Lời nhắn nhủ ấy cũng gợi mở một cách nhìn về thế hệ trẻ trong nông nghiệp hôm nay. Họ vừa tiếp nối nghề nông theo những phương thức quen thuộc vừa tìm cách ứng dụng công nghệ vào sản xuất, đưa nông sản lên môi trường số, đầu tư cho chất lượng và xây dựng thương hiệu. Tại Tuyên Quang, những mô hình do thanh niên làm chủ đang cho thấy một diện mạo khác của nghề nông: năng động hơn, chủ động hơn và gắn chặt hơn với thị trường.
Đưa công nghệ cao vào sản xuất
Tại phường Hà Giang 2, Nguyễn Xuân Tiến (sinh năm 1991), Giám đốc HTX Nông nghiệp Tiên Phong đang cùng các thành viên trẻ đang lựa chọn nông nghiệp công nghệ cao làm hướng đi.
Trên diện tích nhà lưới hơn 4.000 m², HTX tập trung sản xuất dưa lưới, đồng thời phát triển dưa lê Bạch Ngọc và một số loại rau củ theo mùa. Hệ thống kiểm soát khí hậu, tưới nước và cung cấp dinh dưỡng tự động, cảm biến và quản lý từ xa bằng điện thoại thông minh được HTX ứng dụng. Mô hình có mức đầu tư hơn 1,1 tỷ đồng, doanh thu khoảng 450 triệu đồng/năm, lợi nhuận khoảng 250 triệu đồng/năm và tạo việc làm cho 7–10 lao động địa phương.
Với anh Tiến, công nghệ không chỉ được đưa vào để tạo nên một mô hình sản xuất hiện đại mà còn nhằm thay đổi cách tổ chức sản xuất, giảm sự phụ thuộc vào lao động thủ công và giúp người sản xuất chủ động hơn trong việc kiểm soát điều kiện canh tác.
Điều đáng chú ý, HTX còn livestream để giới thiệu và bán sản phẩm, từng bước kết nối hoạt động sản xuất với hoạt động truyền thông và thị trường.
Mô hình của Tiến cho thấy, hình ảnh người nông dân trẻ cũng đang thay đổi từ chỉ cầm cuốc, cầm kéo hay trực tiếp chăm sóc cây trồng, sang người vận hành hệ thống công nghệ, người quản lý sản xuất và người trực tiếp giới thiệu sản phẩm tới khách hàng.
    |
 |
| Anh Nguyễn Xuân Tiến với mô hình ứng dụng công nghệ trong sản xuất giúp chủ động trong kiểm soát quy trình, khí hậu và nâng cao hiệu quả sản xuất |
Khi sản vật vùng cao lên sàn thương mại điện tử
Ở xã Đồng Văn, câu chuyện của Lưu Thị Hòa (sinh năm 1993), Giám đốc HTX Nông, lâm nghiệp và Dịch vụ thương mại tổng hợp Po Mỷ, lại bắt đầu từ những sản vật bản địa. Sau khi tốt nghiệp thạc sĩ Luật học, Lưu Thị Hòa trở về Đồng Văn và lựa chọn gắn bó với nông nghiệp quê hương. Thay vì chỉ sản xuất và tiêu thụ theo cách truyền thống, chị cùng HTX từng bước xây dựng chuỗi liên kết với người dân, tổ chức sản xuất các sản vật địa phương và đưa sản phẩm lên môi trường số.
Mật ong bạc hà, lê, rau củ và các sản phẩm chế biến được HTX tổ chức sản xuất, kết nối với các hộ dân và từng bước đưa vào hệ thống bán hàng trên môi trường số.
Hiện HTX có 10 ha vùng nguyên liệu, liên kết với 30 hộ dân. Sản lượng mật ong bạc hà khoảng 3.000 lít/năm, lê 40–50 tấn/năm, rau củ 20–30 tấn/năm. HTX có 7 lao động thường xuyên và khoảng 20 lao động thời vụ, doanh thu khoảng 2 tỷ đồng/năm, lợi nhuận khoảng 140 triệu đồng/năm.
Điểm nổi bật trong cách làm của chị Hòa là khoảng 80% doanh thu đến từ bán hàng online. Khoảng 30 sản phẩm được đưa lên các sàn thương mại điện tử; thị trường tiêu thụ hiện tập trung tại Hà Nội, Bắc Ninh, Thái Nguyên và Tuyên Quang.
