Nắng nóng có xu hướng xuất hiện sớm hơn, cường độ gay gắt và kéo dài hơn so với trung bình nhiều năm, trong khi mùa mưa đến muộn và lượng mưa phân bố không đều, làm gia tăng nguy cơ khô hạn, thiếu nước cục bộ từ tháng 4 đến tháng 6.
Bên cạnh đó, do ảnh hưởng của các cuộc xung đột tại Trung đông đã ảnh hưởng đến nền kinh tế của các nước trên thế giới, trong đó có Việt Nam. Tại Việt Nam giá vật tư phục vụ sản xuất nông nghiệp như phân bón, xăng dầu, thuốc Bảo vệ thực vật,…tiếp tục tăng, tạo áp lực lớn đối với sản xuất nông nghiệp, nhất là các tỉnh Tây Nguyên, nơi diện tích sản xuất chủ yếu là cây công nghiệp và cây ăn quả.
Thực tế sản xuất tại Lâm Đồng cho thấy, những năm gần đây, sản xuất nông nghiệp đang chịu tác động kép từ biến đổi khí hậu và biến động giá vật tư đầu vào. Toàn tỉnh hiện có tổng diện tích gieo trồng khoảng 1.048.663 ha, trong đó diện tích cây hàng năm đạt 425.790 ha và diện tích cây lâu năm đạt 622.873 ha. Nhiều loại cây trồng chủ lực chiếm diện tích lớn như: cà phê khoảng 328.650 ha, điều 50.215 ha, hồ tiêu 37.193 ha, cao su 75.381 ha và sầu riêng gần 45.000 ha. Đáng chú ý, gần 150.000 ha đã được chứng nhận sản xuất bền vững, tạo nền tảng quan trọng để nâng cao chất lượng nông sản và mở rộng thị trường tiêu thụ.
Tuy nhiên, từ đầu năm 2026 đến nay, giá các loại vật tư nông nghiệp có xu hướng tăng mạnh. So với thời điểm đầu năm, giá thuốc bảo vệ thực vật tăng bình quân khoảng 10–15%, phân bón tăng khoảng 17–20%. Dự báo trong nửa cuối năm 2026, chi phí sản xuất nông nghiệp có thể tăng thêm từ 3–5%. Ngoài ra, những biến động về thị trường và chi phí vận chuyển quốc tế cũng có thể làm tăng giá thành sản xuất, đặc biệt đối với các ngành hàng có biên lợi nhuận thấp như cà phê, hồ tiêu và thủy sản chế biến.
Song song với yếu tố chi phí đầu vào, tác động của hiện tượng El Nino có thể gây khô hạn kéo dài hoặc mưa trái mùa, ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình ra hoa, đậu quả của nhiều loại cây trồng như cà phê, sầu riêng, hồ tiêu và cây ăn quả. Nếu không có biện pháp chăm sóc kịp thời, cây trồng dễ rơi vào trạng thái stress hạn, suy giảm sinh trưởng và khó phục hồi. Trên cơ sở đó Ngành nông nghiệp (Khuyến nông, Trồng trọt và BVTV..) khuyến cáo người dân trên địa bàn tỉnh:
Chủ động chăm sóc cây trồng trong điều kiện nắng nóng, khô hạn
Để giảm thiểu thiệt hại do thời tiết bất lợi, người dân cần chủ động áp dụng các biện pháp chăm sóc cây trồng phù hợp với điều kiện thực tế.
Trước hết, cần quản lý nguồn nước tưới một cách khoa học và tiết kiệm. Nước là yếu tố quan trọng quyết định khả năng sinh trưởng của cây trồng trong mùa khô. Do đó, cần ưu tiên cung cấp nước cho các vườn cây đang nuôi quả hoặc cây mới trồng. Khuyến khích áp dụng các phương pháp tưới tiên tiến như tưới nhỏ giọt hoặc tưới phun mưa tại gốc để giảm thất thoát nước do bốc hơi, tiết kiệm từ 40–60% lượng nước so với phương pháp tưới truyền thống. Việc tưới nước nên thực hiện vào sáng sớm hoặc chiều mát, duy trì độ ẩm đất ổn định, tránh để đất khô kiệt rồi mới tưới nhiều nước gây sốc sinh lý cho cây.
Bên cạnh đó, cần tăng cường sử dụng phân bón hữu cơ và bón phân cân đối nhằm nâng cao sức chống chịu của cây trồng. Phân hữu cơ và phân vi sinh có tác dụng cải thiện cấu trúc đất, giúp đất tơi xốp, tăng khả năng giữ nước và tạo môi trường thuận lợi cho hệ vi sinh vật có lợi phát triển. Trong điều kiện khô hạn, cần hạn chế bón quá nhiều phân đạm, đồng thời bổ sung các nguyên tố dinh dưỡng như kali, lân, canxi, magie và các nguyên tố vi lượng để giúp cây cứng cáp, giảm thoát hơi nước và tăng khả năng chống chịu với điều kiện thời tiết bất lợi.
