Đề án “Phát triển bền vững một triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030” (Đề án 1 triệu ha lúa) là một chiến lược đột phá, mang ý nghĩa sống còn đối với ngành lúa gạo Việt Nam trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp và yêu cầu thị trường quốc tế ngày càng khắt khe về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn môi trường.

    Để hiện thực hóa mục tiêu chiến lược này cần có sự tham gia của toàn bộ hệ thống chính trị, doanh nghiệp và người dân. Đặc biệt, sự hợp tác giữa khuyến nông – doanh nghiệp – nông dân đã hình thành nên một hệ thống vận hành linh hoạt giúp người dân tiếp cận công nghệ mới, áp dụng quy trình sản xuất chuẩn, truy xuất nguồn gốc, giảm chi phí đầu vào và hướng tới sản xuất xanh. Khối doanh nghiệp thông qua cơ chế Hợp tác Công - Tư (PPP) không chỉ cung cấp nguồn vốn mà còn là tác nhân năng động nhất trong việc giải quyết ba điểm nghẽn lớn: nguồn vốn đầu tư, kết nối thị trường tiêu thụ và ứng dụng khoa học công nghệ.

    Thực tế trong thời gian triển khai Đề án 1 triệu ha lúa vừa qua, các doanh nghiệp đã chủ động tham gia sâu rộng vào toàn bộ chu trình sản xuất, từ khâu cung ứng đầu vào, chuyển giao kỹ thuật đến khâu tiêu thụ và xây dựng thương hiệu, biến các tiến bộ khoa học thành hành động thực tiễn trên đồng ruộng. Mô hình hợp tác PPP đã linh hoạt thay đổi từ nền tảng "1 Công - 1 Tư" hoặc "1 Công - Nhiều Tư", trong đó các doanh nghiệp lớn đóng vai trò hạt nhân tập hợp một liên minh cung cấp giải pháp trọn gói.

    Cung cấp giải pháp kỹ thuật bền vững

    Các doanh nghiệp cung ứng vật tư nông nghiệp và công nghệ đã trực tiếp hoặc phối hợp với các cơ quan Nhà nước như Cục Trồng trọt và BVTV, Trung tâm Khuyến nông quốc gia xây dựng các mô hình trình diễn, giúp nông dân giảm chi phí và giảm phát thải một cách định lượng.

    Điển hình là công ty cổ phần phân bón Bình Điền - đối tác chiến lược của Trung tâm Khuyến nông quốc gia đã cung cấp giải pháp dinh dưỡng tối ưu, giúp giảm đạm, bổ sung canxi và hỗ trợ xử lý rơm rạ. Công ty là đơn vị chủ trì thực hiện dự án khuyến nông trung ương “Xây dựng mô hình canh tác lúa giảm phát thải phục vụ phát triển bền vững vùng nguyên liệu lúa gạo xuất khẩu của Đồng bằng sông Cửu Long” với kết quả đạt năng suất cao hơn so với mô hình đối chứng từ 5 - 10%, hiệu quả kinh tế đều đạt hơn 15% so với ngoài mô hình; Diện tích nhân rộng sau khi kết thúc dự án đạt trên 30% so với tổng quy mô được phê duyệt. Công ty cũng là đơn vị tiên phong xây dựng chương trình "Canh tác lúa thông minh" giai đoạn 2016-2022, được công nhận là tiến bộ kỹ thuật, tạo nền tảng vững chắc cho Đề án 1 triệu ha.

    Còn công ty TNHH Bayer Việt Nam đã triển khai mô hình Bayer Forward Farming (BFF) - “Nông nghiệp bền vững hướng tới tương lai” tại các tỉnh trọng điểm như Cần Thơ, Đồng Tháp, An Giang. Các chỉ số từ mô hình BFF cho thấy hiệu quả rõ rệt: Giảm lượng giống gieo sạ từ 50-70% (chỉ sử dụng 60-70kg/ha so với tập quán 150-200kg/ha); Giảm lượng phân đạm từ 30-50%; Giảm phát thải khí nhà kính từ 13,7% đến 24,7% CO₂; Tăng lợi nhuận từ 13,1% đến 74,16%; Bayer còn tích hợp Giải pháp Bội thu cây lúa (Bayer Much More Rice), là giải pháp kỹ thuật trung tâm trong quản lý dịch hại an toàn và hiệu quả, được áp dụng cho canh tác lúa chất lượng cao.

    Công ty Cổ phần Hoá nông AHA đẩy mạnh giải pháp NEORICE – quy trình canh tác lúa hữu cơ phát thải âm. NEORICE sử dụng các công nghệ tích hợp như than sinh học (biochar) để cố định carbon, và đã được tính toán theo phương pháp tín chỉ carbon quốc tế của Verra. Thử nghiệm cho thấy, NEORICE giúp giảm >50% phát thải CH₄ và đủ điều kiện tính tín chỉ carbon (0,8-1,2 tấn CO₂eq/ha/vụ), đồng thời tăng lợi nhuận thuần 4-6 triệu đồng/ha.

    Các doanh nghiệp Sài Gòn Kim Hồng, Công ty Cơ khí Phan Tấn… đóng góp các giải pháp cơ giới hóa đồng bộ như sạ cụm kết hợp bón vùi phân để giảm giống và hạn chế tổn thất sau thu hoạch; thu gom rơm rạ...

    Đẩy mạnh liên kết tiêu thụ và xây dựng thương hiệu

    Bên cạnh việc cung ứng đầu vào, doanh nghiệp chịu trách nhiệm đảm bảo thị trường và xây dựng thương hiệu gạo xanh, chất lượng cao, từ đó thúc đẩy nông dân tham gia sản xuất bền vững. Tập đoàn Lộc Trời phối hợp tham vấn trực tiếp cho nông dân và lựa chọn vùng nguyên liệu để ký kết bao tiêu sản phẩm lúa, với quy mô lớn, đồng thời cam kết xây dựng thương hiệu gạo đặc trưng cho tỉnh An Giang với giống Japonicum 3 Mùa. Công ty CP Công nghệ cao Trung An và Tập đoàn Tân Long đã phối hợp với địa phương xây dựng vùng nguyên liệu sản xuất lúa gạo tập trung quy mô lớn phục vụ xuất khẩu. Sự kiện quan trọng đánh dấu thành công bước đầu của Đề án là việc Công ty Trung An đã xuất khẩu lô gạo đầu tiên mang thương hiệu “Gạo Việt xanh, phát thải thấp” (500 tấn) sang Nhật Bản vào tháng 5/2025. Công ty TNHH Lúa gạo Vinarice và Công ty TNHH Lúa gạo A-An cung cấp giống chất lượng cao, đồng thời đảm nhận vai trò tiêu thụ và phát triển thị trường gạo chất lượng cao, truy xuất nguồn gốc. Tính đến tháng 11/2025, A-An và Vinarice là hai trong số các doanh nghiệp được cấp chứng nhận quyền sử dụng nhãn hiệu Gạo Việt xanh phát thải thấp với tổng diện tích chứng nhận lần lượt là 1.973 ha và 5.341 ha.

    Có thể nói, các doanh nghiệp đã thể hiện vai trò là trụ cột quan trọng trong thực hiện Đề án phát triển 1 triệu hecta lúa chất lượng cao vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Để đạt được mục tiêu dài hạn, rất cần các doanh nghiệp chung tay cam kết đồng hành, đầu tư để ngành lúa gạo Việt Nam vững vàng vượt qua các thách, nâng tầm vị thế “Gạo Việt xanh, phát thải thấp” trên trường quốc tế.

BBT