Trước đây, gia đình ông Tuấn trồng hơn 4 ha cam, quýt. Dù có thời điểm mang lại giá trị kinh tế cao nhưng cây có múi bộc lộ nhiều hạn chế như chi phí đầu tư lớn, sâu bệnh phức tạp, giá cả biến động và đầu ra thiếu ổn định. Hiệu quả sản xuất vì thế chưa bền vững, tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Trăn trở trước bài toán lựa chọn cây trồng phù hợp, ông Tuấn chủ động tìm hiểu, học hỏi kinh nghiệm từ nhiều mô hình trong và ngoài địa phương. Sau khi đánh giá điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu và nhu cầu thị trường, ông quyết định chuyển sang trồng dừa xiêm, đồng thời trồng xen cây ngắn ngày trong giai đoạn đầu để tận dụng diện tích, lấy ngắn nuôi dài.
Năm 2021, gia đình ông phá bỏ 4 ha cam, quýt hiệu quả thấp để trồng 1.200 cây dừa xiêm gồm các giống xiêm xanh, xiêm lục và xiêm dứa với mật độ phù hợp. Quá trình chăm sóc được thực hiện theo hướng tiết kiệm chi phí, cải tạo đất, bón phân cân đối, hạn chế sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học và ưu tiên các biện pháp canh tác thân thiện với môi trường. Hiện nay, gia đình tiếp tục trồng xen cau nhằm tận dụng không gian vườn và nâng cao hiệu quả sử dụng đất.
Trong giai đoạn đầu, vườn dừa chưa tạo nguồn thu đáng kể do đang trong thời kỳ kiến thiết cơ bản. Riêng chi phí giống khoảng 80.000 đồng/cây; với 1.200 cây, tổng kinh phí mua giống gần 96 triệu đồng, chưa kể chi phí làm đất, hệ thống tưới, phân bón và công chăm sóc. Trong thời gian này, gia đình ông Tuấn tập trung đầu tư chăm sóc để cây sinh trưởng ổn định, đồng thời tận dụng nguồn thu từ các loại cây ngắn ngày trồng xen trong giai đoạn kiến thiết cơ bản để bù đắp một phần chi phí sản xuất.
Theo ông Tuấn, sau khoảng 18 tháng, dừa bắt đầu cho trái bói; từ năm thứ ba vườn dừa bước vào giai đoạn thu hoạch kinh doanh. Đây là giai đoạn cây sinh trưởng tốt, năng suất ổn định, trái nhiều nước, vị ngọt thanh, chất lượng đồng đều và được thị trường ưa chuộng.
Một trong những ưu điểm nổi bật của cây dừa xiêm là cho thu hoạch quanh năm, không phụ thuộc nhiều vào mùa vụ như nhiều loại cây ăn trái khác. Nhờ đó, gia đình ông Tuấn có nguồn thu liên tục, ổn định dòng tiền và chủ động hơn trong kế hoạch sản xuất.
Theo ghi nhận thực tế tại vườn, trung bình mỗi cây dừa xiêm cho khoảng 20 trái/tháng, tương đương 240 trái/năm. Với giá bán khoảng 7.000 đồng/trái, doanh thu bình quân đạt khoảng 1,7 triệu đồng/cây/năm. Với 1.200 cây, doanh thu ước đạt khoảng 2 tỷ đồng/năm. Sau khi trừ chi phí chăm sóc từ 250 – 350 triệu đồng, lợi nhuận đạt từ 1,6 - 1,7 tỷ đồng/năm. Đây là mức lợi nhuận khá cao so với nhiều loại cây ăn trái truyền thống, đồng thời có tính ổn định và bền vững hơn.
Sản phẩm được thương lái thu mua trực tiếp tại vườn, giúp giảm chi phí thu hoạch, vận chuyển và trung gian phân phối, đồng thời tạo đầu ra ổn định cho người sản xuất. Ông Nguyễn Ngọc Tuấn cho biết: "So với cây có múi trước đây, cây dừa xiêm ít sâu bệnh hơn, chi phí chăm sóc thấp, đầu ra khá ổn định nên gia đình yên tâm đầu tư lâu dài. Việc chuyển đổi sang trồng dừa giúp gia đình giảm đáng kể áp lực về chi phí sản xuất, đồng thời duy trì nguồn thu ổn định quanh năm."
Không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế, mô hình còn có nhiều ưu điểm về kỹ thuật và môi trường. Dừa xiêm dễ chăm sóc, ít sâu bệnh, thích nghi tốt với điều kiện khí hậu địa phương; chi phí phân bón và thuốc bảo vệ thực vật thấp hơn đáng kể so với cây có múi. Việc trồng xen cau giúp tận dụng không gian, tăng độ che phủ, hạn chế cỏ dại, cải thiện vi khí hậu và tạo thêm nguồn thu.
Không chỉ mang lại lợi ích về thu nhập, mô hình còn cho thấy nhiều ưu điểm về kỹ thuật và môi trường. Cây dừa xiêm dễ chăm sóc, ít sâu bệnh, thích nghi tốt với điều kiện khí hậu tại địa phương, chi phí phân bón và thuốc bảo vệ thực vật thấp hơn đáng kể so với cây có múi. Ngoài trồng dừa, gia đình còn trồng xen cau giúp tận dụng không gian đất, tăng độ che phủ, hạn chế cỏ dại, cải thiện vi khí hậu trong vườn và tạo thêm nguồn thu nhập.
Mô hình còn góp phần giảm nhu cầu lao động thường xuyên, phù hợp trong điều kiện lao động nông thôn ngày càng khan hiếm, giúp người trồng quản lý vườn hiệu quả với chi phí thấp hơn.
Từ hiệu quả thực tế, mô hình chuyển đổi sang trồng dừa xiêm của gia đình ông Nguyễn Ngọc Tuấn cho thấy đây là hướng sản xuất phù hợp với điều kiện tự nhiên và kinh tế của địa phương. Không chỉ nâng cao hiệu quả sử dụng đất và thu nhập cho người dân, mô hình còn góp phần thực hiện chủ trương chuyển đổi cơ cấu cây trồng thích ứng với biến đổi khí hậu, nâng cao giá trị sản xuất trên đơn vị diện tích và hướng tới phát triển nông nghiệp bền vững.
Nguyễn Thị Thắm
Trung tâm Khuyến nông Lâm Đồng