻ từng kỹ thuật mà cần nhân rộng theo vùng sản xuất và theo gói kỹ thuật phù hợp.
Gói kỹ thuật cần bao gồm các nội dung cốt lõi như sử dụng giống và mật độ hợp lý, quản lý nước, sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật hợp lý, cơ giới hóa, quản lý rơm rạ, ghi chép dữ liệu và tổ chức liên kết sản xuất. Việc nhân rộng phải lấy hiệu quả thực tế làm thước đo, theo dõi đồng thời các chỉ tiêu về đầu vào, năng suất, chi phí, lợi nhuận, nước tưới và quản lý phụ phẩm.
Đặc biệt, doanh nghiệp, hợp tác xã được xác định là một mắt xích quan trọng trong tổ chức sản xuất lúa phát thải thấp. HTX có thể tập hợp hộ nông dân, thống nhất kế hoạch sản xuất, cung cấp dịch vụ cơ giới hóa, quản lý nước, tổ chức thu gom rơm rạ, quản lý dữ liệu và kết nối doanh nghiệp tiêu thụ sản phẩm. Cần rà soát, lựa chọn các HTX có số lượng thành viên, diện tích sản xuất, năng lực quản trị, hoạt động dịch vụ và khả năng liên kết thị trường phù hợp để làm nòng cốt tổ chức và nhân rộng mô hình lúa phát thải thấp.
Khuyến nông phải đi cùng nông dân từ đồng ruộng đến thị trường
Từ thực tiễn triển khai, Diễn đàn đặt ra yêu cầu tiếp tục đổi mới phương thức khuyến nông, chuyển từ cách làm “tập huấn - xây dựng mô hình” sang “hướng dẫn - thực hành - theo dõi - đánh giá - nhân rộng”.
Cán bộ khuyến nông địa phương cần trực tiếp đồng hành với người dân ở những khâu quyết định như quản lý nước, dinh dưỡng, dịch hại; đồng thời hỗ trợ hợp tác xã và nông dân ghi chép dữ liệu về diện tích, giống, vật tư, nước tưới, năng suất, sản lượng và phụ phẩm.
Đây cũng là yêu cầu để hệ thống khuyến nông phát huy tốt hơn vai trò cầu nối giữa tiến bộ kỹ thuật, người sản xuất, hợp tác xã, doanh nghiệp và thị trường, góp phần đưa các mô hình từ điểm trình diễn trở thành phương thức sản xuất có khả năng áp dụng thường xuyên trên quy mô lớn.
    |
 |
| Chủ mô hình liên kết sản xuất lúa áp dụng quy trình kỹ thuật góp phần giảm phát thải báo cáo tại Diễn đàn |
Hướng tới những vùng lúa xanh, hiệu quả và bền vững
Các ý kiến tại Diễn đàn thống nhất rằng nhân rộng canh tác lúa phát thải thấp cần được triển khai theo hướng tổ chức sản xuất theo vùng, gắn với HTX, doanh nghiệp và thị trường, đồng thời huy động đồng bộ các nguồn lực về hạ tầng thủy lợi, cơ giới hóa, khoa học công nghệ, tín dụng, chuyển đổi số và quản lý dữ liệu.
Trong đó, quản lý nước là một trong những khâu trọng tâm; quản lý và sử dụng rơm rạ cần chuyển theo hướng tuần hoàn, tạo thêm giá trị; cơ giới hóa cần được phát triển đồng bộ gắn với các tổ dịch vụ; còn HTX phải từng bước trở thành đầu mối tổ chức sản xuất và kết nối chuỗi giá trị.
|
 |
| Nhiều đại biểu trao đổi, chia sẻ tại Diễn đàn |
Diễn đàn “Giải pháp nhân rộng mô hình canh tác lúa phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh” là dịp để các cơ quan quản lý, nhà khoa học, hệ thống khuyến nông, hợp tác xã và doanh nghiệp cùng chia sẻ kinh nghiệm, nhận diện những điểm nghẽn và đề xuất giải pháp phù hợp với điều kiện từng vùng.
Trong khuôn khổ Diễn đàn, Đại biểu tham quan mô hình liên kết sản xuất lúa áp dụng quy trình kỹ thuật góp phần giảm phát thải, giảm chi phí đầu vào và nâng cao hiệu quả sản xuất của công ty TNHH KHCN Vĩnh Hòa xã Đông Thành tỉnh Nghệ An.
Từ những kết quả thực tiễn tại Nghệ An và các địa phương khu vực Bắc Trung Bộ, việc nhân rộng sản xuất lúa phát thải thấp được kỳ vọng sẽ góp phần giảm chi phí đầu vào, sử dụng hiệu quả tài nguyên, nâng cao thu nhập cho người trồng lúa, giảm phát thải khí nhà kính và thúc đẩy chuyển đổi sang nền nông nghiệp xanh, hiệu quả, bền vững.
|
 |
| Đại biểu tham quan mô hình liên kết sản xuất lúa áp dụng quy trình kỹ thuật góp phần giảm phát thải của công ty TNHH KHCN Vĩnh Hòa xã Đông Thành, Nghệ An |
Nguyễn Sâm
Trung tâm Khuyến nông quốc gia
Xem thêm tin bài về Diễn đàn trên các báo:
Báo Nhân dân
Báo Nông nghiệp và Môi trường
Báo Dân Việt
Báo Điện tử VTCNews
Tạp chí Nông nghiệp hữu cơ VN