Từ thách thức thời tiết đến tư duy đổi mới
Trong một nhà màng nhỏ ở miền Nam Grenada, những luống xà lách xanh mướt phát triển không cần đất, mà được nuôi dưỡng hoàn toàn bằng dòng nước giàu dinh dưỡng theo công nghệ thủy canh. Vợ chồng anh Roger Benjamin (41 tuổi) và chị Josanne Benjamin (38 tuổi) đã lựa chọn phương thức canh tác này như một giải pháp thích ứng với tình trạng thời tiết ngày càng bất ổn do biến đổi khí hậu.
Những năm gần đây, lượng mưa tại Grenada trở nên thất thường hơn, khiến hoạt động sản xuất nông nghiệp đối mặt với nhiều rủi ro. Có thời điểm mưa lớn kéo dài gây ngập úng, thối rễ cây trồng; nhưng cũng có giai đoạn hạn hán nhiều tuần liên tiếp khiến nguồn nước sản xuất thiếu hụt nghiêm trọng. Đối với các hộ nông dân quy mô nhỏ, chỉ một vụ mùa thất bát cũng có thể cuốn đi toàn bộ công sức và thu nhập tích góp trong nhiều tháng.
Trước thực tế đó, anh Roger đã chủ động tìm tòi và học hỏi thông qua các video trực tuyến cùng nhiều tài liệu kỹ thuật để nghiên cứu cách vận hành hệ thống thủy canh phù hợp với điều kiện địa phương. Từ những bước thử nghiệm ban đầu, gia đình anh từng bước hoàn thiện mô hình sản xuất hiện đại, tiết kiệm nước và thích ứng tốt hơn với các biến động của thời tiết.
Cú hích từ công nghệ và sự hỗ trợ quốc tế
Cơ hội nâng cấp sản xuất đã đến với gia đình anh Benjamin thông qua dự án do Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) triển khai, với nguồn tài trợ từ Quỹ Khí hậu Xanh (GCF). Đây là một trong những mô hình thí điểm nhằm cung cấp cơ sở dữ liệu và thực tiễn phục vụ xây dựng Kế hoạch thích ứng quốc gia của Grenada trước tác động của biến đổi khí hậu.
Thông qua dự án, gia đình anh được hỗ trợ đồng bộ nhiều hạng mục gồm: nhà màng hiện đại kết hợp hệ thống thủy canh kiên cố; hệ thống bơm, pin năng lượng mặt trời và bộ lưu trữ điện; đồng thời được tham gia các khóa đào tạo chuyên sâu về vận hành, quản lý và bảo dưỡng hệ thống kỹ thuật.
Kết quả bước đầu cho thấy hiệu quả rõ rệt. Quy mô trồng xà lách tăng từ khoảng 500 gốc lên gần 1.300 gốc mỗi vụ, tương đương mức tăng khoảng 160%. So với phương thức canh tác truyền thống, mô hình thủy canh giúp tiết kiệm tới 90% lượng nước tưới, giảm đáng kể sâu bệnh phát sinh từ đất, đồng thời nâng cao chất lượng và tính ổn định của sản phẩm.
    |
 |
| Gia đình Benjamin đã nâng cấp hệ thống thủy canh của mình nhờ sự hỗ trợ về tài chính và kỹ thuật từ một dự án của FAO-GCF |
Bí quyết nằm ở sự chính xác
Mặc dù mang lại hiệu quả cao, canh tác thủy canh đòi hỏi quy trình vận hành chính xác và kiểm soát kỹ thuật chặt chẽ. Gia đình anh Benjamin đang áp dụng công nghệ thủy canh theo phương pháp màng dinh dưỡng (NFT), trong đó dòng nước chứa dưỡng chất được luân chuyển liên tục thành một lớp mỏng qua hệ thống ống để nuôi bộ rễ cây.
Theo anh Roger, khâu khó nhất cũng là yếu tố quyết định hiệu quả của hệ thống chính là điều chỉnh độ dốc của các đường ống thủy canh. Nếu độ dốc quá lớn, dòng nước sẽ chảy quá nhanh khiến rễ cây không kịp hấp thụ đủ dưỡng chất; ngược lại, nếu độ dốc quá thấp, nước dễ bị ứ đọng, làm giảm lượng oxy cung cấp cho bộ rễ và ảnh hưởng đến sinh trưởng của cây.
