Từ một tổ hợp tác có quy mô sản xuất chỉ khoảng 1,5 ha, còn nhiều khó khăn về kinh nghiệm và kỹ thuật, đến nay Hợp tác xã trồng dâu nuôi tằm thôn Đại Phác, xã Xuân Ái, tỉnh Lào Cai đã từng bước mở rộng vùng nguyên liệu, nâng cao hiệu quả sản xuất và hình thành hướng phát triển nghề dâu tằm theo hướng tập trung, gắn với thị trường. Trong quá trình đó, sự chủ động của người dân và Hợp tác xã có vai trò quyết định; sự đồng hành, hỗ trợ về khoa học kỹ thuật của ngành khuyến nông đã góp phần tạo thêm động lực để nghề dâu tằm phát triển.
Tổ hợp tác trồng dâu nuôi tằm thôn Đại Phác được thành lập tháng 4/2024 với quy mô ban đầu khoảng 1,5 ha. Những ngày đầu, các thành viên còn thiếu kinh nghiệm, điều kiện sản xuất hạn chế, việc áp dụng kỹ thuật trong chăm sóc cây dâu và nuôi tằm chưa đồng đều. Tuy nhiên, với tinh thần mạnh dạn học hỏi, tích lũy kinh nghiệm, đầu tư cơ sở vật chất và từng bước áp dụng tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất, mô hình đã có những chuyển biến tích cực.
Đến tháng 1/2026, Tổ hợp tác phát triển thành Hợp tác xã. Từ 1,5 ha đất trồng dâu ban đầu, đến nay diện tích vùng nguyên liệu đã được mở rộng lên 8 ha. Hợp tác xã duy trì 7 thành viên, đồng thời đầu tư 2 nhà nuôi tằm với tổng diện tích khoảng 500 m². Việc mở rộng diện tích vùng dâu và đầu tư cơ sở nuôi tằm đã tạo điều kiện để Hợp tác xã từng bước chủ động nguồn thức ăn, tổ chức sản xuất ổn định và nâng cao quy mô nghề dâu tằm.
Bà Hoàng Thị Lon, Giám đốc Hợp tác xã trồng dâu nuôi tằm thôn Đại Phác chia sẻ: “Nghề trồng dâu, nuôi tằm đòi hỏi sự cần cù, tỉ mỉ và tuân thủ kỹ thuật ở từng khâu. Khi chủ động được nguồn lá dâu và nắm chắc kỹ thuật chăm sóc tằm, hiệu quả sản xuất được nâng lên rõ rệt. Điều đáng mừng là chất lượng kén ngày càng ổn định, sản phẩm làm ra được thị trường đón nhận. Hiện nay, kén tằm của Hợp tác xã được xuất bán cho các đầu mối, thị trường trong tỉnh, giúp việc tiêu thụ thuận lợi hơn”.
Nhờ chú trọng chất lượng sản phẩm và từng bước áp dụng kỹ thuật vào sản xuất, kén tằm của Hợp tác xã ngày càng đồng đều, đáp ứng yêu cầu của các cơ sở thu mua. Sau mỗi lứa nuôi, kén được thu gom, phân loại và đưa ra thị trường, từng bước hình thành đầu ra tương đối ổn định. Đây là động lực để các thành viên tiếp tục đầu tư chăm sóc vùng dâu, cải thiện điều kiện nuôi tằm và nâng cao chất lượng sản phẩm.
Hiện tổng thu nhập của Hợp tác xã ước đạt khoảng 1,5 - 1,7 tỷ đồng/năm. Kết quả này cho thấy hiệu quả bước đầu của việc tổ chức sản xuất theo hướng tập trung, chủ động nguồn nguyên liệu và tăng cường ứng dụng tiến bộ kỹ thuật.
Xác định chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả sản xuất cho người dân, năm 2026, Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lào Cai phối hợp với UBND xã Xuân Ái triển khai mô hình ứng dụng tiến bộ kỹ thuật thâm canh dâu và nuôi tằm 2 giai đoạn, với quy mô 4 ha dâu thâm canh và 960 vòng tằm.
Ông Lương Quang Thạch, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lào Cai cho biết: “Mục tiêu của mô hình là giúp nông dân nắm vững tiến bộ khoa học kỹ thuật trong thâm canh dâu và nuôi tằm 2 giai đoạn, từ chăm sóc cây dâu, thu hái, bảo quản lá đến kỹ thuật nuôi tằm, phòng trừ bệnh hại. Qua đó, tăng tỷ lệ tằm sống, giảm hao hụt, nâng năng suất và chất lượng kén, đồng thời từng bước giảm việc sử dụng thuốc hóa học, hướng đến sản xuất an toàn, bền vững và thân thiện với môi trường”.
