Mô hình được thực hiện tại xứ đồng Đập Mới, thôn Mỹ Yên với quy mô 4,56 ha, có 59 hộ dân tham gia. Đây là một trong những mô hình điểm nhằm thực hiện Kế hoạch hành động “Sản xuất giảm phát thải lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025 – 2030, tầm nhìn đến năm 2050” của tỉnh Hà Tĩnh.
Điểm nổi bật của mô hình là áp dụng đồng bộ kỹ thuật gieo mạ khay và cấy bằng máy chuyên dụng thay cho phương thức gieo sạ hoặc cấy thủ công truyền thống. Theo cán bộ kỹ thuật, việc sử dụng mạ khay giúp cây mạ đồng đều, bộ rễ khỏe, hạn chế dập nát trong quá trình vận chuyển và cấy. Trong khi đó, máy cấy giúp bảo đảm mật độ chuẩn, hàng lối thông thoáng, tạo điều kiện cho cây lúa quang hợp tốt và đẻ nhánh hữu hiệu.
Theo ông Phạm Tô Hoài, Trưởng thôn Mỹ Yên, trước đây người dân chủ yếu gieo sạ với mật độ dày nên tốn giống, sâu bệnh nhiều và chi phí sản xuất cao. Khi áp dụng mạ khay, máy cấy kết hợp quy trình SRI, ruộng lúa thông thoáng hơn, cây sinh trưởng khỏe, giảm rõ rệt công lao động.
“Hiệu quả thấy rõ nhất là giảm sức lao động trong khâu cấy. Nếu cấy thủ công phải cần nhiều nhân công thì máy cấy chỉ cần 2 người vận hành là có thể thực hiện khoảng 5 ha/ngày. Trong điều kiện lao động nông thôn ngày càng thiếu, đây là giải pháp rất phù hợp”, ông Hoài cho biết.
Cũng theo ông Hoài, dù là năm đầu tiên triển khai nên một số hộ dân còn tâm lý e ngại khi thấy ruộng cấy thưa hơn bình thường, song thực tế sau thời gian sinh trưởng cây lúa đẻ nhánh khỏe, đồng đều và ít sâu bệnh hơn so với sản xuất truyền thống.
Tham gia mô hình ngay từ đầu vụ, bà Nguyễn Thị Thúy ở thôn Phú Mỹ cho biết ban đầu gia đình khá lo lắng vì thay đổi tập quán sản xuất lâu năm. Tuy nhiên, kết quả thực tế khiến bà bất ngờ.
“Lúc mới cấy nhìn ruộng khá thưa nên nhiều người chưa yên tâm, nhưng sau khoảng hơn một tháng thì lúa phát triển rất khỏe, đẻ nhánh tập trung, cây cứng và ít đổ ngã. Gia đình tôi thấy giảm được nhiều chi phí thuê nhân công, lượng giống cũng ít hơn trước”, bà Thúy chia sẻ.
Theo bà Thúy, nhờ cấy máy nên ruộng lúa đều hơn, thuận lợi cho chăm sóc và quản lý sâu bệnh. Đặc biệt, việc áp dụng phương pháp tưới “khô – ướt xen kẽ” giúp tiết kiệm nước tưới và hạn chế tình trạng lúa sinh trưởng quá xanh tốt như trước đây.
    |
 |
| Đại biểu và nông dân tham quan, đánh giá hiệu quả mô hình canh tác lúa SRI ứng dụng cơ giới hóa đồng bộ |
Trong mô hình, giống lúa Dự Hương 8 có thời gian sinh trưởng khoảng 120 – 125 ngày, khả năng đẻ nhánh khỏe và thích nghi khá tốt với điều kiện ngoại cảnh. Qua theo dõi thực tế, lúa chỉ nhiễm nhẹ bệnh khô vằn và nhiễm trung bình bọ trĩ, rệp xanh ở giai đoạn đẻ nhánh; các đối tượng nguy hiểm như đạo ôn, sâu cuốn lá nhỏ, rầy nâu xuất hiện ở mức thấp.
Kết quả đánh giá cho thấy năng suất dự kiến đạt khoảng 359,25 kg/sào, tương đương trên 7 tấn/ha, cao hơn sản xuất thông thường khoảng 59,25 kg/sào. Đáng chú ý, lượng giống sử dụng giảm xuống còn khoảng 3,5 kg/sào nhờ áp dụng mạ khay và máy cấy, góp phần tiết kiệm chi phí đầu vào đáng kể.
Không chỉ nâng cao hiệu quả kinh tế, mô hình còn cho thấy nhiều giá trị về môi trường. Việc áp dụng quy trình canh tác SRI kết hợp quản lý nước theo phương pháp “khô – ướt xen kẽ” giúp giảm lượng nước tưới, hạn chế phát thải khí mê-tan từ ruộng lúa ngập nước liên tục. Đồng thời, việc giảm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và phân bón hóa học cũng góp phần cải thiện môi trường đồng ruộng, hướng tới nền nông nghiệp xanh và bền vững.
Theo tính toán của ngành chuyên môn, lợi nhuận mô hình đạt trên 1,1 triệu đồng/sào, cao hơn nhiều so với phương thức sản xuất thông thường. Bên cạnh đó, người dân còn được hỗ trợ giống, làm mạ, máy cấy và thuốc bảo vệ thực vật nên giảm đáng kể áp lực đầu tư ban đầu.
Tại hội thảo đánh giá mô hình, đại diện lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Tĩnh đánh giá, mô hình ứng dụng mạ khay, máy cấy kết hợp quy trình canh tác SRI là hướng đi phù hợp trong bối cảnh ngành nông nghiệp đang thúc đẩy cơ giới hóa đồng bộ và sản xuất giảm phát thải.
Theo lãnh đạo Sở, việc thay đổi phương thức sản xuất không chỉ giúp nâng cao hiệu quả kinh tế mà còn góp phần giảm sức lao động, tiết kiệm chi phí, bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu. Thời gian tới, ngành nông nghiệp sẽ tiếp tục phối hợp với các địa phương đẩy mạnh tuyên truyền, tập huấn kỹ thuật và nhân rộng mô hình nhằm từng bước hình thành các vùng sản xuất lúa hàng hóa tập trung, hiện đại và bền vững./.
Ánh Nguyệt
Trung tâm Khuyến nông Hà Tĩnh