Hiệu quả từ lớp tập huấn IPM trên cây lúa

Mục đích của lớp tập huấn là trang bị cho học viên kiến thức về hệ sinh thái nông nghiệp, côn trùng gây hại lúa, dịch bệnh và các biện pháp phòng trừ dịch bệnh hiệu quả và canh tác lúa theo phương pháp tiên tiến, xây dựng lực lượng nòng cốt để hỗ trợ bà con nông dân trong vùng. 30 học viên của lớp tập huấn đến từ 4 xã trồng lúa trọng điểm của huyện Thanh Trì - Hà Nội (Xã Hữu Hòa, xã Tả Thanh Oai, xã Vĩnh Quỳnh và xã Đại Áng). Giảng viên là các cán bộ của Cục Bảo vệ Thực vật, Chi cục bảo vệ Thực vật Hà Nội và Trung tâm Khuyến nông Quốc gia.

Lớp tập huấn là một hoạt động của Dự án hỗ trợ kỹ thuật Vùng “thực hiện Chương trình hỗ trợ nông nghiệp then chốt tiểu vùng sông Mê Kông” TA8163 được sự hỗ trợ kinh phí của ngân hàng Châu Á (ADB).

Tìm hiểu tập quán canh tác lúa của nông dân trong vùng

Chương trình học bao gồm 14 ngày trải dài trong suốt mùa vụ gieo trồng lúa xuân 2016. Thời gian học của từng đợt phụ thuộc vào thời gian sinh trưởng phát triển của cây lúa và theo sự phát sinh, phát triển của dịch hại. Học viên và giảng viên cùng trao đổi, thảo luận cả lý thuyết và thực hành bố trí các thí nghiệm về áp dụng các tiến bộ kỹ thuật mới trong sản xuất lúa. Ngay từ buổi khai giảng lớp học, học viên đã thực hành ghi chép điều tra cơ bản về đồng ruộng của gia đình và làm bài kiểm tra đầu khóa. Kết thúc khóa học, học viên cũng sẽ làm bài kiểm tra cuối khóa để đánh giá hiệu quả tiếp thu kiến thức của mình.

Trước khi bố trí thí nghiệm đồng ruộng, giảng viên và học viên trong lớp đã dành 1 buổi cùng trao đổi về tình hình sản xuất lúa thực tế của địa phương, qua đó cho thấy truyền thống canh tác lúa của nông dân nơi đây thường gieo mạ dược, nhổ đi cấy khi cây mạ 4- 5 lá thậm chí còn già hơn; cấy 3 - 5 rảnh/ khóm, và cấy dày, mật độ cấy 45 - 50 khóm/ m². Bón phân không cân đối, quan trọng hơn là đa phần bón không đúng thời điểm cây cần bón, bón lai rai nhiều lần, cây lúa không đẻ tập trung, nhiều rảnh vô hiệu, dẫn đến năng suất thấp. Ngoài ra người dân thường có thói quen phun thuốc trừ cỏ và thuốc trừ sâu bệnh, phun không đúng thời điểm và phun quá liều lượng đó là một trong những nguyên nhân gây bùng phát các loại sâu bệnh hại.

Để giải quyết tình trạng này, từ năm 2003 Chương trình IPM quốc gia đã được giới thiệu Hệ thống thâm canh lúa cải tiến (SRI) cho nông dân IPM để thử nghiệm. Dựa trên nguyên tắc SRI, giảng viên IPM và nhóm nông dân IPM cùng nhau nghiên cứu và phát triển các quy trình đào tạo cho nông dân áp dụng SRI.

Học tập ngay trên đồng ruộng

Với phương châm học đi đôi với hành, gắn liền việc học với thực tế đồng ruộng nhằm giúp học viên thấy được hiệu quả của việc áp dụng mô hình thâm canh lúa tổng hợp theo SRI (bao gồm thực hiện tổng hợp các biện pháp Quản lý dịch hại tổng hợp (IPM); quản lý dinh dưỡng (INM) và quản lý nước (IWM).

Lớp học đã sử dụng ruộng lúa của gia đình ông Tưởng Văn Đang ở cánh đồng nấm Dù, xóm Đại Khang, xã Hữu Hòa để học viên rèn kỹ năng điều tra phân tích hệ sinh thái ruộng lúa, quan sát sự sinh trưởng phát triển của cây lúa, điều tra sâu bệnh hại, thiên địch.

Căn cứ vào tình hình thực tế trên, 4 thí nghiệm về mật độ cấy, số dảnh cấy, lượng phân đạm, phân ka li bón cho lúa theo các công thức khác nhau đã được áp dụng cho thí nghiệm. 30 học viên cũng được phân chia thành 4 tổ, mỗi tổ phụ trách 1 thí nghiệm trên ruộng lúa.

Với thời gian học 14 ngày trải dài trong suốt mùa vụ sinh trưởng phát triển của cây lúa, các buổi học đều được bố trí theo đúng kỳ điều tra các yếu tố sinh trưởng phát triển của cây lúa, điều tra sự xuất hiện của sâu bệnh hại trên đồng ruộng. Bên cạnh chuyên đề sinh lý cây lúa ở các giai đoạn mạ, đẻ nhánh, đứng cái, làm đòng, trỗ, chín, các chuyên đề về quản lý các đối tượng dịch hại như chuột, cỏ dại, ốc bươu vàng, sâu, bệnh hại cũng được thảo luận cụ thể và đi đến thống nhất phương án giải quyết hiệu quả nhất.

