Nhưng vài năm trở lại đây, nghề câu tay cá ngừ đại dương kết hợp ánh sáng đèn cao áp đã tự phát từ ngư dân Bình Định và Khánh Hòa với chất lượng cá ngừ đạt thấp đang làm ảnh hưởng đến thương hiệu cá ngừ Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Từ cuối năm 2011 đến nay, nghề câu tay cá ngừ đại dương kết hợp ánh sáng phát triển tự phát từ ngư dân hai tỉnh Bình Định và Khánh Hòa chuyển từ nghề câu mực xà sang. Nghề câu tay cá ngừ đại dương kết hợp ánh sáng thu được sản lượng lớn hơn nhiều lần so với nghề câu vàng truyền thống, nên tốc độ lan truyền và phát triển của nghề này rất nhanh, các cơ quan chức năng khó khăn trong kiểm soát và quản lý. Mặc dù nghề câu tay thu được sản lượng lớn, nhưng chất lượng cá ngừ đại dương của nghề câu tay lại đạt rất thấp, giá bán cũng chỉ bằng 50-60% cá ngừ đại dương của nghề câu vàng.
Kết quả nghiên cứu thực tế chuyến biển của Viện Khoa học Công nghệ khai thác thủy sản – Trường Đại học Nha Trang cho thấy cá ngừ đại dương đạt tiêu chuẩn hàng đi máy bay đối với nghề câu tay chỉ là 6,4%, trong khi đó cá ngừ đại dương đạt tiêu chuẩn hàng đi máy bay đối với nghề câu vàng truyền thống lại cao hơn nhiều 75,7% . Như vậy, giá thu mua cá ngừ đại dương từ nghề câu tay thấp cũng là điều dễ hiểu. Theo kết quả nghiên cứu của Viện này cũng cho thấy có nhiều nguyên nhân làm cho chất lượng cá ngừ câu tay bị suy giảm, nhưng nguyên nhân chủ yếu là do tốc độ thu câu nhanh. Cá ăn câu ở độ sâu lớn (khoảng từ 100-130 mét nước tương đương với áp lực nước vào khoảng 10-13 atmotphe), khi thu câu nhanh làm thay đổi áp suất đột ngột, cá vùng vẫy, phản kháng mạnh, thịt cá và mạch máu của cá bị vỡ, phát sinh axitlactic và hàm lượng histamin tăng làm cho thịt cá bị chua và chất lượng thịt cá giảm thấp nhanh chóng.
Cũng từ kết quả nghiên cứu bước đầu Viện Khoa học Công nghệ khai thác thủy sản đã đề xuất biện pháp cải thiện chất lượng cá ngừ đại dương đối với nghề câu tay là thu câu chậm như nghề câu vàng truyền thống của ngư dân Phú Yên. Biện pháp này đã được áp dụng trên một số tàu câu tay của tỉnh Khánh Hòa và kết quả cho thấy chất lượng thịt cá được cải thiện đáng kể, giá thu mua tăng lên thêm 30-40% so với trước đó.
Trong 2 năm qua, cũng đã có nhiều cuộc hội nghị, hội thảo bàn về nghề câu tay và chất lượng cá ngừ đại dương của nghề câu tay đạt thấp được Tổng cục Thủy sản, Hội, Hiệp hội nghề nghiệp, Viện, Trường tổ chức với nhiều quy mô khác nhau. Nhưng nhìn chung, việc ngư dân làm nghề câu tay áp dụng biện pháp thu câu chậm vẫn chưa nhiều, vấn đề nâng cao chất lượng cá ngừ từ nghề câu tay cũng chưa được cải thiện đáng kể.
Để tránh lãng phí nguồn lợi, nâng cao chất lượng sản phẩm và hiệu quả của nghề câu cá ngừ đại dương, giữ vững thị trường, uy tín, thương hiệu sản phẩm cá ngừ Việt Nam, thì việc tổ chức lại sản xuất trong khai thác cá ngừ đại dương là hết sức cần thiết. Cụ thể:
Các ngành chức năng và chính quyền địa phương cần chủ động nắm tình hình khai thác cá ngừ đại dương của địa phương, kịp thời khuyến cáo ngư dân khai thác cá ngừ đại dương có hiệu quả.
Thúc đẩy thành lập thêm các tổ ngư dân đoàn kết, các mô hình thu mua, vận chuyển, dịch vụ hậu cần nghề cá trên biển để sớm đưa sản phẩm về bờ, tránh tình trạng dư thừa cục bộ và chất lượng cá bị giảm thấp.
Khuyến cáo ngư dân không chuyển sang nghề câu tay cá ngừ đại dương kết hợp ánh sáng; những tàu câu tay cá ngừ đại dương nếu có điều kiện nên chuyển sang nghề câu vàng truyền thống hoặc các nghề khác để giảm áp lực về tình trạng cung vượt cầu quá lớn như hiện nay.
Chi cục Khai thác và Bảo vệ nguồn lợi thủy sản, Trung tâm Khuyến nông tiến hành các buổi tập huấn kỹ thuật khai thác, sơ chế, bảo quản cá ngừ đại dương trên tàu câu cho ngư dân.
Đối với nghề câu tay, ưu tiên sử dụng lưỡi câu vòng và phương pháp thu câu chậm (khi cá mắc câu có thể thu 30-50% dây triên, cố định dây triên vào phao bù, dịch chuyển phao bù ra xa tàu để tránh rối các dây triên khác, ngâm câu khoảng 40-60 phút trước khi đưa cá lên tàu).
Kỹ thuật sơ chế bảo quản trên tàu của nghề câu tay và câu vàng giống nhau, theo quy trình: Choáng cá dưới nước trước khi đưa cá lên tàu, hủy não, xả máu, mổ bụng móc mang, làm sạch, ngâm hạ nhiệt độ, đưa cá vào bảo quản.
Khuyến khích, vận động ngư dân đầu tư hầm bảo quản bằng công nghệ xốp thổi (PU); kiểm soát và thực hiện các giải pháp nâng cao chất lượng nước đá phục vụ cho bảo quản sản phẩm thủy sản.
Phối hợp với Hiệp hội cá ngừ Việt Nam, Hiệp hội cá ngừ của tỉnh tạo sự đồng thuận để nâng cao hiệu quả tất cả các khâu trong chuỗi sản xuất từ khai thác, dịch vụ hậu cần, thu mua vận chuyển, chế biến xuất khẩu. trong đó các doanh nghiệp chế biến xuất khẩu làm trung tâm để xác định nhu cầu về sản lượng, yêu cầu về chất lượng của từng thị trường tại tường để phối hợp sản xuất, đề xuất giá mua hợp lý để hài hòa lợi nhuận của doanh nghiệp, cơ sở thu mua vận chuyển và ngư dân.
Triển khai việc cho vay vốn hỗ trợ giảm tổn thất sau thu hoạch đối với nông sản, thủy sản để bà con ngư dân có điều kiện đầu tư ứng dụng các trang thiêt bị, máy móc và công nghệ vào bảo quản sản phẩm sau khai thác cá ngừ đại dương nhằm giảm tồn thất về chất lượng và giá trị cá ngừ đại dương.
Nếu thực hiện tốt những biện pháp nêu trên thì nghề cá câu cá ngừ đại dương nước ta được chấn chỉnh, tiếp tục phát triển hiệu quả và bền vững./.
Nguyễn Khắc Tân,
Phó Chủ tịch Phụ trách Hiệp hội cá ngừ Phú Yên