Tại Hội nghị chuyên đề về đóng mới, nâng cấp tàu cá theo Nghị định  67 diễn ra ngày 09/6/2017 tại tỉnh Bình Định do Bộ Nông nghiệp và PTNT phối hợp với UBND tỉnh Bình Định tổ chức, đã tập trung thảo luận về những kinh nghiệm trong việc triển khai đóng mới tàu cá, những khó khăn vướng mắc trong quá trình triển khai, trong đó đề cập đến một số nguyên nhân dẫn đến những khiếm khuyết của một số tàu vỏ sắt. Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và PTNT Vũ Văn Tám, ông Trần Châu - Phó chủ tịch UBND tỉnh Bình Định, ông Nguyễn Ngọc Oai - Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Thủy sản đồng chủ trì Hội nghị.

Khai thác thủy sản của nước ta được xác định là ngành kinh tế không chỉ làm giàu cho đất nước mà còn gắn với bảo vệ chủ quyền, an ninh trên vùng biển, đảo của Tổ quốc. Truyền thống khai thác thủy sản lâu đời và sản lượng khai thác lớn đã đưa ngành thủy sản Việt Nam đứng thứ 20 về sản lượng khai thác thủy sản và đứng thứ 4 về xuất khẩu thủy sản trên thế giới, góp phần xóa đói giảm nghèo, tạo việc làm cho hàng triệu ngư dân.

Mặc dù đạt được nhiều thành tựu quan trọng, nhưng ngành khai thác hải sản xa bờ của nước ta còn nhiều hạn chế: nặng tính quy mô nhỏ, hơn 99% tàu cá vẫn là tàu vỏ gỗ, thiết kế dân gian, không gắn kết với các công nghệ bảo quản sau thu hoạch, ngư dân chưa tiếp cận được với các công nghệ, các thiết bị tin học, viễn thông.

Nghị định 67 ra đời với  mục đích tổ chức lại các mô hình sản xuất nghề cá, khuyến khích ngư dân vươn khơi xa, nâng cao giá trị sản phẩm, tăng thu nhập. Đây là Nghị định quan trọng mang tính đột phá tạo cơ sở thúc đẩy ngành thủy sản phát triển nhanh, mạnh, toàn diện, phù hợp với thực tiễn và bước đầu đã đem lại hiệu quả.

Sau hơn hai năm triển khai Nghị định 67, đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận. Theo Tổng cục Thủy sản, tính đến ngày 31/5/2017, cả nước có tổng số 225 cơ sở đóng mới, nâng cấp, cải hoán tàu cá đủ điều kiện. Tổng số tàu cá đã đóng mới theo Nghị định 67 là 671 tàu cá, bao gồm 627 tàu khai thác hải sản và 44 tàu dịch vụ hậu cần phục vụ khai thác hải sản xa bờ, trong đó: tàu cá vỏ thép chiếm 44,26%, tàu cá vỏ gỗ chiếm 52,46% và tàu cá vỏ composite chiếm 3,28%. Các địa phương đã thực hiện nâng cấp được 105 chiếc tàu cá. Đa số các tàu hoạt động đạt hiệu quả năng suất cao, phát huy được vốn đầu tư, mang lại hiệu quả kinh tế. Nhiều tàu đã trả nợ vốn và cho ngân hàng theo hợp đồng tín dụng, trong đó có nhiều tàu cá, mô hình hoạt động có hiệu quả như: Tổ hợp tác Khai thác hải sản nghề lưới rê Hoàng Nam ở Nam Định với doanh thu đạt khoảng 3,5 tỷ đồng/tàu/năm, lãi trên 1 tỷ đồng/tàu/năm, thu nhập bình quân của thuyền viên trên 8 triệu đồng/người/tháng; Tàu của ông Vũ Văn Sơn ở TP. Vũng Tàu, tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu, đóng mới tàu cá vỏ thép nghề lưới rê theo Nghị định 67, chủ tàu lãi trung bình 300 triệu/chuyến, có chuyến đạt 850 triệu/chuyến, các thuyền viên thu nhập trung bình 15 triệu/thuyền viên/chuyến (8 người/tàu). Ở Bình Định các tàu vỏ thép lãi trung bình từ 60 - 80 triệu/đồng/tàu/chuyến biển (cá biệt có tàu lãi 500 - 700 triệu đồng/tàu/chuyến biển), hiệu quả cao hơn từ 15 - 20% so với các tàu vỏ gỗ cùng công suất.

Mặc dù các chính sách thực hiện Nghị định 67 đã tạo động lực khuyến khích ngư dân mạnh dạn đầu tư trang bị hiện đại và ứng dụng công nghệ khai thác, bảo quản sản phẩm, nhưng vẫn còn một số khó khăn vướng mắc trong quá trình tổ chức triển khai Nghị định, đó là:  

- Phần lớn trình độ ngư dân còn hạn chế, nên việc tiếp thu kiến thức, kỹ năng sử dụng, vận hành tàu vỏ thép hiện đại còn hạn chế, một số ngư dân chưa phát huy tính năng kỹ thuật của các trang thiết bị hiện đại được trang bị trên tàu.