Một giải pháp quan trọng khác là duy trì thảm thực vật và che phủ giữ ẩm cho đất. Người dân không nên làm sạch cỏ hoàn toàn mà chỉ cắt thấp để giữ lại lớp thảm thực vật trên mặt đất. Lớp thảm này có tác dụng giảm bức xạ nhiệt từ mặt đất, hạn chế hiện tượng cháy lá và giữ ẩm cho đất. Ngoài ra, có thể tận dụng các phụ phẩm nông nghiệp như rơm rạ, cỏ khô hoặc vỏ cà phê để che phủ quanh gốc cây, giúp giảm bốc hơi nước và ổn định nhiệt độ đất trong mùa khô.
Song song đó, việc cắt tỉa cành hợp lý cũng góp phần giảm tiêu hao nước và dinh dưỡng. Người dân cần thường xuyên loại bỏ các cành già, cành sâu bệnh hoặc chồi vượt để tạo tán thông thoáng, giúp cây tập trung dinh dưỡng nuôi quả và hạn chế sâu bệnh phát sinh. Đối với những cây mang quá nhiều quả trong điều kiện thiếu nước, cần tỉa bớt quả để tránh tình trạng cây bị suy kiệt.
Ngoài ra, cần tăng cường công tác phòng trừ sâu bệnh hại theo hướng an toàn và hiệu quả. Trong điều kiện nắng nóng, cây trồng dễ bị các đối tượng chích hút gây hại như nhện đỏ, bọ trĩ và rệp sáp. Do đó, người dân cần thường xuyên kiểm tra vườn cây, phát hiện sớm và xử lý kịp thời. Ưu tiên sử dụng các chế phẩm sinh học và thuốc bảo vệ thực vật có nguồn gốc sinh học để giảm chi phí và bảo vệ môi trường.
    |
 |
| Quản lý cỏ dại trên vườn cà phê tại hộ Hoàng Văn Phú (Thôn 8, Nhân Cơ, Lâm Đồng) |
Sử dụng vật tư nông nghiệp tiết kiệm và hiệu quả
Trong bối cảnh giá vật tư tăng cao, việc sử dụng vật tư hợp lý và tiết kiệm là giải pháp quan trọng giúp giảm chi phí sản xuất và nâng cao hiệu quả kinh tế.
Người dân cần áp dụng nguyên tắc “4 đúng” trong sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật, bao gồm đúng loại, đúng liều lượng, đúng thời điểm và đúng phương pháp. Đồng thời, tăng cường tận dụng các nguồn vật liệu sẵn có tại địa phương như phân chuồng, phụ phẩm nông nghiệp hoặc phế phụ phẩm sau thu hoạch để sản xuất phân hữu cơ, góp phần giảm chi phí đầu vào.
Bên cạnh đó, cần áp dụng các biện pháp canh tác bền vững như trồng cây che bóng, che phủ gốc và sử dụng hệ thống tưới tiết kiệm nhằm giảm lượng nước tưới và hạn chế rửa trôi dinh dưỡng trong đất. Việc áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật và cơ giới hóa trong sản xuất cũng giúp giảm chi phí lao động và nâng cao hiệu quả sản xuất.
Ngoài ra, việc tham gia các mô hình sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP hoặc các chương trình chứng nhận bền vững sẽ giúp nâng cao giá trị sản phẩm và tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường. Đây là hướng đi quan trọng trong bối cảnh hội nhập và yêu cầu ngày càng cao về chất lượng nông sản.
Hướng tới sản xuất nông nghiệp bền vững
Trong điều kiện thời tiết diễn biến phức tạp và chi phí sản xuất ngày càng tăng, việc áp dụng đồng bộ các giải pháp kỹ thuật, sử dụng vật tư tiết kiệm và quản lý sản xuất hiệu quả là yếu tố then chốt giúp người nông dân duy trì năng suất và ổn định thu nhập.
Về lâu dài, cần đẩy mạnh chuyển đổi sang các mô hình sản xuất nông nghiệp bền vững, tăng cường sử dụng phân bón hữu cơ, bảo vệ hệ sinh thái đất và ứng dụng khoa học kỹ thuật trong sản xuất. Đây là hướng đi phù hợp giúp ngành nông nghiệp thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu, nâng cao giá trị nông sản và phát triển bền vững trong những năm tới.
Nguyễn Thị Thảo
Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng