Theo thống kê, toàn tỉnh hiện có gần 500 ha cây hồng không hạt, tập trung ở các xã Quản Bạ, Yên Minh, Nghĩa Thuận, Xuân Vân, Yên Lập, Xín Mần. Trong đó, Yên Minh 156 ha, Nghĩa Thuận 119 ha, Yên Lập gần 50 ha, Quản Bạ 30 ha, Xuân Vân hơn 26 ha… với năng suất bình quân 6 đến 8 tấn/ha.
Tại xã Nghĩa Thuận, cây hồng không hạt được Cục Sở hữu trí tuệ cấp Chứng nhận bảo hộ Chỉ dẫn địa lý vào năm 2017. Nhờ điều kiện khí hậu mát mẻ, thổ nhưỡng phù hợp, cây sinh trưởng tốt, cho năng suất ổn định. Quả hồng khi chín có màu vàng cam bắt mắt, vị ngọt đậm, giòn, được thị trường ưa chuộng, mang lại giá trị kinh tế cao. Hiện toàn xã có 119 ha diện tích trồng hồng không hạt, trong đó trên 90 ha đã cho thu hoạch, tập trung tại nhiều thôn, bản như: Phín Ủng, Pả Láng, Na Lình, Cốc Pục... Nhiều hộ gia đình có từ vài trăm đến hàng nghìn gốc hồng, trở thành nguồn thu nhập chính trong năm.
Ông Vương Trung Hùng, thôn Phín Ủng cho biết: “Gia đình tôi có trên 140 gốc hồng không hạt đang cho thu hoạch, mỗi năm thu hàng tấn quả. Sau khi trừ chi phí, cũng còn lãi trên 100 trăm triệu đồng. Nhờ cây hồng mà cuộc sống ngày càng ổn định, con cái có điều kiện học hành tốt hơn”.
    |
 |
| Người dân chăm sóc cây hồng không hạt |
Cũng giống xã Nghĩa Thuận, người dân xã Xuân Vân luôn tự hào về “thứ quả trời ban” của quê hương mình. Bởi mỗi độ thu về, khắp các thôn lại rực sắc vàng cam của hồng không hạt chín rộ. Khi quả hồng chín, người dân khéo léo kết hợp giữa kỹ thuật thu hoạch truyền thống và kỹ thuật hiện đại để cho ra những mẻ hồng không hạt ngâm quả vàng, ngọt, không bị đọng nhựa.
Ông Hứa Văn Tú, thôn Đô Thượng 3, xã Xuân Vân cho biết, gia đình ông có trên 500 gốc hồng không hạt, khi thấy hồng chín vừa độ, gia đình ông thu hoạch và ngâm nước 3 đến 5 ngày để khử chát. Sau khi ăn thấy hết chát, hồng được vớt lên và giao cho các quán bán sỉ, lẻ trên địa bàn tỉnh và nhiều nơi khác như Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh… Mỗi vụ thu hoạch, trừ chi phí gia đình ông thu về trên 100 triệu đồng tùy theo từng năm và theo sản lượng quả.
Hồng không hạt vốn là giống cây đặc trưng của vùng trung du miền núi phía Bắc, nhưng ở Tuyên Quang, giống hồng này mang một hương vị rất riêng. Đất đai nơi đây có độ cao vừa phải, khí hậu mát mẻ, độ ẩm cao là điều kiện lý tưởng để cây hồng sinh trưởng, cho quả giòn, ngọt, gần như không hạt. Quả hồng không hạt của các xã Nghĩa Thuận, Quản Bạ, Yên Minh, Xuân Vân, Yên Lập có đặc trưng riêng của loại cây ăn quả ôn đới trên vùng đất vùng cao như: vị quả ngọt đậm, nhiều cát, không có hạt.
Đặc biệt hồng không hạt của các xã trong tỉnh đã được công nhận sản phẩm OCOP 3 sao, có nhãn mác, bao bì, mã Qr, được phân phối trên các sàn thương mại điện tử như Postmart, Voso, Shoppee, Sendo, đưa vào các siêu thị, các Hội chợ nông sản trong và ngoài tỉnh.
Chị Nguyễn Thị Thúy Nga, bán hàng tại chợ Tam Cờ, phường Minh Xuân cho biết, hằng năm cứ đến dịp Tết Trung thu là chị lại bán hồng không hạt Xuân Vân, Yên Lập vì quả hồng ngâm giòn sần sật, ngọt lịm, chín vàng đỏ bắt mắt, ăn lại có mùi hương dịu nhẹ. Vài năm trở lại đây, khi du khách đến Tuyên Quang du lịch, dự Lễ hội Thành Tuyên, Lễ Hội hoa Tam giác mạch thường tìm mua về làm quà. Từ đó, hồng không hạt Tuyên Quang được nhiều người ưu thích.
Phát huy tiềm năng, lợi thế kinh tế của cây hồng không hạt, tỉnh Tuyên Quang cũng đã chỉ đạo ngành chức năng cùng cấp ủy chính quyền địa phương khuyến khích người dân cải tạo vườn tạp, mở rộng diện tích, xây dựng vùng chuyên canh và phát triển du lịch trải nghiệm mùa hồng chín, giúp tăng thêm nguồn thu. Đồng thời phát triển thêm các sản phẩm được chế biến từ hồng không hạt đa dạng, phong phú hơn như hồng không hạt sấy dẻo, hồng không hạt treo gió…
Ngoài ra, tỉnh đã triển khai dự án “Liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm hồng không hạt theo chuỗi giá trị”, hướng đến tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ, nhằm mở rộng thị trường và nâng cao sức cạnh tranh. Nhờ những bước đi bài bản ấy, Hồng không hạt Tuyên Quang đang dần khẳng định vị thế trên bản đồ nông sản sạch Việt Nam.
Vũ Ngọc Tuyên
Trung tâm Khuyến nông Tuyên Quang