Trước mỗi buổi học, giáo viên và học viên cùng quan sát và thu thập mẫu sâu bệnh hại trên ruộng thí nghiệm, sau đó học viên về lớp cùng thảo luận theo từng nhóm sâu bệnh hại, thiên địch và vẽ bức tranh hệ sinh thái ruộng lúa và luân phiên đại diện từng nhóm lên trình bày về các yếu tố ảnh hưởng đến cây lúa, phân tích tình trạng cây lúa ở từng thời điểm hiện tại và đưa ra các biện pháp quản lý hiệu quả. Qua đây học viên vừa được nâng cao kiến thức chuyên môn vừa được rèn luyện kỹ năng báo cáo, thuyết trình.

Hiệu quả từ lớp học

Kết quả thí nghiệm chỉ ra rằng, tại cánh đồng Nấm Dù, xóm Đại Khang, xã Hữu Hòa, năng suất lúa cao nhất ở công thức lúa cấy với mật độ 25 x 25 (cm), cấy mạ non (2-2,5 lá), cấy 1 dảnh và lượng phân đạm nên bón là 3 kg/sào; lượng phân kali là 7 kg/sào cho năng suất cao nhất.

Qua hoạch toán chi phí: áp dụng sản xuất theo mô hình này giảm được chi phí về giống, giảm phân bón, giảm thuốc bảo vệ thực vật, hạn chế đỗ ngã của cây lúa, giảm công lao động. Cũng do cấy thưa và bón phân cân đối nên cây lúa sinh trưởng, phát triển tốt, các loại sâu bệnh như cuốn lá, khô vằn, rầy các loại rất nhẹ, cả vụ chỉ phun 1 lần thuốc trừ bệnh lem lép hạt, bình quân giảm 3-4 lần phun thuốc/vụ, qua đó giảm chi phí sản xuất, hạ giá thành sản phẩm. Sau khi hoạch toán áp dụng sản xuất theo chương trình quản lý dịch hại tổng hợp IPM giảm  được khoảng gần 3 triệu đồng/ha so với tập quán sản xuất bình thường.  

Tham quan đầu bờ và báo cáo kết quả thí nghiệm tại ruộng thực hành lúa

Qua lớp tập huấn cũng giúp học viên nâng cao kiến thức trong việc nhận biết, phát hiện sâu bệnh và có biện pháp phòng trừ dịch hại trên cây lúa kịp thời; sử dụng thuốc bảo vệ thực vật an toàn, hiệu quả, không ảnh hưởng đến môi trường, đồng thời nâng cao nhận thức cho học viên về việc giảm sử dụng hóa chất và phân bón và nâng cao nhận thức của họ về những lợi ích của việc áp dụng IPM trên cây lúa. Đồng thời tăng cường kỹ năng cho học viên trong giảng dạy, huấn luyện và chuyển giao kiến thức cho nông dân.

Kết quả điểm kiểm tra đầu khóa, số học viên đạt loại trung bình: 47,8%; khá 47,8%; giỏi 4,4%. Kết quả kiểm tra cuối khóa loại khá đạt 82,6%; loại giỏi đạt 17,4%. Không có học sinh có kết quả trung bình. Sau khóa học, các học viên này sẽ trực tiếp hướng dẫn cho bà con nông dân khác về kỹ thuật canh tác lúa cải tiến theo SRI, giúp họ nâng cao trình độ canh tác, kiểm soát được dịch bệnh, hạn chế sâu bệnh và hạn chế việc phải sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, tạo ra sản phẩm đạt chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu thị trường và tăng lợi nhuận cho nông dân.

Mong muốn được nhân rộng mô hình

Bày tỏ cảm nghĩ của mình, ông Lê Đình Hòa người đã gắn bó với lớp và trực tiếp tham gia các thực nghiệm trên đồng ruộng cho biết: “Mặc dù tham dự nhiều lớp tập huấn, nhưng qua lớp học này đã giúp tôi hiểu rõ hơn về cách sử dụng phân bón, thời điểm bón phân hợp lý và sử dụng thuốc trừ sâu đúng kỹ thuật, đặc biệt là thấy được hiệu quả của việc áp dụng các kỹ thuật canh tác tiên tiến để giảm chi phí đầu vào, tăng hiệu quả sản xuất và giảm ô nhiễm môi trường”.

Ông Hòa cũng nhấn mạnh một trong những bí quyết để có được ruộng lúa tốt là cần phải thăm đồng thường xuyên, nắm được tình hình phát triển của cây lúa và sâu bệnh hại để có biện pháp kỹ thuật và phòng trừ sâu bệnh kịp thời.

Chính quyền địa phương và các học viên cũng mong muốn Trung tâm Khuyến nông Quốc gia tiếp tục mở những lớp tập huấn quản lý dịch hại (IPM) trên những cây trồng, đặc biệt các lớp tập huấn trên cây rau để người dân có cơ hội tham gia học tập, trao đổi kinh nghiệm, nâng cao trình độ hiểu biết để từ đó áp dụng cho sản xuất của gia đình và truyền đạt cho cộng đồng, góp phần vào sự nghiệp sản xuất nông nghiệp xanh, sạch, bền vững và hiệu quả.

Từ thành công của lớp học, năm 2017 Trung tâm Khuyến nông Quốc gia dự kiến sẽ phối hợp với một số Trung tâm khuyến nông các tỉnh/TP mở các lớp tập huấn cho các cây con khác theo chu kỳ sinh trưởng phát triển của cây trồng, vật nuôi.

Thanh Huyền

Trung tâm Khuyến nông Quốc gia