Khái niệm và tiêu chí vùng nguyên liệu nông sản đạt chuẩn

1. Khái niệm về vùng nguyên liệu nông sản

Vùng nguyên liệu nông sản được xác định là điểm khởi đầu và là nền tảng để phát triển các chuỗi giá trị hiệu quả, bền vững, nâng cao chất lượng nông sản, thực hiện truy xuất nguồn gốc sản phẩm, quan đó đẩy mạnh chế biến nhằm nâng cao giá trị, tăng sức cạnh tranh sản phẩm.

Vùng nguyên liệu nông sản là một khu vực địa lý hoặc một phạm vi đất đai và tài nguyên tự nhiên được sử dụng để sản xuất các nguyên liệu quan trọng trong lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, thuỷ sản, diêm nghiệp.

2. Vai trò của vùng nguyên liệu nông sản đạt chuẩn

- Cung cấp nguồn nguyên liệu nông sản an toàn, chất lượng, đảm bảo số lượng lớn đáp ứng cho nhu cầu tiêu dùng, cung cấp nguyên liệu chuẩn cho các ngành công nghiệp chế biến.

- Thúc đẩy phát triển sản phẩm nông nghiệp theo hướng tạp ra hiệu quả kinh tế cao, gia tăng lợi thế cạnh tranh của sản phẩm nông sản trên thị trường, gia tăng lợi thế các ngành hàng phụ thuộc vào nguyên liệu đầu vào.

- Góp phần phát triển nông thôn bền vững thông qua tạo việc làm; hoàn thiện, nâng cấp hệ thống cở sở hạ tầng, dịch vụ; sử dụng hiệu quả và tái tạo tài nguyên; bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu.

3. Yêu cầu của vùng nguyên liệu nông sản đạt chuẩn

Vùng nguyên liệu nông sản đạt chuẩn phải đảm bảo yêu cầu về kỹ thuật, môi trường và xã hội. Những yêu cầu xây dựng phát triển một vùng nguyên liệu nông sản đạt chuẩn tập trung vào phát triển và hoàn thiện theo 6 trục nội dung cơ bản sau:

- Nâng cấp và phát triển hạ tầng

- Phát triển các tổ chức của nông dân

- Khuyến nông – Khuyến nông cộng đồng

- Phát triển liên kết chuỗi giá trị

- Dịch vụ công vùng nguyên liệu hiệu quả

- Chuyển đổi và truy xuất nguồn gốc.

Mô hình tổ chức sản xuất kinh doanh: Nông dân – HTX – Doanh nghiệp (Dự án KNTƯ Xây dựng mô hình sản xuất cây ăn quả theo VietGAP phục vụ phát triển vùng nguyên liệu gắn với liên kết tiêu thụ tại Đồng bằng sông Cửu Long)

4. Sự khác nhau giữa vùng nguyên liệu và vùng chuyên canh

Vùng chuyên canh có lợi thế về điều kiện sản xuất như đất đai, khí hậu, giống…nên sản xuất nông nghiệp thuận lợi, mật độ cao, quy mô lớn, năng suất cao, chất lượng tốt. vùng nguyên liệu nông sản đạt chuẩn là vùng sản xuất có các lợi thế trên, đồng thời hệ thống tổ chức sản xuất phát triển tốt ở cả ba cấp độ như: tổ chức nông dân tốt, phát triển các chuỗi liên kết bền vững và có hệ thống dịch vụ tốt.

Điểm khác quan trọng nữa là vùng nguyên liệu nông sản đạt chuẩn có gắn với nhà máy sơ chế, chế biến còn vùng chuyên canh có thể chưa gắn với nhà máy chế biến mà chỉ tập trung vào sản xuất.

5.  Tiêu chí vùng nguyên liệu nông sản đạt chuẩn

Hệ thống tiêu chí vùng nguyên liệu  nông sản đạt chuẩn được xây dựng nhằm giúp các địa phương có căn cứ để: xác định vùng nguyên liệu  nông sản đạt chuẩn; đánh giá hiệu quả hoạt động phát triển vùng nguyên liệu  nông sản; xác định các nội dung cần phải thực hiện để xây dựng vùng nguyên liệu  nông sản đạt chuẩn; bố trí nguồn lực của nhà nước để đầu tư phát triển vùng nguyên liệu  nông sản; thu hút các nhà đầu tư, các tổ chức có liên quan phát triển vùng nguyên liệu  nông sản.

Bộ tiêu chí vùng nguyên liệu nông sản đạt chuẩn gồm 5 nhóm tiêu chí: Quy mô vùng nguyên liệu, hạ tầng sản xuất kinh doanh, tổ chức sản xuất, ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số, hiệu quả sản xuất. Dựa vào khung tiêu chí này, các địa phương xây dựng và ban hành bộ chỉ tiêu vùng nguyên liệu đạt chuẩn cụ thể phù hợp với điều kiện của từng địa phương.

Tiêu chí vùng nguyên liệu nông sản đạt chuẩn phục vụ tiêu thụ trong nước và xuất khấu

1) Định hướng cho các địa phương xây dựng vùng nguyên liệu nông sản đạt chuẩn có quy mô lớn (ở phạm vi cấp xã, liên xã, liên huyện), phù hợp với định hướng, chiến lược và quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

2) Định hướng cho các địa phương hỗ trợ đầu tư, nâng cấp hạ tầng phục vụ sản xuất kinh doanh trong vùng nguyên liệu nông sản, trong đó ưu tiên hạ tầng phục vụ người sản xuất nông nghiệp và các tổ chức của nông dân (tổ hợp tác, Hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã).

3) Định hướng cho các địa phương phát triển tổ chức sản xuất trong vùng nguyên liệu nông sản, trong đó ưu tiên phát triển hình thức kinh tế tập thể, liên kết chuỗi giá trị, dịch vụ công.

4) Định hướng cho các địa phương đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số trong vùng nguyên liệu; triển khai các giải pháp nhằm giảm chi phí sản xuất, nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả sản xuất trong vùng nguyên liệu nông sản.

Trần Thị Diệu – Phạm Thanh Thủy

Trung tâm Khuyến nông quốc gia

(Biên soạn theo “Sổ tay Hướng dẫn xây dựng và phát triển vùng nguyên liệu nông sản đạt chuẩn phục vụ tiêu thụ trong nước và xuất khẩu” – Cục Kinh tế hợp tác và PTNT)