Thách thức từ thiên tai và những tổn thất nặng nề
Tại vùng cực Bắc của Philippines, dọc theo đường bờ biển rộng lớn, nghề đánh bắt thủy sản từ lâu đã trở thành nguồn sinh kế chính của người dân địa phương với nguồn hải sản dồi dào như cá mahi mahi, cá cờ, cá thu, cá mú hay bạch tuộc. Trong khi đó, khu vực nội địa với đất đai màu mỡ cũng tạo điều kiện thuận lợi để phát triển trồng trọt, cung cấp nhiều loại rau quả tươi.
Tỉnh Cagayan được xem là một trong những vùng sản xuất nông nghiệp quan trọng của Philippines nhờ nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú. Tuy nhiên, vị trí địa lý này cũng khiến địa phương hằng năm phải đối mặt với những cơn bão nhiệt đới mạnh, đe dọa trực tiếp đến tính mạng và sinh kế của người dân.
Chỉ riêng trong năm 2024, khu vực này đã hứng chịu 6 cơn bão nhiệt đới lớn, gây thiệt hại nặng nề cho tàu thuyền, ngư cụ, nhà ven biển, đồng ruộng và các hoạt động sản xuất nông nghiệp, thủy sản. Đến tháng 9/2025, Bộ Nông nghiệp Philippines ước tính tổng thiệt hại đối với lĩnh vực nông nghiệp và thủy sản tại tỉnh Cagayan đã vượt 13,7 triệu USD (tương đương 807,14 triệu peso), mức cao nhất cả nước.
Khi nhiều hộ dân còn chưa kịp khôi phục sau thiên tai, siêu bão Fung-Wong (Uwan) tiếp tục hình thành và đe dọa khu vực này. Tuy nhiên, lần này, cộng đồng địa phương đã chủ động hành động từ sớm nhằm giảm thiểu thiệt hại.
Chủ động ứng phó trước khi bão đổ bộ: Sức mạnh từ "Hành động sớm"
Trong bối cảnh thời tiết cực đoan ngày càng trở nên thường xuyên, người dân địa phương hiểu rằng công việc của họ giờ đây không chỉ dừng lại ở đánh bắt hay sản xuất nông nghiệp, mà còn bao gồm việc chủ động bảo vệ tài sản, mùa vụ và cơ sở hạ tầng trước khi thiên tai ập đến.
Khi các bản tin dự báo thời tiết cảnh báo siêu bão Uwan đang tiến gần, các thành viên của Hiệp hội Ngư dân Sinag tại San Juan, Santa Praxedes đã lập tức hành động. Họ đi bộ hơn một giờ từ khu vực miền núi xuống làng chài ven biển để đưa tàu thuyền vào nơi an toàn.
Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO) cùng chính quyền địa phương đã hỗ trợ ngư dân di chuyển tàu thuyền từ ven biển vào sâu trong đất liền và cố định bằng dây thừng, dây nylon được mua thông qua khoản hỗ trợ tiền mặt không điều kiện của FAO.
Tại khu vực Buguey ở phía Đông tỉnh Cagayan, 55 thành viên của Hiệp hội Ngư dân Minanga Este cũng phối hợp đưa tàu thuyền đến nơi trú ẩn an toàn. Trong khi đó, phụ nữ trong cộng đồng chuẩn bị thực phẩm, sắp xếp nhu yếu phẩm và bảo đảm nguồn dự trữ cho các gia đình trước khi bão đổ bộ.
Đó chính là tinh thần “bayanihan” – truyền thống đoàn kết, tương trợ của người Philippines trong lúc khó khăn – được thể hiện rõ nét. Đồng thời, đây cũng là minh chứng sinh động cho hiệu quả của cách tiếp cận “hành động sớm” trước thiên tai.
Nông dân bảo vệ sản xuất và sinh kế
Không chỉ ngư dân vùng ven biển, nông dân ở khu vực nội địa cũng tích cực chuẩn bị ứng phó với bão. Với sự hỗ trợ kỹ thuật từ FAO và Bộ Nông nghiệp Philippines, nhiều nhóm nông dân đã di chuyển hạt giống, phân bón đến nơi an toàn, gia cố chuồng trại chăn nuôi và bảo vệ các tài sản sản xuất bằng vật tư mua từ nguồn hỗ trợ ứng phó sớm.
