Từ chủ trương phát triển cây lâm nghiệp có giá trị

Phát triển rừng theo hướng vừa bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, vừa tạo ra sản phẩm hàng hóa có giá trị là một trong những giải pháp quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất lâm nghiệp. Trong đó, cây dẻ ván là loại cây đa mục đích, vừa có giá trị về gỗ, vừa cho hạt, có tiềm năng đem lại hiệu quả kinh tế lâu dài cho người trồng rừng.

Xuất phát từ định hướng này, UBND tỉnh Bắc Giang (nay là UBND tỉnh Bắc Ninh) đã có chủ trương chuyển nhiệm vụ “Nghiên cứu phát triển rừng trồng thâm canh dẻ ván theo hướng lấy hạt tại tỉnh Bắc Giang” sang thực hiện dưới dạng mô hình khuyến nông theo Thông báo số 353/TB-UBND ngày 7/8/2023. Trên cơ sở đó, từ năm 2024, Trung tâm Khuyến nông Bắc Giang (nay là Trung tâm Khuyến nông Bắc Ninh) phối hợp với các cơ quan chuyên môn và chính quyền địa phương triển khai mô hình trồng thâm canh dẻ ván theo hướng lấy hạt.

Mô hình được triển khai trong 3 năm (năm 2024-2026), tại gia đình ông Ngô Văn Sáng, thôn Phú Nhuận, xã Biển Động, với quy mô 2,5 ha; được hỗ trợ 100% giống và phân bón trong suốt thời gian triển khai, gồm 1.375 cây dẻ ván ghép, 3.050 kg phân bón NPK Đầu Trâu 16-16-8+TE và pano tuyên truyền, quảng bá mô hình.

Ông Ngô Văn Sáng chia sẻ, trong quá trình triển khai, cán bộ kỹ thuật của Trung tâm và xã thường xuyên bám sát địa bàn, hướng dẫn gia đình ông từ khâu chuẩn bị đất, đào hố, trồng cây đến chăm sóc, phân bón và phòng trừ cỏ dại; hướng dẫn chăm sóc theo từng giai đoạn sinh trưởng. Sau hơn 2 năm trồng và bước vào năm chăm sóc thứ 3, kết quả theo dõi cho thấy cây dẻ ván sinh trưởng phát triển tốt, độ đồng đều cao, ít sâu bệnh, tỷ lệ sống đạt khoảng 92%.

Đặc biệt, trong năm thứ 2 và thứ 3 cây bắt đầu ra hoa vào khoảng tháng 4-5. Cán bộ kỹ thuật đã hướng dẫn hộ dân tham ra ngắt bỏ phần lớn chùm hoa ở giai đoạn kiến thiết cơ bản để cây tập trung dinh dưỡng phát triển thân, cành và tán. Một số cây được giữ hoa để theo dõi khả năng ra quả, chất lượng quả và thời điểm thu hoạch.

Qua theo dõi, vào khoảng tháng 9- 10, một số cây đã cho quả. Quả có chất lượng bước đầu đảm bảo, phần cùi mẩy. Đây là tín hiệu tích cực cho thấy cây dẻ ván có khả năng thích ứng với điện kiện khí hậu, đất đai của khu vực triển khai mô hình.

leftcenterrightdel
Cây dẻ ván năm 3 đang cho quả, sinh trưởng phát triển tốt

Ông Nguyễn Văn Được - Trung tâm Khuyến nông Bắc Ninh cán bộ chỉ đạo mô hình cho biết, so với một số giống dẻ khác, dẻ ván ghép có ưu điểm chín sớm, tạo điều kiện thuận lợi cho việc thu hoạch, tiêu thụ sản phẩm và nâng cao giá trị kinh tế. Năng suất dự kiến sau 6 năm trồng, mỗi cây cho thu hạt 2,5-3 kg, tương đương mỗi ha (500 cây) cho thu hạt khoảng 800-900 kg; với giá bán 60.000- 65.000 đồng/kg, dự kiến thu được 55-65 triệu đồng/ha và sản lượng hạt tăng dần các năm tiếp theo.

Mặc dù mới là kết quả bước đầu nhưng sự sinh trưởng ổn định của cây và khả năng bắt đầu ra hoa, cho quả đã tạo thêm niềm tin cho người dân về triển vọng phát triển cây dẻ ván theo hướng lấy hạt.

Áp dụng đúng kỹ thuật để cây phát triển bền vững

Theo hướng dẫn kỹ thuật của mô hình, dẻ ván được trồng với mật độ chính khoảng 500 cây/ha, kết hợp trồng dặm khoảng 50 cây/ha, khoảng cách 5m x 4m. Trước khi trồng, đất được phát dọn thực bì, đào hố kích thước 40 x 40 x 40 cm và lấp hố trước khi trồng. Phân NPK được sử dụng để bón lót, kết hợp với phân chuồng hoai mục hoặc phân hữu cơ vi sinh.

