Từ thực tiễn sản xuất, Hợp tác xã sản xuất, kinh doanh dịch vụ nông nghiệp - thủy sản Lộc Phát (HTX Lộc Phát), xã Lệ Ninh đã nghiên cứu, áp dụng hệ thống lưới phao nổi tự động, giúp hạn chế tôm bị cuốn trôi khi nước lũ dâng. Giải pháp góp phần kéo dài thời gian nuôi, nâng cao giá trị sản phẩm và mở ra hướng nuôi thủy sản thích ứng với biến đổi khí hậu.

 

Sức bật mô hình thuận thiên lúa - tôm

Phá Hạc Hải là vùng sản xuất lúa - tôm đặc trưng của tỉnh Quảng Trị. Nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng vùng sản xuất, thời gian qua, Trung tâm Khuyến nông tỉnh phối hợp với địa phương hỗ trợ HTX Lộc Phát triển khai mô hình nuôi tôm càng xanh vượt lũ trên vùng rìa phá Hạc Hải theo hướng thích ứng với điều kiện tự nhiên. Mô hình thực hiện trên diện tích 3 ha, thả khoảng 14 vạn con giống, với sự hỗ trợ về con giống, hướng dẫn quy trình kỹ thuật, theo dõi sinh trưởng và đánh giá hiệu quả.

Tôm càng xanh có tập tính ăn nhau khi lột xác, nuôi trên ruộng lúa giúp tôm có nhiều nơi trú ẩn, tỷ lệ sống cao hơn so với nuôi trong ao đất. Lựa chọn giống có kích cỡ lớn, ương trong ao khoảng 2 tháng trước khi đưa ra ruộng để tôm khỏe, thích nghi tốt hơn với điều kiện tự nhiên.

Kết quả bước đầu cho thấy mô hình có hiệu quả kinh tế rõ rệt. Sau hơn 5 tháng nuôi, tôm đạt kích cỡ 20-22 con/kg, với giá bán khoảng 250.000 đồng/kg, lợi nhuận đạt trên 100 triệu đồng/ha, cao khoảng 2 lần so với mô hình cá - lúa trước đây.

Tuy nhiên, từ thực tế những vụ nuôi trước, HTX Lộc Phát nhận thấy một điểm đáng chú ý, đó là sau khi vượt qua mùa lũ, những con tôm còn sót lại trên ruộng thường có kích cỡ vượt trội, chỉ khoảng 7-10 con/kg. Dù thời gian sinh trưởng kéo dài thêm 50-60 ngày, giá bán những con tôm này cao hơn đáng kể so với tôm thu hoạch trước lũ. Bởi vậy nếu có giải pháp bảo vệ và duy trì được đàn tôm qua mùa lũ, người nuôi không chỉ giảm thiệt hại mà còn có thể tận dụng thêm thời gian sinh trưởng để nâng kích cỡ, giá trị và hiệu quả kinh tế.

 

Sáng kiến giúp con tôm "vượt lũ"

Từ những trăn trở ấy, HTX Lộc Phát đã từng bước nghiên cứu và hoàn thiện hệ thống lưới phao nổi tự động. Đây là giải pháp kỹ thuật giúp con tôm thích ứng với điều kiện ngập lụt thay vì phải thu hoạch non mỗi khi mùa mưa đến. Theo đó, HTX thực hiện giăng lưới theo kỹ thuật, sau đó vận chuyển tôm từ ruộng vào ao neo để tiếp tục nuôi trong thời gian lũ. Khi nước rút, tôm có thể được đưa trở lại ruộng nuôi. Giải pháp này không đơn thuần nhằm “giữ” tôm không bị cuốn trôi mà hướng tới mục tiêu “neo” con tôm qua mùa lũ, kéo dài thời gian nuôi, tạo điều kiện để tôm đạt kích cỡ lớn hơn, bán được giá cao hơn.

Bà Châu Thị Mai - Giám đốc HTX Lộc Phát cho biết: “Từ thực tế sản xuất, chúng tôi nhận thấy điều cần làm không phải là ngăn nước lũ mà là để hệ thống nuôi thích ứng với mực nước. Hệ thống áp dụng nguyên lý đơn giản nhưng giải quyết được điểm yếu lớn nhất của nghề nuôi tôm trên vùng đầm phá trong mùa mưa lũ”.

leftcenterrightdel
Hệ thống lưới phao nổi tự động sẽ giúp giữ và bảo vệ tôm khi mực nước thay đổi do mưa lũ 

Việc kiểm soát tốt rủi ro do mưa lũ giúp thời gian nuôi được kéo dài từ khoảng 180 ngày lên 230-250 ngày. Tôm đạt kích cỡ 10-15 con/kg, đáp ứng yêu cầu thị trường. Với giá bán từ 270.000-300.000 đồng/kg, lợi nhuận bình quân đạt trên 500 triệu đồng/ha, cao khoảng 2 lần so với phương thức nuôi truyền thống.

Theo ông Phan Văn Phương, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh, giá trị của sáng kiến trước hết nằm ở việc giải quyết một vấn đề cụ thể phát sinh trong thực tiễn sản xuất. Hệ thống có kết cấu đơn giản, chi phí đầu tư không lớn nhưng góp phần giảm rủi ro do thiên tai, kéo dài thời gian nuôi, nâng cao năng suất và giá trị sản phẩm.

“Sáng kiến cho thấy, khi người dân, HTX và cơ quan chuyên môn cùng đồng hành, những vấn đề phát sinh trong sản xuất hoàn toàn có thể được giải quyết bằng các giải pháp phù hợp với điều kiện thực tế. Mô hình có tính thực tiễn cao, cần tiếp tục hoàn thiện để có cơ sở nhân rộng tại những vùng nuôi có điều kiện tương đồng, góp phần phát triển thủy sản theo hướng xanh, an toàn và thích ứng với biến đổi khí hậu”, ông Phương nhận định.

Giải pháp nuôi tôm càng xanh “vượt lũ” của HTX Lộc Phát đã được ghi nhận khi xuất sắc giành giải Nhất Cuộc thi Sáng kiến phát triển kinh tế nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu tỉnh Quảng Trị lần thứ nhất do Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Dự án CARE tổ chức.

Từ một giải pháp xuất phát trực tiếp từ thực tiễn sản xuất, mô hình đã góp phần giảm rủi ro thiên tai, kéo dài thời gian nuôi và nâng cao giá trị con tôm. Đây cũng là hướng tiếp cận phù hợp trong điều kiện sản xuất ngày càng chịu tác động của thời tiết cực đoan: chủ động thích ứng thay vì chỉ ứng phó khi thiên tai xảy ra.

Thời gian tới, HTX Lộc Phát tiếp tục nghiên cứu nhân rộng mô hình, hướng đến xây dựng vùng nuôi đạt tiêu chuẩn VietGAP, OCOP, gắn với truy xuất nguồn gốc và liên kết tiêu thụ sản phẩm. Qua đó, từng bước nâng cao giá trị tôm càng xanh, phát huy lợi thế vùng phá Hạc Hải và hình thành phương thức sản xuất thủy sản sinh thái, an toàn, hiệu quả, thích ứng với biến đổi khí hậu.

Ngọc Lan

Trung tâm Khuyến nông Quảng Trị