Trước đây người dân địa phương thiếu điều kiện để bảo vệ tài sản nông nghiệp. Chúng tôi không có nhiều thiết bị hỗ trợ, vì vậy khi nhận được sự hỗ trợ từ FAO, bà con rất phấn khởi vì có thêm công cụ để chăm sóc cây trồng và vật nuôi. Điều này đồng nghĩa với việc góp phần đảm bảo an ninh lương thực cho cộng đồng." - Ông Amor Daluson (Chủ tịch nhóm nông dân Gunglo Dagiti Mannalon ti Portugal).
Đồng quan điểm trên, ông Gilbert Respicio, Chủ tịch Hợp tác xã Nông nghiệp Cabaleng San Isidro nhấn mạnh tính kịp thời của chương trình hỗ trợ: "Những vật tư được hỗ trợ đã giúp chúng tôi bảo vệ cơ sở vật chất, vật nuôi, thiết bị và cây trồng trước bão”.
Nhờ sự chuẩn bị chủ động và phối hợp hiệu quả, cộng đồng địa phương đã bảo vệ được khối tài sản nông nghiệp trị giá khoảng 37.000 USD (2,15 triệu peso), cho thấy hiệu quả rõ rệt của việc lập kế hoạch và hành động sớm trước thiên tai.
Bài học về khả năng chống chịu cộng đồng
Những hỗ trợ kịp thời không chỉ giúp cộng đồng gia cố cơ sở sản xuất nông nghiệp mà còn nâng cao niềm tin và năng lực quản lý rủi ro thiên tai. Ở cấp quốc gia, Chính phủ Philippines hiện đã ban hành Đạo luật Tuyên bố tình trạng thảm họa sắp xảy ra, chính thức đưa phương pháp “hành động sớm” vào khuôn khổ quản lý và giảm nhẹ rủi ro thiên tai của quốc gia.
Sau khi siêu bão Fung-Wong đi qua, tàu thuyền của ngư dân vẫn an toàn, ngư cụ được bảo vệ nguyên vẹn và cộng đồng nhanh chóng quay trở lại hoạt động sản xuất. Người nông dân cũng tiếp tục canh tác với tâm thế chủ động hơn. Đối với người dân Cagayan, khả năng chống chịu không chỉ là phản ứng trước thiên tai mà còn là cam kết bảo vệ cộng đồng và duy trì sinh kế lâu dài. Ngư dân, nông dân và gia đình họ đang chứng minh rằng với sự chuẩn bị kỹ lưỡng, kiến thức phù hợp và tinh thần đoàn kết cộng đồng, con người hoàn toàn có thể giảm thiểu thiệt hại trước những cơn bão dữ dội.
Thành công này có được nhờ sự hỗ trợ tài chính từ Liên minh châu Âu thông qua Cơ quan Bảo vệ Dân sự và Viện trợ Nhân đạo châu Âu (ECHO), Chính phủ Đức thông qua Quỹ đặc biệt của FAO cho các hoạt động khẩn cấp và tăng cường khả năng chống chịu (SFERA), Quỹ Ứng phó Khẩn cấp Trung ương Liên hợp quốc (CERF), cùng sự hợp tác chặt chẽ nhiều năm giữa Chính phủ Philippines và FAO. Chính phủ Australia cũng hỗ trợ nguồn lực phục hồi sinh kế cho tỉnh Cagayan.
FAO hiện đã phát động “Lời kêu gọi toàn cầu về khẩn cấp và tăng cường khả năng chống chịu năm 2026”, nhằm hỗ trợ 100 triệu người trên toàn thế giới bảo vệ hệ thống nông sản – thực phẩm mà họ phụ thuộc. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng, hành động sớm đang trở thành giải pháp quan trọng để bảo vệ sinh kế, củng cố an ninh lương thực và thúc đẩy phát triển nông nghiệp bền vững./.
Mai Anh – Theo FAO