1. Đặc điểm nhận dạng lúa cỏ
Lúa cỏ có sự đa dạng lớn về hình thái. Các dạng lúa cỏ cũng có sự khác nhau về thời gian sinh trưởng, chiều cao cây, đặc điểm lá, màu sắc hạt,... Tuy nhiên, chúng thường có một số đặc điểm chung để phân biệt với lúa trồng.
Thời gian sinh trưởng: Lúa cỏ có thời gian sinh trưởng từ 98 - 131 ngày (ở Đồng bằng sông Hồng và Bắc Trung Bộ), từ 89 - 106 ngày (ở Đồng bằng sông Cửu Long) và ngắn hơn so với lúa trồng, nên lúa cỏ chín và rụng hạt xuống đất trước khi thu hoạch lúa trồng.
Chiều cao cây: Hầu hết các dạng lúa cỏ có chiều cao cây không đồng nhất, biến động lớn từ 70,8 - 151,8 cm và thường cao hơn so với lúa trồng. Bên cạnh đó một số dạng lúa cỏ có chiều cao cây tương đương hoặc thấp hơn lúa trồng. Lúa cỏ có khả năng thích nghi rất cao với các phương thức canh tác, có khả năng cạnh tranh ánh sáng, dinh dưỡng với các giống lúa trồng khác nhau trên đồng ruộng.
Màu sắc phiến lá, thân: Ở giai đoạn mạ và cây con, khó phân biệt giữa lúa cỏ với lúa trồng nếu chỉ dựa vào đặc điểm hình thái. Lúa cỏ có thân mảnh mai và cao hơn lúa trồng, lá dài, phiến lá hẹp, có màu xanh nhạt trong khi lúa trồng có màu xanh đậm.
Khả năng đẻ nhánh: Nhiều dạng lúa cỏ có khả năng đẻ nhánh rất khỏe (>10 dảnh/khóm), có khả năng cạnh tranh với lúa trồng về ánh sáng, dinh dưỡng, nước.
Độ dựng đứng trung gian của thân (góc thân): Các dạng lúa cỏ phần lớn có dạng góc thân hơi xòe, trung gian, hoặc góc thân mở; trong khi lúa trồng thường có dạng góc thân gọn dựng đứng. Đặc điểm góc thân rộng của lúa cỏ có thể nhìn thấy rõ từ giai đoạn đẻ nhánh; và từ giai đoạn làm đòng trở đi có thể dễ phân biệt lúa cỏ với lúa trồng nhất. Cây lúa cỏ có góc thân rộng, khóm lúa xòe rộng, màu sắc lá, thân xanh nhạt, đốt thân thường dài hơn (đốt trên thường lộ ra khỏi bẹ lá).
    |
 |
| Hình dạng cây lúa cỏ trước đẻ nhánh |
Tính rụng hạt: Các dạng lúa cỏ đều có đặc tính nổi bật là dễ rụng hạt (dễ rụng đến rất dễ rụng) khỏi bông ngay khi chín hoặc thậm chí trước khi chín hoàn toàn, dẫn đến tích lũy một lượng lớn hạt lúa cỏ trong đất vào những vụ sau.
Tính ngủ nghỉ: Hạt lúa cỏ có thể nảy mầm ngay sau khi rụng nếu gặp điều kiện thuận lợi, có khả năng kéo dài ngủ nghỉ và lưu tồn lâu dài trong đất. Bông lúa cỏ chín không đều giúp lúa cỏ có khả năng tồn tại, sống sót và lan truyền mạnh.
Râu: Đa số các dạng lúa cỏ có râu, có màu vàng nhạt, màu tím nhạt hoặc màu tím. Râu lúa cỏ có thể phân bố ở đỉnh bông, phân bố râu từ ¼ bông, đến toàn bộ bông.
Màu sắc vỏ trấu: Vỏ trấu của các dạng lúa cỏ có màu sắc khác nhau bao gồm màu vàng rơm, rãnh nâu trên vàng rơm, màu nâu (hơi nâu), màu tím hoặc màu đen.
Màu sắc hạt gạo: Phần lớn các dạng lúa cỏ có hạt gạo lứt màu đỏ nên còn được gọi là “lúa đỏ – red rice”, tuy nhiên các màu sắc khác cũng được ghi nhận như trắng, nâu nhạt, nâu, đỏ nhạt, tím hoặc đen.
Nhìn chung, các dạng lúa cỏ rất đa dạng về kiểu hình, có nhiều đặc điểm tương đồng với lúa trồng nên rất khó nhận biết ở giai đoạn sớm. Ở giai đoạn sau, có thể phân biệt dựa vào chiều cao cây không đồng nhất, lá thường nhạt hơn, đẻ nhánh khỏe hơn, góc thân trung gian đến mở, có râu dài và màu sậm, vỏ trấu màu nâu/tím/đen, hạt dễ rụng, hạt gạo thường có màu đỏ nhạt, tỷ lệ lép cao.
2. Con đường lan truyền của lúa cỏ
2.1. Lan truyền qua hạt giống
Hạt lúa cỏ có thể được lan truyền qua hạt giống lúa dù nông dân sử dụng giống lúa mua từ các đại lý, công ty (Giống xác nhận) hoặc tự để giống.
2.2. Lan truyền qua máy gặt
Trong quá trình thu hoạch, máy gặt liên hợp sau khi thu hoạch từ vùng nhiễm lúa cỏ, sẽ mang theo một lượng hạt lúa cỏ theo máy sang vùng khác.
2.3. Lan truyền từ vụ trước sang vụ sau trên đồng ruộng
Lúa cỏ có đặc tính rụng hạt sớm, do đó sau mỗi vụ, một lượng lớn hạt lúa cỏ rơi vãi trên ruộng sẽ tiếp tục lan cho vụ sau. Ngoài ra, mức độ lan truyền lúa cỏ từ vụ này sang vụ khác còn phụ thuộc vào mức độ tích lũy hạt cỏ trong đất. Những ruộng có lượng hạt lúa cỏ trong đất càng cao thì có khả năng gây hại cao cho vụ sau.
2.4. Sự lan truyền qua nguồn nước
Trên đồng ruộng, lúa cỏ xuất hiện, gây hại ở những chân ruộng cao nhiều hơn và nặng hơn so với những chân ruộng trũng. Hạt lúa cỏ có thể lan truyền qua nguồn nước tưới tiêu, qua máy cày, máy bừa,…
BBT (gt)