Các hộ tham gia mô hình được hỗ trợ một phần phân bón, tằm giống; đồng thời được tập huấn, hướng dẫn kỹ thuật và theo dõi trong suốt quá trình sản xuất.
Điểm đáng chú ý trong quá trình triển khai là phương thức chuyển giao kỹ thuật được thực hiện theo hướng “cầm tay chỉ việc”, lấy người dân làm trung tâm. Thay vì chỉ tập huấn lý thuyết, cán bộ khuyến nông hướng dẫn trực tiếp trên đồng ruộng, tại nhà nuôi tằm; giúp người dân thực hành, quan sát và chủ động xử lý những vấn đề phát sinh trong quá trình sản xuất. Qua đó, người dân từng bước hình thành thói quen sản xuất theo quy trình, chủ động theo dõi sinh trưởng của cây dâu, nhận biết sớm sâu bệnh và thực hiện đúng các yêu cầu kỹ thuật trong nuôi tằm 2 giai đoạn. Đây là cơ sở quan trọng để nâng cao chất lượng kén, giảm chi phí sản xuất và hạn chế những rủi ro thường gặp trong nghề nuôi tằm.
    |
 |
| Mô hình được thực hiện tại Hợp tác xã Đại Phác |
Trung tâm Khuyến nông tiếp tục theo dõi, đánh giá kết quả mô hình, tổng hợp những kinh nghiệm thực tiễn để hoàn thiện quy trình kỹ thuật phù hợp với điều kiện sản xuất của địa phương; đồng thời lựa chọn những hộ có kết quả tốt làm điểm trình diễn, tuyên truyền để các hộ dân khác học tập và nhân rộng.
Từ thực tiễn tại Đại Phác, Trung tâm Khuyến nông Lào Cai xác định việc hỗ trợ phát triển nghề dâu tằm cần được thực hiện đồng bộ, không chỉ dừng lại ở xây dựng mô hình và chuyển giao kỹ thuật mà cần gắn với tổ chức sản xuất, phát triển vùng nguyên liệu, nâng cao năng lực Hợp tác xã và liên kết thị trường.
Trong thời gian tới, công tác khuyến nông sẽ tiếp tục tập trung hướng dẫn Hợp tác xã và các hộ dân duy trì, chăm sóc và mở rộng vùng dâu theo hướng tập trung; áp dụng các quy trình kỹ thuật phù hợp, hướng người dân đến phương thức sản xuất an toàn, tiết kiệm và thân thiện với môi trường. Tăng cường đào tạo, tập huấn, xây dựng các hộ nông dân nòng cốt có khả năng thực hành tốt và hướng dẫn lại cho các hộ khác, từng bước hình thành nhóm nông dân cùng sở thích. Hỗ trợ Hợp tác xã nâng cao năng lực tổ chức sản xuất và quản lý như xây dựng kế hoạch sản xuất phù hợp với nhu cầu thị trường, thống nhất quy trình kỹ thuật giữa các thành viên, kiểm soát chất lượng sản phẩm và nâng cao hiệu quả hoạt động. Đồng thời, tăng cường kết nối Hợp tác xã với các cơ sở thu mua, doanh nghiệp và các đầu mối tiêu thụ; hỗ trợ cập nhật thông tin thị trường, yêu cầu về chất lượng sản phẩm và phương thức liên kết sản xuất - tiêu thụ.
Khuyến nông không chỉ mang tiến bộ kỹ thuật đến với người dân mà còn đồng hành cùng người dân trong quá trình tổ chức lại sản xuất, nâng cao chất lượng, phát triển vùng nguyên liệu và kết nối thị trường. Từ những mô hình cụ thể như Đại Phác, hoạt động khuyến nông đang từng bước góp phần biến kiến thức khoa học kỹ thuật thành hiệu quả sản xuất, tạo sinh kế, nâng cao thu nhập và thúc đẩy phát triển nông nghiệp hàng hóa trên địa bàn tỉnh Lào Cai.
Với sự chủ động của Hợp tác xã và người dân, sự đồng hành của ngành khuyến nông cùng định hướng phát triển sản xuất gắn với nhu cầu thị trường, nghề dâu tằm Đại Phác được kỳ vọng sẽ tiếp tục phát triển ổn định, tạo thêm việc làm, nâng cao thu nhập và trở thành một trong những hướng sản xuất có tiềm năng tại xã Xuân Ái.
Văn Đoàn - Trần Dung
Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lào Cai