Đối với ngành hàng sầu riêng – một trong những cây trồng chủ lực có giá trị kinh tế cao của tỉnh Lâm Đồng, công tác cấp và quản lý mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói đang trở thành yêu cầu tất yếu nhằm bảo đảm điều kiện xuất khẩu chính ngạch, nâng cao giá trị và uy tín thương hiệu nông sản địa phương.
Hiện nay, Lâm Đồng là một trong những địa phương có diện tích sầu riêng lớn của cả nước với tổng diện tích đạt hơn 44.283 ha, trong đó diện tích kinh doanh khoảng 22.850 ha, sản lượng năm 2025 đạt trên 284.287 tấn. Những năm gần đây, cây sầu riêng đã có bước phát triển mạnh mẽ, từng bước trở thành ngành hàng xuất khẩu quan trọng, đóng góp tích cực vào tăng trưởng nông nghiệp và kim ngạch xuất khẩu của tỉnh.
Cùng với sự gia tăng nhanh về diện tích sản xuất, tỉnh đã chú trọng ứng dụng khoa học công nghệ trong canh tác và quản lý chất lượng. Hiện diện tích sầu riêng ứng dụng công nghệ cao đạt khoảng 14.400 ha, chiếm gần 34% tổng diện tích; khoảng 1.015 ha được chứng nhận theo tiêu chuẩn VietGAP. Các hệ thống tưới tiết kiệm, tưới kết hợp dinh dưỡng và quy trình sản xuất theo hướng an toàn, hữu cơ từng bước được người dân áp dụng rộng rãi, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường xuất khẩu.
Đặc biệt, công tác xây dựng và quản lý mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói phục vụ xuất khẩu đã đạt nhiều kết quả tích cực. Đến nay, toàn tỉnh đã được cấp 961 mã số vùng trồng với diện tích 39.360 ha và 362 mã số cơ sở đóng gói phục vụ xuất khẩu. Trong đó, sầu riêng là ngành hàng đứng thứ hai sau thanh long về quy mô và tốc độ chuẩn hóa mã số xuất khẩu.
Riêng đối với sầu riêng, toàn tỉnh đã được cấp 346 mã số vùng trồng đã được phía Trung Quốc phê duyệt, với tổng diện tích hơn 13.297 ha, phục vụ xuất khẩu chính ngạch. Đồng thời, tỉnh có 70 mã số cơ sở đóng gói sầu riêng được cấp phép hoạt động, bảo đảm năng lực sơ chế, phân loại và đóng gói phục vụ xuất khẩu chính ngạch. Hơn 32.700 hộ dân đã tham gia liên kết sản xuất thông qua các vùng trồng được cấp mã số, tạo nền tảng hình thành chuỗi liên kết ổn định giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp.
Song song với công tác cấp mã số, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh đã tăng cường hoạt động tập huấn, hướng dẫn kỹ thuật và chuyển đổi số trong quản lý vùng trồng. Đến nay, đã tổ chức được khoảng trên 80 lớp tập huấn cho các vùng trồng và cơ sở đóng gói sầu riêng với hơn 2.400 lượt người tham gia. Việc áp dụng nhật ký điện tử thông qua phần mềm quản lý mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói được triển khai đồng bộ, góp phần kiểm soát quy trình sản xuất, bảo đảm truy xuất nguồn gốc và nâng cao tính minh bạch của chuỗi cung ứng.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, công tác quản lý mã số vùng trồng sầu riêng vẫn đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức. Diện tích phát triển nhanh dẫn đến tình trạng sản xuất phân tán, không đồng đều về độ tuổi cây trồng, gây khó khăn trong quản lý chất lượng và kiểm soát sinh vật gây hại. Một số vùng trồng, cơ sở đóng gói còn duy trì hồ sơ chưa đầy đủ, cập nhật nhật ký sản xuất chưa thường xuyên. Đáng chú ý, nguy cơ “mượn mã”, “bán mã”, thu mua nguyên liệu ngoài vùng trồng đã được cấp mã vẫn tiềm ẩn, ảnh hưởng đến uy tín chung của ngành hàng sầu riêng địa phương.
Trong thời gian tới, Lâm Đồng xác định tiếp tục siết chặt công tác quản lý mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói theo hướng minh bạch, hiện đại và bền vững. Tỉnh sẽ đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, GIS và nhật ký điện tử để kiểm soát chính xác diện tích, sản lượng và truy xuất nguồn gốc; tăng cường kiểm tra, giám sát định kỳ và đột xuất nhằm kịp thời phát hiện, xử lý các trường hợp vi phạm.
Đồng thời, tiếp tục hỗ trợ xây dựng các chuỗi liên kết sản xuất – tiêu thụ bền vững giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân; nâng cao năng lực quản lý nội bộ của các vùng trồng, cơ sở đóng gói; thúc đẩy sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ và hướng đến mục tiêu phát triển nông nghiệp xanh, phát thải thấp.
Có thể khẳng định, mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói không chỉ là “giấy thông hành” cho nông sản xuất khẩu mà còn là nền tảng quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh, xây dựng thương hiệu và phát triển bền vững ngành hàng sầu riêng Lâm Đồng trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.
Nguyễn Thị Thảo
Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng