Sinh ra tại Kakheti – vùng trồng nho và sản xuất rượu vang nổi tiếng của Georgia, Sophio Khutitdze từng ấp ủ ước mơ trở thành bác sĩ. Với niềm đam mê khoa học, đặc biệt là hóa học và sinh học, cô đã đăng ký theo học ngành y. Tuy nhiên, sau một thời gian, Sophio nhận ra hướng đi phù hợp hơn là kết hợp khoa học với thiên nhiên. Do vậy, cô quyết định chuyển hướng sang Trường Đại học Nông nghiệp, theo học chuyên ngành trồng nho và sản xuất rượu vang. Ở tuổi 25, Sophio hiện là kỹ sư trồng nho và nhà sản xuất rượu vang, quản lý 40 ha vườn nho tại Kakheti - nơi được coi là “thủ phủ rượu vang” của Georgia.
Chất lượng rượu bắt đầu từ chất lượng nho
Theo Sophio, rượu vang không chỉ là sản phẩm nông nghiệp mà là “một thực thể sống”, được hình thành từ các quá trình sinh học phức tạp như hoạt động của nấm men và kỹ thuật canh tác. “Muốn có rượu ngon, trước hết phải có nho chất lượng, và điều đó bắt đầu từ vườn nho.” Cô cho biết. Trên cơ sở đó Sophio áp dụng tư duy khoa học vào quản lý sản xuất theo chu kỳ sinh trưởng của cây nho: vào mùa xuân, theo dõi sinh trưởng, kiểm soát dịch bệnh; mùa hè, quản lý sâu hại; mùa thu thì thu hoạch, lên men; mùa đông tập trung chăm sóc và phục hồi vườn.
Hiện nay, 6 ha trong tổng diện tích đã được chuyển sang canh tác hữu cơ, và Sophio đặt mục tiêu chuyển đổi toàn bộ diện tích trong vòng 3 năm tới.
Ứng dụng sinh học trong phòng trừ sâu hại: Giảm phụ thuộc hóa chất
Một trong những thách thức lớn đối với sản xuất nho tại Georgia là sâu đục quả nho châu Âu (Lobesia botrana), gây thiệt hại nghiêm trọng đến năng suất và chất lượng. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào thuốc bảo vệ thực vật, Sophio đã tham gia chương trình do FAO triển khai, áp dụng biện pháp gây rối loạn giao phối bằng pheromone – một giải pháp sinh học tiên tiến. Cơ chế hoạt động đó là sử dụng pheromone tổng hợp để làm rối loạn khả năng tìm bạn giao phối của côn trùng, qua đó giảm mạnh mật độ sâu hại, hạn chế lây lan bệnh nấm thứ cấp.
Sau 2 năm áp dụng, tỷ lệ sâu hại giảm rõ rệt, người dân không còn sử dụng thuốc hóa học.
“Giải pháp này giúp chúng tôi loại bỏ thuốc trừ sâu hóa học và tiến gần hơn tới sản xuất nông nghiệp hữu cơ và bền vững,” Sophio chia sẻ.
Đào tạo thực hành – chìa khóa lan tỏa tri thức
Chương trình của FAO không chỉ cung cấp công nghệ mà còn chú trọng đào tạo thực hành tại hiện trường. Sophio đã tham gia các nội dung như: Kỹ thuật sử dụng pheromone; Kỹ thuật cắt tỉa, chăm sóc vườn; Quản lý tổng hợp vườn nho. Từ một học viên, cô trở thành giảng viên nguồn (ToT), tiếp tục chia sẻ kiến thức cho các nông hộ và đồng nghiệp. “Chúng tôi học trực tiếp trên đồng ruộng và áp dụng ngay vào thực tế. Kết quả đã thể hiện rõ trên các vườn nho mới trồng” cô chia sẻ.
Ở quy mô rộng hơn, hơn 700 đại diện ngành rượu vang Georgia đã được đào tạo về quản lý vườn nho bền vững, phát triển thị trường và xuất khẩu. Việc kết hợp giữa khoa học và thực hành đã mang lại nhiều kết quả tích cực: Giảm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật; Nâng cao chất lượng nho và rượu vang; Tăng cường an toàn thực phẩm; Bảo vệ môi trường và hệ sinh thái.
Trên phạm vi quốc gia, 23 nhà máy rượu (với quy mô khoảng 875 ha) đã áp dụng quản lý dịch hại tổng hợp; 86% đơn vị ghi nhận cải thiện chất lượng sản phẩm và 90% doanh nghiệp cam kết tiếp tục duy trì mô hình một cách độc lập.
Khoa học – đam mê – tuổi trẻ: Động lực cho nông nghiệp bền vững
Câu chuyện của Sophio khẳng định vai trò then chốt của khoa học – công nghệ trong sản xuất nông nghiệp, đồng thời nhấn mạnh ý nghĩa của đào tạo thực hành và đào tạo giảng viên nguồn (ToT) trong lan tỏa tri thức. Các giải pháp sinh học đang mở ra hướng đi phù hợp cho phát triển nông nghiệp xanh, hữu cơ. Đây cũng là định hướng quan trọng của hệ thống khuyến nông: chuyển từ “chuyển giao kỹ thuật” sang kiến tạo năng lực sản xuất bền vững; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ sinh học thân thiện môi trường; gắn đào tạo với thực hành và nhân rộng mô hình.
Đối với Sophio, nghề làm rượu là sự giao thoa giữa khoa học và tự nhiên: “Thiên nhiên là sự cân bằng. Mọi sinh vật đều liên kết với nhau, tạo nên sự hài hòa.” Chính sự kết hợp giữa tri thức khoa học, đam mê và sức trẻ đang tạo nên “hương vị mới” cho ngành rượu vang Georgia, đồng thời gợi mở những bài học giá trị cho phát triển nông nghiệp bền vững./.
Mai Anh (Theo FAO)