Ngoài ra, hệ thống thủy canh yêu cầu sử dụng các loại phân bón chuyên dụng với chi phí đầu tư ban đầu cao hơn so với canh tác truyền thống. Tuy nhiên, các loại dinh dưỡng này có thời gian sử dụng lâu hơn, khả năng hấp thụ hiệu quả hơn và góp phần nâng cao năng suất, chất lượng cây trồng cũng như tính ổn định của sản xuất.
Hiệu quả đa mục tiêu: Kinh tế - Môi trường - Xã hội
Mô hình thủy canh không chỉ giúp gia đình anh Benjamin ổn định sản xuất trong điều kiện khí hậu biến động mà còn mang lại nhiều giá trị vượt trội về kinh tế, môi trường và lao động.
Trước hết, hệ thống giúp tiết kiệm đáng kể tài nguyên nước, với lượng nước sử dụng thấp hơn tới 90% so với phương thức canh tác truyền thống. Đây là giải pháp đặc biệt phù hợp trong bối cảnh hạn hán và thiếu nước ngày càng gia tăng do tác động của biến đổi khí hậu.
Nhà màng được thiết kế với khung kim loại chắc chắn, kết hợp hệ thống thông gió hợp lý giúp giảm nhiệt, hạn chế ảnh hưởng của nắng nóng và khô hạn, đồng thời bảo vệ cây trồng trước các đợt mưa lớn, ngập úng và các loại sâu bệnh lây lan qua đất. Nhờ đó, rủi ro thiệt hại trong sản xuất được giảm đáng kể, góp phần nâng cao tính ổn định và bền vững của mô hình.
So với canh tác truyền thống, mô hình thủy canh cũng giúp giảm cường độ lao động rõ rệt. Công việc chăm sóc chủ yếu tập trung vào theo dõi và vận hành hệ thống, chỉ mất khoảng 30 phút mỗi ngày. Người sản xuất không còn phải thường xuyên cày xới đất, làm cỏ hay cúi khom người trong thời gian dài, qua đó giảm đáng kể lao động nặng nhọc và cải thiện điều kiện làm việc.
Bên cạnh đó, việc tích hợp hệ thống điện năng lượng mặt trời giúp mô hình vận hành ổn định, giảm phụ thuộc vào nguồn điện lưới và tiết kiệm chi phí điện năng. Đây cũng là giải pháp góp phần giảm phát thải khí nhà kính, hướng tới phát triển nông nghiệp xanh và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Lan tỏa giá trị đến cộng đồng
Hiện nay, nông sản của trang trại Benjamin không chỉ được phân phối tại các siêu thị địa phương mà còn được tiếp thị trực tiếp tới người tiêu dùng thông qua các nền tảng mạng xã hội. Nhờ chất lượng ổn định, độ tươi ngon cao và quy trình sản xuất an toàn, sản phẩm của trang trại ngày càng được người tiêu dùng tin tưởng và lựa chọn.
Thành công của mô hình cũng đã tạo sức lan tỏa tích cực trong cộng đồng địa phương. Nhiều nông dân đã đến tham quan, học hỏi kinh nghiệm và bắt đầu thử nghiệm mô hình thủy canh tại gia đình sau khi chứng kiến hiệu quả thực tế từ trang trại Benjamin. Trong thời gian tới, gia đình anh dự kiến mở rộng và đa dạng hóa sản xuất với các loại cây trồng như cà chua, bắp cải, súp lơ…, đồng thời hướng tới phát triển mô hình “từ trang trại đến bàn ăn” nhằm nâng cao giá trị gia tăng và đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường.
|
 |
| Hệ thống thủy canh tại trang trại của gia đình Benjamin hiện đã vận hành ổn định, không còn phụ thuộc vào điều kiện thời tiết; đồng thời, nhiều nông dân khác cũng bắt đầu thử nghiệm mô hình thủy canh này |
Câu chuyện từ Grenada cho thấy, khi công nghệ nông nghiệp thông minh được kết hợp với tinh thần chủ động học hỏi của người nông dân cùng sự hỗ trợ kịp thời từ các chương trình khuyến nông và tổ chức quốc tế, nông nghiệp hoàn toàn có thể thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu, duy trì sản xuất ổn định và phát triển bền vững ngay cả trong điều kiện thời tiết ngày càng khắc nghiệt./.
Mai Anh - Theo FAO