Kiểm soát dịch bệnh vụ Xuân – Hè 2026: Nền tảng bảo vệ sản xuất và mở rộng không gian xuất khẩu

Theo số liệu tổng hợp báo cáo của các địa phương từ đầu năm đến nay, cả nước đã ghi nhận 225 ổ dịch Dịch tả lợn châu Phi tại 23 tỉnh, thành phố, buộc tiêu hủy gần 12.900 con lợn. Đồng thời, xuất hiện 06 ổ dịch Viêm da nổi cục, 07 ổ dịch Cúm gia cầm A/H5N1 với hơn 24.600 con gia cầm bị tiêu hủy, cùng 42 ca bệnh Dại trên động vật tại 9 tỉnh; Bộ Y tế ghi nhận 07 trường hợp tử vong do bệnh Dại trên người.

Những con số này cho thấy dịch bệnh vẫn tiềm ẩn nguy cơ cao, đặc biệt trong điều kiện thời tiết giao mùa, độ ẩm lớn và hoạt động tái đàn, vận chuyển sau Tết gia tăng mạnh.

    Quy mô đàn lớn – Yêu cầu quản trị rủi ro cao hơn

Hiện nay, Việt Nam duy trì khoảng 28–30 triệu con lợn, trên 8 triệu con trâu, bò và hơn 550 triệu con gia cầm. Quy mô này không chỉ bảo đảm nguồn cung thực phẩm trong nước mà còn tạo nền tảng để phát triển xuất khẩu sản phẩm chăn nuôi.

Tuy nhiên, quy mô đàn càng lớn, rủi ro hệ thống càng cao nếu công tác phòng, chống dịch bệnh không được triển khai đồng bộ. Đặc biệt, tỷ lệ chăn nuôi nhỏ lẻ ở nhiều địa phương vẫn chiếm đáng kể, điều kiện chuồng trại và thực hành an toàn sinh học chưa đồng đều, làm gia tăng nguy cơ phát sinh ổ dịch.

Thực tế cho thấy, chỉ một ổ dịch lớn có thể gây xáo trộn cung – cầu, làm tăng chi phí tái đàn, ảnh hưởng tâm lý đầu tư và tác động lan tỏa tới toàn chuỗi giá trị chăn nuôi.

    Mệnh lệnh hành động: Tháng tổng vệ sinh và tiêm phòng đợt 1/2026:

Trước diễn biến dịch bệnh, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành văn bản số 1720/BNNMT-CNTY ngày 26/2/2026 yêu cầu các tỉnh, thành phố triển khai Tháng tổng vệ sinh, khử trùng, tiêu độc môi trường đợt 1/2026 trong tháng 3/2026, đồng thời khẩn trương tổ chức tiêm phòng đại trà cho đàn vật nuôi.

Theo chỉ đạo của lãnh đạo Bộ, “phòng bệnh phải đi trước một bước; không để bị động, bất ngờ trước mọi tình huống dịch bệnh”. Tinh thần này đặt ra yêu cầu toàn hệ thống từ Trung ương đến cơ sở phải vào cuộc đồng bộ. Các địa phương được yêu cầu:

• Rà soát tổng đàn thuộc diện tiêm phòng;
• Tổ chức tiêm phòng đạt tối thiểu 80% tổng đàn;
• Không để xảy ra tình trạng tiêm muộn, tiêm thiếu hoặc để vắc xin hết hạn;
• Tăng cường kiểm dịch, kiểm soát vận chuyển, xử lý nghiêm hành vi giấu dịch.

Ngưỡng tỷ lệ tiêm phòng đạt tối thiểu 80% không chỉ là chỉ tiêu hành chính mà là mức tối thiểu để tạo miễn dịch quần thể, hạn chế lây lan diện rộng.

    An toàn sinh học – “Lá chắn” chiến lược của ngành chăn nuôi

Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, yêu cầu về an toàn dịch bệnh ngày càng khắt khe. Đối với các bệnh nguy hiểm như Dịch tả lợn châu Phi – chưa có thuốc điều trị đặc hiệu – việc áp dụng nghiêm ngặt biện pháp an toàn sinh học là giải pháp then chốt.

