10 sự thật thú vị về nền nông nghiệp Israel
Nông nghiệp Israel được xem là một hiện tượng đặc biệt trên thế giới. Điều làm nên sự khác biệt của nông nghiệp Israel là mặc dù điều kiện tự nhiên không thuận lợi (thiếu nước, đất đai khô cằn), nhưng ngành này vẫn phát triển mạnh nhờ ứng dụng khoa học – công nghệ cao, đổi mới sáng tạo và quản lý hiệu quả. Các phương thức canh tác truyền thống gần như không còn phù hợp; thay vào đó là hệ thống công nghệ hiện đại giúp tối đa hóa năng suất, nâng cao chất lượng nông sản với chi phí tài nguyên tối thiểu.
Dưới đây là 10 sự thật tiêu biểu minh chứng cho sự phát triển ấn tượng và vượt bậc của nông nghiệp Israel:
1. 76% sản phẩm nông nghiệp xuất khẩu sang thị trường EU: Khoảng 76% giá trị xuất khẩu nông sản của Israel được tiêu thụ tại Liên minh châu Âu (EU), cho thấy chất lượng và độ an toàn cao của nông sản nước này. Khu vực sản xuất chính phục vụ xuất khẩu là sa mạc Arava.
2. Có thể điều chỉnh hương vị rau quả: Nông dân Israel có khả năng tăng cường hoặc làm trung tính hương vị của trái cây và rau củ. Hiệu quả này đạt được thông qua lai tạo giống (hybridization) chứ không phải công nghệ biến đổi gen (GMO).
3. Phân loại nông sản bằng công nghệ hình ảnh: Rau quả được phân loại bằng thiết bị chụp ảnh và máy tính. Mỗi sản phẩm được chụp tới 32 lần trên băng chuyền, từ đó máy tính tạo mô hình 3D để đánh giá kích thước, độ chín, mức độ hư hại… và tự động phân loại theo tiêu chí đã cài đặt.
4. Thu hoạch hạnh nhân và quả sung bằng máy chuyên dụng: Hạnh nhân và quả sung không được thu hoạch thủ công mà bằng máy rung thân cây với biên độ được tính toán phù hợp. Phương pháp này không gây hại cho cây, còn giúp tăng cường bộ rễ. Thời gian thu hoạch chỉ 30–60 giây, trong khi thu hoạch thủ công mất hàng chục phút.
5. Nhà nước hỗ trợ đến 40% chi phí thiết bị: Chính phủ Israel trợ giá tới 40% cho việc mua sắm thiết bị nông nghiệp. Nhờ đó, các phần mềm quản lý, hệ thống tưới và máy móc hiện đại có chi phí thấp hơn. Sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà nước – doanh nghiệp – viện nghiên cứu giúp ngành nông nghiệp liên tục đổi mới công nghệ.
6. Giảm thất thoát nho xuống còn 1–1,5%: Nhờ sử dụng máy thu hoạch chuyên dụng, tỷ lệ thất thoát nho đã giảm từ khoảng 10% (thu hoạch thủ công) xuống chỉ còn 1–1,5%.
7. Tăng sản lượng sữa nhờ làm mát bò: Việc tưới nước lạnh cho bò sữa giúp cải thiện sức khỏe đàn bò, tăng khả năng ăn uống và từ đó nâng cao sản lượng sữa. Trung bình, mỗi con bò tăng thêm khoảng 2.500 lít sữa/năm, đạt mức 12.500 lít/năm.
8. Tăng sản lượng trứng bằng đồ chơi nhiều màu: Trong chuồng nuôi, gà thường mổ lẫn nhau do căng thẳng. Việc treo đồ chơi nhiều màu sắc giúp gà “xả stress”, giảm hiện tượng mổ nhau, từ đó giảm tỷ lệ chết và tăng sản lượng trứng.
9. Phòng trừ sâu bệnh theo hướng sinh học tổng hợp: Israel áp dụng phương pháp quản lý dịch hại tổng hợp, kết hợp kiểm soát chọn lọc côn trùng gây hại và cân bằng quần thể sinh vật có lợi. Trong nhà kính và ngoài đồng ruộng, người ta sử dụng tinh dầu (hồi, húng quế…) và pheromone thay cho hóa chất độc hại.
10. Bảo quản khoai tây bằng tinh dầu thiên nhiên: Khoai tây được xử lý chồi phụ bằng tinh dầu bạc hà, bạch đàn… nhằm ngăn nảy mầm và kéo dài thời gian bảo quản. Quy trình này được thực hiện hoàn toàn bằng thiết bị tự động lập trình sẵn, không cần lao động thủ công.
