Từ đầu tháng 12/2011, 20 hộ nông dân ở thôn Tân Tạo xã Nhật Tiến và 6 hộ ở xóm Chùa xã Minh Hoà huyện Hữu Lũng (Lạng Sơn) đã tham gia trồng thử nghiệm 5 ha giống khoai tây Hà Lan 15. Đây là giống khoai tây có tiềm năng năng suất cao, chất lượng tốt. Nguồn giống được Trung tâm Khuyến nông Lạng Sơn nhập về từ Trung Quốc theo Dự án Hợp tác khoa học xây dựng mô hình sản xuất khoai tây năng suất cao Việt Nam - Trung Quốc do Sở Khoa học và Công nghệ Lạng Sơn chủ trì.

Sau khi tiếp nhận lượng giống hỗ trợ, bà con nông dân tham gia mô hình đã được chuyên gia Trung Quốc và cán bộ khuyến nông tập huấn chuyển giao kỹ thuật trồng khoai tây theo công nghệ của Trung Quốc. Theo công nghệ của Trung Quốc, mỗi một củ giống (hoặc mảnh củ giống khi bổ) có 1 – 2 mắt mầm, trọng lượng phải đạt từ 40 – 50 gram nhằm có đủ lượng dinh dưỡng cần thiết nuôi cây trong giai đoạn đầu mới mọc. Khi trồng, đánh một rạch sâu 15 cm giữa luống, bỏ phân đảo đều. Đặt củ giống (hoặc mảnh củ giống) 2 bên rãnh so le nhau (hàng nanh sấu) với khoảng cách hàng cách nhau 30 cm, hốc cách nhau 22 cm, mầm sinh trưởng xoay xuống phía dưới (tiếp đất), sau đó lấp đất, phủ rơm rạ lên trên và tưới giữ ẩm. Như vậy kỹ thuật khác cơ bản so với cách thức bà con chúng ta khi trồng vẫn đặt củ giống hướng mầm lên trên.

Quá trình theo dõi cho thấy: sau 20 ngày trồng, mầm bắt đầu đạt độ đồng đều cao trên mặt ruộng, cây khoẻ, thân mập cứng phát triển tốt. Sau 90 ngày, cây khoai tây bắt đầu bước vào giai đoạn cho thu hoạch. Bình quân mỗi hốc cho 3 – 3,5 củ. Tỷ lệ củ to đạt 83,6%, củ nhỏ 16,4%. Năng suất bình quân đạt 2,25 kg/m2 (quy ra bằng 812 kg/sào (360m2) – tức là bằng 22,5 tấn/ha). Củ khoai tây Hà Lan 15 có hình thuôn dài, hình thái đẹp bởi vỏ nhẵn màu vàng sáng, ít mắt, mắt nông, ruột vàng, phù hợp với thị hiếu của người tiêu dùng. Với kết quả thử nghiệm ban đầu đã đạt được, bà con nông dân tham gia mô hình đều rất phấn khởi. Tuy nhiên bên cạnh đó, do triển khai muộn một tháng nên khi thu hoạch bà con cũng rất khó bán, giá xuống thấp do lượng khoai tây thương phẩm đang trong thời điểm thu hoạch rộ.

Trong những năm qua, ngoài một số nơi như Tràng Định bắt đầu thực hiện sản xuất khoai tây theo mô hình liên kết “4 nhà”, còn lại hầu hết bà con nông dân ở Lạng Sơn vẫn sản xuất khoai tây theo hướng tự phát và thực hiện với với quy mô manh mún, nhỏ lẻ. Nguồn giống hầu hết do bà con tự mua trôi nổi trên thị trường với nhiều chủng loại giống khác nhau, thậm chí là khoai tây thương phẩm, mức độ nhiễm sâu bệnh lớn và chất lượng thường không cao. Điều này dẫn đến khó khăn trong khâu tiêu thụ sản phẩm, mặt khác còn chịu sự điều tiết của thị trường trong từng thời điểm. Từ thực trạng sản xuất khoai tây như vậy, rất khó để có thể hình thành nên vùng sản xuất tập trung, tạo thành vùng hàng hoá có tính cạnh tranh cao. Thực tế, trong vụ Đông Xuân 2010 – 2011, chỉ riêng huyện Lộc Bình đã bị tồn ế tới 8.000 tấn khoai tây thương phẩm. Tiếp đó hiện nay, bà con nông dân Lạng Sơn cũng đang lo lắng vì giá khoai tây thương phẩm xuống thấp 3.000 – 3.500 đồng/kg. Như vậy yếu tố giống và thời vụ (liên quan đến thời điểm tiêu thụ) cũng đang là vấn đề lớn được đặt ra trong sản xuất khoai tây hiện nay.

Với kết quả ban đầu trong việc thử nghiệm khoai tây chất lượng cao trồng theo kỹ thuật mới của Trung Quốc, Dự án Hợp tác khoa học xây dựng mô hình sản xuất khoai tây năng suất cao Việt Nam - Trung Quốc thực hiện tại huyện Hữu Lũng vụ Đông Xuân 2011 - 2012 tạo điều kiện cho bà con nông dân tiếp cận và ứng dụng tiến bộ kỹ thuật mới vào đời sống sản xuất, dần đưa các giống khoai tây mới chất lượng cao vào sản xuất đáp ứng yêu cầu của thị trường, nâng cao giá trị hàng hoá trong sản xuất, dần mở rộng diện tích khoai tây hàng hoá vụ thứ ba trong năm, tăng hiệu quả sử dụng quỹ đất canh tác trong tỉnh.

Nguyễn Duy Hà - TTKN Lạng Sơn.