Sau khi trồng, cần tập trung vào làm cỏ, vun xới, giữ ẩm, bón phân và trồng dặm. Trong giai đoạn từ 1-3 tuổi, việc tỉa cành, tạo tán được chú trọng nhằm hình thành bộ khung tán hợp lý, tạo điều kiện cho cây sinh trưởng khỏe và nâng cao khả năng quang hợp.

Việc chăm sóc đúng kỹ thuật ngay từ những năm đầu có ý nghĩa quan trọng trong việc tạo nền tảng cho cây sinh trưởng tốt và bước vào giai đoạn cho quả ổn định sau này.

Điểm nổi bật của mô hình không chỉ nằm ở triển vọng tạo ra sản phẩm hạt dẻ có giá trị mà còn ở những tác động tích cực đối với sản xuất lâm nghiệp và đời sống người dân. Thông qua mô hình, người dân được tiếp cận với giống dẻ ván ghép và quy trình kỹ thuật thâm canh. Từ chỗ chưa có nhiều kinh nghiệm, hộ tham gia đã từng bước nắm được kỹ thuật chăm sóc, bón phân, tạo tán và theo dõi quá trình sinh trưởng, phát triển của cây.

Mô hình góp phần thay đổi nhận thức của người dân về giá trị rừng. Thay vì chỉ chú trọng khai thác gỗ, việc phát triển cây lâm nghiệp đa mục đích theo hướng lấy cả gỗ và quả, có thể tạo ra nguồn thu lâu dài, đồng thời khuyến khích người dân giữ rừng, bảo vệ đất và môi trường sinh thái.

Bên cạnh đó, phát triển cây dẻ ván còn góp phần hạn chế xói mòn đất, tăng khả năng che phù rừng, giảm tác động của thiên tai và nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu. Khi hình thành được vùng sản xuất tập trung, cây dẻ ván có thể trở thành một trong những cây trồng góp phần đa dạng hóa sản phẩm lâm nghiệp và nâng cao giá trị trên một đơn vị diện tích.

Ông Nguyễn Văn Mạnh - Phó giám đốc Trung tâm Khuyến nông Bắc Ninh cho biết, qua 3 năm triển khai, cây dẻ ván cho thấy khả năng sinh trưởng phù hợp với điều kiện đất đai, khí hậu tại khu vực thực hiện; cây sinh trưởng đồng đều, ít sâu bệnh. Tuy nhiên, đây vẫn là giai đoạn đầu của quá trình hình thành rừng trồng lấy hạt. Để đánh giá đầy đủ năng suất, chất lượng hạt, hiệu quả kinh tế và khả năng phát triển thành vùng nguyên liệu hàng hóa, cần tiếp tục theo dõi mô hình trong những năm tiếp theo.

Đặc biệt, cần tiếp tục hướng dẫn người dân thực hiện tốt kỹ thuật chăm sóc, tạo tán, bón phân và quản lý sâu bệnh; đồng thời theo dõi năng suất, chất lượng quả và hạt qua các vụ thu hoạch. Việc quản lý chặt chẽ chất lượng giống, lựa chọn cây đầu dòng có năng suất và chất lượng quả tốt cũng là yếu tố uan trọng nếu mở rộng diện tích trong thời gian tới.

Mở ra hướng phát triển cây lâm nghiệp đa mục đích

Từ những kết quả bước đầu, mô hình trồng thâm canh cây dẻ ván theo hướng lấy hạt đã chứng minh được tiềm năng trong việc đa dạng hóa cây trồng lâm nghiệp, nâng cao giá trị sử dụng đất và tạo sinh kế cho người dân.

Để phát huy hiệu quả mô hình, cần tiếp tục có sự quan tâm, hỗ trợ về kinh phí, kỹ thuật và công tác tuyên truyền. Đồng thời, tăng cường phối hợp giữa các cơ quan chuyên môn, chính quyền địa phương và người dân.

Phát triển dẻ ván theo hướng lấy hạt không chỉ là câu chuyện về một loại cây trồng mới mà còn là hướng đi nhằm nâng cao giá trị của rừng, tạo sinh kế bền vững và góp phần bảo vệ tài nguyên thiên nhiên. Với những tín hiệu tích cực sau 3 năm triển khai, cây dẻ ván có triển vọng trở thành một trong những cây lâm nghiệp đa mục đích có giá trị, cần tiếp tục được nghiên cứu, hoàn thiện quy trình kỹ thuật và từng bước nhân rộng phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương.

Hương Giang

Trung tâm Khuyến nông Bắc Ninh