Liên hệ thực tiễn với nông nghiệp Việt Nam
Từ kinh nghiệm phát triển nông nghiệp công nghệ cao của Israel, có thể rút ra nhiều bài học có giá trị đối với nông nghiệp Việt Nam trong bối cảnh biến đổi khí hậu, tài nguyên đất và nước ngày càng chịu nhiều áp lực.
Thứ nhất, ứng dụng công nghệ cao để tiết kiệm tài nguyên:
Israel đã chứng minh rằng điều kiện tự nhiên khắc nghiệt không phải là rào cản nếu biết ứng dụng khoa học – công nghệ phù hợp. Việt Nam, đặc biệt là các vùng khô hạn, ven biển và Tây Nguyên, có thể đẩy mạnh áp dụng các giải pháp như tưới nhỏ giọt, tưới tiết kiệm nước, nhà kính, nhà lưới nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nước và giảm chi phí sản xuất.
Thứ hai, cơ giới hóa và tự động hóa trong sản xuất nông nghiệp
Việc sử dụng máy móc trong thu hoạch, phân loại và bảo quản nông sản giúp Israel giảm thất thoát sau thu hoạch và nâng cao chất lượng sản phẩm. Đây là hướng đi cần thiết đối với nông nghiệp Việt Nam nhằm giảm lao động thủ công, tăng năng suất và tính cạnh tranh của nông sản.
Thứ ba, phát triển nông nghiệp theo hướng sinh học và bền vững.
Israel chú trọng quản lý dịch hại tổng hợp, sử dụng tinh dầu, pheromone và cân bằng hệ sinh thái thay vì phụ thuộc vào thuốc bảo vệ thực vật hóa học. Việt Nam có thể mở rộng các mô hình nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp sinh thái, sản xuất an toàn, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường trong nước và xuất khẩu.
Thứ tư, vai trò của Nhà nước và liên kết “bốn nhà”.
Chính sách hỗ trợ tài chính, trợ giá thiết bị và sự liên kết chặt chẽ giữa Nhà nước – doanh nghiệp – nhà khoa học – nông dân là nền tảng giúp nông nghiệp Israel đổi mới liên tục. Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế hỗ trợ, chuyển giao khoa học kỹ thuật, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao.
Thứ năm, hướng tới sản xuất nông nghiệp hàng hóa, chất lượng cao.
Việc đáp ứng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt của thị trường EU cho thấy nông nghiệp Israel không chỉ chú trọng sản lượng mà còn đặt nặng yếu tố chất lượng và an toàn thực phẩm. Đây cũng là định hướng quan trọng để nâng cao giá trị gia tăng và thương hiệu nông sản Việt Nam trong thời gian tới.
Khuyến nghị cho nông dân và địa phương
Từ kinh nghiệm phát triển nông nghiệp công nghệ cao của Israel và thực tiễn sản xuất tại Việt Nam, có thể đưa ra một số khuyến nghị sau:
Đối với nông dân
Chủ động tiếp cận tiến bộ kỹ thuật, từng bước áp dụng các mô hình sản xuất tiết kiệm nước, tiết kiệm vật tư đầu vào như tưới nhỏ giọt, che phủ đất, nhà lưới, nhà màng; Tăng cường cơ giới hóa và tự động hóa trong các khâu thu hoạch, sơ chế và bảo quản nhằm giảm tổn thất sau thu hoạch, nâng cao chất lượng nông sản; Ưu tiên sản xuất an toàn, sinh học, giảm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học, thay thế bằng các biện pháp sinh học, thảo mộc, quản lý dịch hại tổng hợp (IPM); Liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị, tham gia tổ hợp tác, hợp tác xã để ổn định đầu ra, nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm.
Đối với địa phương và cơ quan quản lý
Tăng cường chuyển giao khoa học – kỹ thuật, tổ chức tập huấn, xây dựng mô hình trình diễn để nông dân dễ tiếp cận và học tập; Có chính sách hỗ trợ đầu tư ban đầu, nhất là đối với thiết bị tưới tiết kiệm nước, nhà kính, máy móc phục vụ thu hoạch và bảo quản nông sản; Khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp – hợp tác xã – nông dân, gắn sản xuất với chế biến và tiêu thụ; Định hướng sản xuất theo tiêu chuẩn chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc, đáp ứng yêu cầu của thị trường trong nước và xuất khẩu.
Phát triển nông nghiệp theo hướng hiện đại, bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu là xu thế tất yếu. Kinh nghiệm từ Israel là nguồn tham khảo quý báu để Việt Nam từng bước xây dựng nền nông nghiệp hiệu quả, giá trị cao và phát triển lâu dài.
Mai Anh
Theo FAO