Cục Chăn nuôi và Thú y đã ban hành Quyết định số 05/QĐ-CNTY-KHCNMT ngày 18/3/2025 Ban hành Hướng dẫn thực hiện biện pháp an toàn sinh học cho cơ sở chăn nuôi (Phần I), Nội dung hướng dẫn yêu cầu kiểm soát chặt người, phương tiện ra vào trại; cách ly vật nuôi mới nhập; vệ sinh, sát trùng định kỳ; quản lý thức ăn, nước uống và xử lý chất thải.

Theo chỉ đạo của Thứ trưởng Phùng Đức Tiến, thực hiện chăn nuôi an toàn sinh học và “xây dựng cơ sở, vùng an toàn dịch bệnh không chỉ để phòng dịch trong nước mà còn là điều kiện tiên quyết để mở cửa thị trường xuất khẩu”.

MỘT SỐ YÊU CẦU KIỂM SOÁT DỊCH BỆNH CỦA CÁC NƯỚC NHẬP KHẨU:

    Gắn phòng, chống dịch với mục tiêu xuất khẩu

Hiện nay, nhiều thị trường nhập khẩu yêu cầu sản phẩm chăn nuôi phải có nguồn gốc từ vùng an toàn dịch bệnh được giám sát chặt chẽ theo tiêu chuẩn quốc tế. Điều này đòi hỏi Việt Nam không chỉ kiểm soát dịch bệnh ở phạm vi hẹp mà phải xây dựng hệ thống quản lý đồng bộ, minh bạch.

Việc triển khai Tháng tổng vệ sinh và tiêm phòng đợt 1/2026 vì vậy mang ý nghĩa kép:

1. Bảo vệ sản xuất, ổn định nguồn cung trong nước.

2. Tạo nền tảng kỹ thuật để mở rộng xuất khẩu thịt và sản phẩm chăn nuôi chế biến.

Trong bối cảnh ngành chăn nuôi chuyển dịch theo hướng giảm nhỏ lẻ, tăng quy mô tập trung, việc kiểm soát dịch bệnh không còn là nhiệm vụ riêng của ngành thú y mà là trách nhiệm của toàn chuỗi – từ người chăn nuôi, doanh nghiệp, hợp tác xã đến chính quyền địa phương.

    Nâng cao vai trò hệ thống khuyến nông và thú y cơ sở

Hệ thống khuyến nông và thú y cơ sở giữ vai trò “cánh tay nối dài” trong tuyên truyền, hướng dẫn người dân thực hành chăn nuôi an toàn sinh học, tiêm phòng đầy đủ và khai báo kịp thời khi có dấu hiệu bất thường. Vì vậy các địa phương cần nhanh chóng kiện toàn bộ máy nhân sự khuyến nông và thú y cấp xã để phát huy vai trò và hiệu quả phòng chống dịch bệnh ngay tại địa bàn.

Việc duy trì giám sát chủ động, báo cáo chính xác, xử lý dứt điểm ổ dịch ngay từ khi mới phát sinh là yếu tố quyết định hạn chế thiệt hại.

    Kết luận

Vụ Xuân – Hè 2026 đặt ra yêu cầu cao về năng lực quản trị dịch bệnh trong điều kiện tổng đàn lớn và hội nhập sâu rộng. Kiểm soát hiệu quả dịch bệnh không chỉ bảo vệ hàng chục triệu hộ chăn nuôi mà còn bảo vệ uy tín quốc gia trong thương mại nông sản.

Triển khai đồng bộ Tháng tổng vệ sinh, tiêu độc môi trường và tiêm phòng đợt 1/2026; tăng cường an toàn sinh học; xây dựng cơ sở, vùng chăn nuôi an toàn dịch bệnh – đó là nền tảng để ngành chăn nuôi phát triển bền vững, từng bước mở rộng không gian xuất khẩu và nâng cao giá trị gia tăng trong giai đoạn mới.

Nguyễn Văn Hưởng

Trung tâm Khuyến nông quốc gia