- Đào tạo vận hành tàu cá vỏ thép cho ngư dân còn chậm: một số tỉnh chưa triển khai đào tạo và hướng dẫn vận hành cho ngư dân. Quá trình ký hợp đồng vay vốn triển khai chậm, thiếu hướng dẫn cho chủ tàu về tư vấn giám sát trong đóng mới tàu cá. Chưa có hướng dẫn cấp kinh phí để duy tu, bảo dưỡng tàu cá vỏ thép

- Một số tàu cá hỏng hóc khi đi vào hoạt động: Theo báo cáo của tỉnh Bình Định đã phát hiện 17 tàu cá vỏ thép do hai công ty đóng tàu đang bị hư hỏng hoặc gặp sự cố. Trong đó, 05 tàu cá đóng tại Công ty TNHH Đại Nguyên Dương có tình trạng sơn vỏ tàu bị bong tróc làm cho vỏ tàu, mặt boong, cabin, phần van ống bị gỉ sét; hầm bảo quản thoát nước kém, bị thay đổi thiết kế và 12 tàu cá đóng tại Công ty TNHH MTV Nam Triệu có tình trạng thân vỏ tàu bị gỉ sét, hà bám nhiều, trong đó có 4 tàu hư hỏng nặng về máy chính, máy phát điện, hầm bảo quản…

Trước tình hình đó, để thực hiện hiệu quả chính sách đóng mới, nâng cấp tàu cá theo Nghị định 67, kết luận tại Hội nghị Thứ trưởng Vũ Văn Tám đã chỉ đạo:

- Bộ Nông nghiệp và PTNT quyết định tạm đình chỉ việc nhận thêm hợp đồng đóng mới đối với hai doanh nghiệp đóng tàu là Công ty TNHH Đại Nguyên Dương và Công ty TNHH MTV Nam Triệu. Yêu cầu Công an tỉnh Bình Định báo cáo Bộ Công an vào cuộc điều tra đối với các tàu cá vỏ thép đóng mới đang bị hư hỏng.

- Những con tàu có vỏ bị gỉ sét do chất lượng thép không đúng theo hợp đồng, cơ sở đóng tàu phải thay thép mới theo đúng hợp đồng. Với máy tàu không đảm bảo mới nguyên chiếc thì phải lắp máy mới nguyên chiếc, vỏ tàu do ngư dân lựa chọn. Hai doanh nghiệp phải có trách nhiệm cùng địa phương khắc phục.

- Tổng cục Thủy sản khẩn trương rà soát các văn bản quy phạm pháp luật, các quy trình, quy chuẩn, quy phạm về đóng mới, nâng cấp tàu cá. Ban hành và trình cấp có thẩm quyền sửa đổi, bổ sung các văn bản, quy phạm phù hợp với tình hình thực tế. Ban hành sổ tay hướng dẫn vận hành và sử dụng tàu vỏ thép. Ban hành hướng dẫn về công tác giám sát trong quá trình đóng mới. Nghiên cứu ban hành quy định về vị trí việc làm và đào tạo theo vị trí việc làm của các thuyền viên trên tàu. Phối hợp với các địa phương tổng rà soát cơ sở đóng tàu, rà soát văn bản pháp lý, các mẫu thiết kế, quy chuẩn, quy trình, nếu chưa phù hợp thì phải điều chỉnh lại; xử lý nghiêm theo thẩm quyền đối với các trường hợp vi phạm quy định về đóng mới, nâng cấp tàu cá. Khẩn trương hoàn thiện báo cáo Thủ tướng chính phủ.

- Bộ Tài chính hướng dẫn và chỉ đạo các cơ quan bảo hiểm thực hiện công tác bảo hiểm tàu cá theo đúng tinh thần chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ và Văn phòng Chính phủ. Tổng kiểm tra lại các đơn vị bảo hiểm về trách nhiệm và khó khăn vướng mắc để tạo điều kiện thuận lợi cho ngư dân.

- Các Ngân hàng Nhà nước và Ngân hàng thương mại cần tạo điều kiện thuận lợi nhất để ngư dân tiếp cận vốn.

Trong hoàn cảnh đất nước còn nhiều khó khăn và Ngân sách Nhà nước hạn hẹp, việc ban hành Nghị định 67, với nguồn vốn lớn và lãi suất thấp để triển khai Nghị định này thể hiện quyết tâm của cả hệ thống chính trị trong việc hỗ trợ ngư dân bám biển. Việc triển khai thắng lợi Nghị định này sẽ mang lại tác dụng nhiều mặt, đặc biệt là nâng cao năng lực đánh bắt xa bờ và bảo vệ chủ quyền biển đảo của Tổ quốc./.

NTM