Thương mại điện tử, trong trường hợp này, không đơn thuần là thêm một kênh bán hàng mà mở ra cách tiếp cận thị trường khác cho những sản phẩm vốn gắn với vùng núi và địa bàn sản xuất xa trung tâm.
Ở đây chị Hòa có thể dùng điện thoại để kể câu chuyện về sản phẩm, tương tác với khách hàng, tiếp nhận đơn hàng, chăm sóc người mua và mở rộng phạm vi tiêu thụ. Những sản vật địa phương vì thế có thêm cơ hội đi xa hơn khỏi nơi chúng được tạo ra.
Đặc biệt, HTX của chị còn xác định điểm nổi bật của mô hình là đi từ tài nguyên bản địa, gắn với sinh kế của người dân và lồng ghép giá trị văn hóa địa phương.
Đó là một cách tiếp cận đáng chú ý: công nghệ không làm mất đi bản sắc của sản phẩm, mà trở thành công cụ để đưa những giá trị ấy đến gần hơn với người tiêu dùng.
Từ cây chè đến câu chuyện về thương hiệu
Nếu công nghệ giúp thay đổi cách sản xuất, thương mại điện tử giúp thay đổi cách bán hàng, thì câu chuyện của bạn Lý Thành Nhân (sinh năm 1997), Giám đốc HTX Chế biến Chè Phìn Hồ, cho thấy hướng đi khác: gia tăng giá trị bằng chất lượng và thương hiệu.
Sinh ra trong gia đình có nghề chè, Nhân đã tiếp nối công việc của thế hệ trước nhưng lựa chọn cách tiếp cận mới với cây chè Shan tuyết. Từ vùng nguyên liệu, phương thức thu hái đến chế biến, tiêu chuẩn chất lượng và xây dựng thương hiệu, người giám đốc trẻ hướng tới việc tạo ra giá trị cao hơn thay vì chỉ tập trung vào sản lượng.
Tại xã Thông Nguyên, vùng nguyên liệu chè của mô hình hiện khoảng 200 ha, liên kết với khoảng 300 hộ dân, sản lượng khoảng 200 tấn/năm. Mô hình hiện đang tạo việc làm cho khoảng 20 lao động, doanh thu khoảng 30 tỷ đồng/năm và sản phẩm được tiêu thụ ở cả thị trường trong nước và nước ngoài.
Với chè Shan tuyết cổ thụ, giá trị của sản phẩm được gia tăng hơn bởi câu chuyện về vùng nguyên liệu, phương thức thu hái, chế biến, chất lượng sản phẩm và cách xây dựng nhận diện trên thị trường.
Việc phát triển sản phẩm theo hướng xây dựng thương hiệu, gắn với OCOP và các yêu cầu về chất lượng giúp sản phẩm có thêm cơ sở để nâng cao giá trị và khả năng cạnh tranh.
Từ một cây chè trên vùng núi, câu chuyện vì thế được mở rộng thành câu chuyện về sản phẩm, thương hiệu và thị trường.
Người trẻ đang thay đổi điều gì trong nông nghiệp?
Ba mô hình, ba hướng tiếp cận khác nhau nhưng điểm chung của những nhà nông trẻ này là không dừng lại ở câu hỏi “sản xuất được bao nhiêu”, mà còn trả lời nhiều câu hỏi khác: sản xuất như thế nào để hiệu quả hơn, bán ở đâu, tiếp cận khách hàng ra sao và làm thế nào để sản phẩm có giá trị lâu dài.
Đây cũng là định hướng phù hợp với yêu cầu phát triển các mô hình kinh tế thanh niên trong nông nghiệp hiện nay, trong đó chú trọng ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, thương mại điện tử, xây dựng thương hiệu, truy xuất nguồn gốc và kết nối thị trường.
Làm nông nghiệp cũng là một hành trình đổi mới
Có lẽ điều đáng nói nhất ở những người trẻ này không chỉ nằm ở doanh thu hay quy mô mô hình. Đó là việc họ đang thử tìm một cách làm mới trên chính những nguồn lực sẵn có của quê hương. Đất đai vẫn là điểm bắt đầu, nhưng tư duy đã rộng hơn rất nhiều. Và câu hỏi “Người trẻ làm nông nghiệp sẽ như thế nào” có thể được trả lời bằng những hình ảnh rất thực tế: biết ứng dụng công nghệ, biết khai thác giá trị bản địa, biết làm thương hiệu, biết tìm thị trường và dám biến những ý tưởng khởi nghiệp thành những mô hình tạo ra giá trị ngay trên quê hương.
Bảo Khanh
Trung tâm Khuyến nông Tuyên Quang