Cá tra là một trong những ngành hàng thủy sản chiến lược của Việt Nam, đặc biệt là vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Ngành cá tra không chỉ đóng góp lớn cho xuất khẩu, việc làm và sinh kế của hàng chục nghìn hộ gia đình mà còn là một mắt xích quan trọng trong hệ thống thực phẩm của khu vực Mê Công. Tuy nhiên, cùng với những thành tựu lớn, ngành cá tra cũng đang đối mặt với nhiều thách thức: biến động giá cả, áp lực tiêu chuẩn quốc tế, chi phí đầu vào tăng, rủi ro dịch bệnh, biến đổi khí hậu, yêu cầu truy xuất nguồn gốc, yêu cầu phát triển xanh, và đặc biệt là vấn đề thất thoát, lãng phí trong chuỗi giá trị. Trong bối cảnh đó, giảm thất thoát không chỉ là giải pháp tiết kiệm chi phí. Giảm thất thoát là một chiến lược nâng cấp ngành hàng giúp tăng hiệu quả sử dụng nguồn lực, cải thiện chất lượng, tăng khả năng đáp ứng tiêu chuẩn, nâng cao năng lực cạnh tranh và làm cho sinh kế của người tham gia chuỗi giá trị trở nên bền vững hơn.
Dự án xác định mức độ thất thoát và lãng phí thực phẩm hiện tại và trong tương lai trong chuỗi giá trị cá tra tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Qua đó, đề xuất các giải pháp can thiệp hiệu quả, hướng đến giảm thiểu thất thoát cho toàn ngành, cải thiện sinh kế người nuôi và tăng cường tham gia của phụ nữ trong chuỗi giá trị.
Hội thảo đã thu hút nhiều ý kiến trao đổi từ các đại biểu và tập trung vào 5 giải pháp gồm: Cải thiện chất lượng con giống, quản lý cá bố mẹ, an toàn sinh học và kiểm soát dịch bệnh, coi đây là nền tảng để giảm rủi ro sinh học ngay từ đầu chuỗi; Chuẩn hóa quy trình kỹ thuật ở các khâu then chốt như ương giống, nuôi thương phẩm, thu hoạch, phân cỡ, vận chuyển và bảo quản. Những cải thiện nhỏ trong từng khâu, nếu được áp dụng đồng bộ, có thể tạo ra tác động rất lớn cho toàn chuỗi; Tăng cường liên kết giữa nông dân, doanh nghiệp, cơ quan quản lý và các tổ chức hỗ trợ; Chuyển từ tư duy cạnh tranh bằng chi phí thấp sang tư duy tạo giá trị. Ngành cá tra Việt Nam có tiềm năng lớn không chỉ ở sản lượng mà còn ở sản phẩm chế biến sâu, phụ phẩm giá trị cao, chứng nhận chất lượng, truy xuất nguồn gốc, thương hiệu bền vững và các thị trường cao cấp; Tiếp tục đầu tư cho con người: năng lực của nông hộ, năng lực của doanh nghiệp nhỏ, năng lực của cán bộ địa phương, năng lực của nhà nghiên cứu trẻ, và đặc biệt là năng lực tham gia của phụ nữ trong chuỗi giá trị. Không có năng lực con người thì giải pháp kỹ thuật khó được duy trì lâu dài.
Kết thúc Hội thảo, PGS.TS. Võ Tất Thắng - Viện trưởng HAPRI, chủ nhiệm dự án khẳng định nhóm nghiên cứu sẽ tiếp thu toàn bộ ý kiến đóng góp và đề xuất các giải pháp phù hợp trong thực tiễn, hoàn thiện báo cáo cuối kỳ giúp xây dựng ngành cá tra phát triển ngày một vững mạnh. Ông cũng nhấn mạnh dù dự án kết thúc về thời gian, nhiệm vụ giảm thất thoát trong chuỗi cá tra là công việc dài hạn, cần sự phối hợp liên tục của cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp, hộ nuôi và các tổ chức hỗ trợ phát triển.
Dự án “Thất thoát thực phẩm trong chuỗi giá trị cá da trơn ở lưu vực sông Mekong” được thực hiện trong 3 năm, từ ngày 1/4/2023 đến ngày 30/6/2026 và được tài trợ bởi Trung tâm Nghiên cứu Nông nghiệp Quốc tế Úc (ACIAR) và Trung tâm Nghiên cứu Phát triển Quốc tế Canada (IDRC) cùng sự tham gia của các đối tác nghiên cứu, cơ quan quản lý, doanh nghiệp và cộng đồng thực hành trong ngành cá tra.
Thanh Hương
Trung tâm Khuyến nông quốc gia