Anh Vương cho biết, ý tưởng xây dựng mô hình nông nghiệp tuần hoàn hình thành sau chuyến đi Nhật Bản năm 2017. Tại đây, anh tìm hiểu các mô hình sản xuất phân bón hữu cơ, thức ăn vi sinh và chăn nuôi hữu cơ. Anh nhận ra rằng chất thải, phế phụ phẩm trong sản xuất nếu được xử lý đúng cách hoàn toàn có thể quay trở lại phục vụ nông nghiệp. Trở về địa phương, anh bắt đầu tìm cách tận dụng phụ phẩm nông nghiệp, thủy sản, rau, củ, quả để làm thức ăn chăn nuôi.
Năm 2019, anh bắt tay vào xây dựng mô hình chăn nuôi hữu cơ trên hơn 4 ha đất của gia đình. Đầu năm 2020, anh đầu tư hơn 1 tỷ đồng xây dựng 9 khu vực chuồng trại. Năm 2021, anh thành lập HTX Nông nghiệp sạch Tây Sơn với 7 thành viên. Cũng trong năm này, sau nhiều lần nghiên cứu, thử nghiệm, anh xây dựng thành công công thức ủ đạm cá kết hợp phế phụ phẩm và chế phẩm vi sinh để tạo thức ăn hỗn hợp cho vật nuôi. Nguyên liệu chủ yếu là phụ phẩm nông nghiệp, thủy sản, rau, củ, trái cây, vỏ trứng, bã đậu tương… Sau khi xử lý, phối trộn và lên men bằng chế phẩm vi sinh, chúng trở thành nguồn thức ăn cho vật nuôi. Theo anh Vương, khó nhất là xây dựng công thức phù hợp để vật nuôi dễ ăn, phát triển tốt và bảo đảm hiệu quả kinh tế. Vì vậy, quy trình phải thử nghiệm và điều chỉnh nhiều lần.
Năm 2022, sản phẩm “Thức ăn hỗn hợp vi sinh Tây Sơn” được đưa vào sản xuất thử nghiệm. Từ năm 2023 đến nay, mỗi năm HTX sản xuất hơn 400 tấn thức ăn hỗn hợp vi sinh và khoảng 50 tấn phân bón hữu cơ từ phế phụ phẩm nông sản. Theo tính toán, nguồn thức ăn này giúp các thành viên và trang trại liên kết tiết kiệm khoảng 30% chi phí chăn nuôi. Tháng 10/2023, sản phẩm được kiểm nghiệm tại Trung tâm Kỹ thuật tiêu chuẩn đo lường chất lượng, sau đó HTX thực hiện hồ sơ tự công bố tiêu chuẩn cơ sở. Năm 2024, sản phẩm được công nhận là sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp huyện và cấp tỉnh. Dự án sản xuất thức ăn hỗn hợp vi sinh từ phế phụ phẩm nông sản cũng đạt giải Nhì Cuộc thi “Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo” tỉnh Quảng Trị; giải pháp biến phế phụ phẩm thành thức ăn và phân bón hữu cơ vi sinh đạt giải Khuyến khích Cuộc thi Sáng tạo kỹ thuật nhà nông toàn quốc.
Hiện HTX sử dụng thức ăn hỗn hợp vi sinh kết hợp cỏ, lá cây cho lợn, gà, bò. Bình quân mỗi năm, HTX đưa ra thị trường hơn 6.500 con gia súc, gia cầm. Riêng trang trại của anh Vương duy trì khoảng 300 con lợn thịt mỗi lứa, 1.300 con gà đẻ, mỗi ngày thu khoảng 700 quả trứng; cùng 2.000 m² ao nuôi cá, sản lượng khoảng 5 tấn/năm. Sau khi trừ chi phí, mô hình mang lại thu nhập khoảng 800 triệu đồng/năm, tạo việc làm thường xuyên cho 5 lao động và khoảng 20 lao động thời vụ.
Điểm đáng chú ý là quy trình sản xuất không kết thúc sau khi vật nuôi được xuất bán. Chất thải chăn nuôi và phế phụ phẩm tiếp tục được xử lý bằng chế phẩm vi sinh để tạo phân bón hữu cơ. Nguồn phân này được sử dụng cho 5 ha lúa hữu cơ và 4 ha cây trồng khác.
“Hướng tôi muốn làm lâu dài là cố gắng để càng ít thứ phải bỏ đi càng tốt. Phế phụ phẩm thì làm thức ăn, chất thải chăn nuôi xử lý thành phân bón, phân bón lại phục vụ cây trồng. Làm được như vậy vừa tiết kiệm chi phí, vừa giảm chất thải ra môi trường”, anh Vương nói.
Không chỉ tập trung sản xuất, anh Vương còn phối hợp với các cơ sở đào tạo nghề, trang trại để tập huấn, chuyển giao kỹ thuật chăn nuôi hữu cơ vi sinh. HTX cũng xây dựng chuỗi cung ứng nông sản, đưa sản phẩm đến người tiêu dùng tại phường Đông Hà, Đà Nẵng, Huế và TP. Hồ Chí Minh. Với các hộ khó khăn, anh hỗ trợ con giống, thức ăn trả chậm, hướng dẫn kỹ thuật và liên kết đầu ra. Hằng năm, gia đình anh hỗ trợ khoảng 20–30 con lợn giống; đồng thời liên kết, bao tiêu đầu ra cho khoảng 1.000 con lợn thịt, 3.000 con gà, vịt và khoảng 25 tấn lúa.
Với những đóng góp của mình, năm 2025, anh được Trung ương Hội Nông dân Việt Nam vinh danh “Nhà khoa học của nhà nông”; năm 2026 tiếp tục được bình chọn là Nông dân Việt Nam xuất sắc 40 năm Đổi mới.
Từ việc mày mò tận dụng những thứ từng bị xem là bỏ đi, anh Nguyễn Đăng Vương đã từng bước xây dựng mô hình nông nghiệp tuần hoàn, biến phế phụ phẩm thành nguồn đầu vào cho sản xuất. Mô hình không chỉ giúp giảm chi phí, tạo thêm giá trị, nâng cao thu nhập mà còn góp phần giảm chất thải ra môi trường, lan tỏa cách làm nông nghiệp xanh, bền vững.
Thanh Tùng - Lan Anh
Trung tâm Khuyến nông Quảng Trị