Thông qua phương pháp đào tạo dựa trên thực hành, cầm tay chỉ việc, gắn với điều kiện thực tế tại địa phương, mô hình này không chỉ nâng cao năng lực sản xuất cho nông dân mà còn góp phần tạo dựng sinh kế bền vững, giảm áp lực di cư và tăng cường khả năng tự chủ của cộng đồng.

 

Khi canh tác truyền thống không còn đủ sống

Tại nhiều vùng cao khô hạn của Nepal, sản xuất nông nghiệp truyền thống ngày càng bộc lộ những hạn chế trước sự biến động của khí hậu. Mô hình nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu đang tạo ra cơ hội mới, giúp các gia đình nông dân ổn định sinh kế và giảm bớt áp lực di cư. Câu chuyện của chị Indira Rawat (23 tuổi), sống tại làng Raralihi, tỉnh Karnali, phản ánh rõ nét thực trạng này.

Trước đây, việc canh tác đơn thuần không đủ trang trải chi phí sinh hoạt, đặc biệt khi nguồn nước ngày càng khan hiếm và thời tiết trở nên khắc nghiệt. Hàng năm, vào mùa đông, chồng chị là anh Man Bahadur Rawat phải sang Ấn Độ tìm việc làm thuê tạm thời. Ở nhà, chị Indira một mình quán xuyến gia đình, chăm sóc con nhỏ và canh tác các khu vườn trồng đậu, rau và táo – nguồn thực phẩm và thu nhập chính của cả nhà.

Làng Raralihi nằm trong một trong những khu vực cao nguyên khô hạn nhất và dễ tổn thương nhất trước biến đổi khí hậu của Nepal. Những biến động thời tiết gần đây đã khiến sản xuất nông nghiệp ngày càng khó khăn. Mưa gió mùa thất thường làm gia tăng bệnh gỉ sắt trên cây đậu, làm giảm năng suất. Lượng tuyết giảm khiến số giờ lạnh cần thiết cho cây táo không còn đủ, kéo theo sản lượng trái giảm. Mùa hè ấm lên cũng mang theo nhiều loài sâu bệnh mới, gây thêm áp lực cho các vườn cây và ruộng rau vốn đã thiếu nước.

leftcenterrightdel
Thu nhập từ nông nghiệp không đủ trang trải cuộc sống, nên mỗi mùa đông chồng của Indira Rawat phải rời Nepal sang Ấn Độ làm việc thời vụ 

Giải pháp từ Lớp học hiện trường cho nông dân (FFS)

Trước những thách thức đó, Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) đã phối hợp với Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Nông thôn Tổng hợp Karnali (KIRDARC) triển khai các chương trình đào tạo thực hành dựa vào cộng đồng theo mô hình Trường học đồng ruộng (Farmer Field School – FFS) nhằm giúp nông dân thích ứng với điều kiện khí hậu ngày càng khắc nghiệt.

Khi dự án FAO–KIRDARC bắt đầu hoạt động tại địa phương, chị Indira nhìn thấy cơ hội để củng cố trang trại gia đình và giảm dần sự phụ thuộc vào nguồn thu nhập từ việc làm xa quê của chồng. Chị đăng ký tham gia lớp học FFS để học các kỹ thuật canh tác thích ứng với biến đổi khí hậu. Thông qua các buổi học thực hành, Indira được hướng dẫn cách ủ phân hữu cơ, sử dụng phân bón sinh học và thuốc trừ sâu sinh học như Jholmal và các chế phẩm từ cây neem; hiểu vai trò của vi sinh vật có lợi; cũng như các kỹ thuật canh tác tiên tiến, cách quản lý vườn táo một các bài bản. Chị còn áp dụng những thay đổi nhỏ nhưng hiệu quả, như tận dụng cỏ dại làm phân hữu cơ vào mùa mưa và trồng rau theo hàng để đảm bảo mật độ và sự phát triển của cây; Kỹ thuật bón phân theo vòng gốc giúp giữ độ ẩm cho đất, tăng cường sức khỏe và năng suất cho cây táo.

 

Hiệu quả bền vững và thay đổi tư duy

Dù ban đầu gặp phải sự hoài nghi từ gia đình về các phương pháp mới như trồng đúng khoảng cách hay tập trung bón phân cho từng gốc cây, nhưng kết quả thực tế đã chứng minh tất cả. Hiệu quả từ dự án mang lại rất rõ rệt. Năng suất rau và táo tăng lên giúp chị Indira có tiền đầu tư cho con cái học hành và có khoản tiết kiệm thông qua nhóm tín dụng của làng. Nhờ kinh tế gia đình ổn định hơn, chồng chị đã bắt đầu thay đổi lịch trình làm việc. Anh đi làm thuê muộn hơn để tham gia các lớp tập huấn cắt tỉa cây táo và trở về sớm hơn để hỗ trợ vợ chăm sóc vườn tược, thu hoạch nông sản. Đáng chú ý, với vai trò thư ký của nhóm FFS gồm 25 thành viên (12 nam và 13 nữ), chị Indira đã có tiếng nói quan trọng hơn trong các cuộc thảo luận cộng đồng, qua đó vị trí của phụ nữ trong sản xuất nông nghiệp và ra quyết định tại địa phương từng bước được nâng cao.

 

Thách thức và triển vọng

Dù đạt được nhiều kết quả tích cực, người dân vẫn phải đối mặt với những thách thức như khan hiếm nước tưới trong mùa khô, hạ tầng thủy lợi, giao thông hạn chế, đất đai manh mún khiến việc mở rộng quy mô gặp khó khăn hay việc vận chuyển nông sản bằng gùi tre, đi bộ qua những con đường dốc để đến các chợ ở Raralihi và Nagma nhưng những thành công bước đầu đã tiếp thêm động lực cho người nông dân nơi đây.

Chị Indira dự định sẽ tiếp tục mở rộng sản xuất rau sạch và áp dụng triệt để các kỹ thuật phù hợp với đồng đất quê hương chị để xây dựng tương lai bền vững ngay tại quê hương, chị mong muốn các con của chị được học tập trong môi trường tốt và mơ về một tương lai mà chồng chị có thể ở nhà lâu hơn, cùng chị phát triển kinh tế hộ gia đình.

Mô hình phối hợp giữa FAO, KIRDARC và cộng đồng địa phương đang thực sự tạo ra "lá chắn" giúp các gia đình nông dân vững vàng trước biến đổi khí hậu, từng bước củng cố sinh kế và giảm áp lực phải di cư./.

Mai Anh – Theo FAO